tag:blogger.com,1999:blog-1567694341986017312011-07-29T04:05:14.740+05:30Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.comBlogger471100tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-77878983801880278832010-10-08T14:20:00.004+05:302010-10-08T14:26:13.640+05:30<div align="justify"> <span style="font-size:130%;"><strong><span style="color:#6600cc;">किटकभक्षी ड्रॉसेरा.</span></strong><br /></span><br />खरेतर झाडांना किटकांची नेहेमीच त्यांच्या परागीभवनासाठी मदत होत असते त्यामुळे त्यांचे कायमच मित्रत्वाचे संबंध असतात. पण प्रत्येक गोष्टीला जसे अपवाद असतात तसेच याही बाबतीत आहेत. काही काही झाडे चक्क मांसाहारी असतात आणि त्यांना त्यांच्या खाण्यासाठी हे किटक लागतात. इतर वेळी झाडे प्राणि, पक्ष्यांना अन्न पुरवत असतात. मात्र या झाडांच्याबाबतीत हे उलटसुद्धा होते. काही विशिष्ट जातीच्या वनस्पती मात्र <span>प्रकाशसंश्लेषणाद्वारे<a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/TK7byVJcGVI/AAAAAAAAA-Y/-CT8pD01PPQ/s1600/17.jpg"><img style="MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; FLOAT: right; HEIGHT: 269px; CURSOR: hand" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5525595450546854226" border="0" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/TK7byVJcGVI/AAAAAAAAA-Y/-CT8pD01PPQ/s320/17.jpg" /></a></span> अन्न निर्मीती न करता त्यांना खाण्यासाठी सजीव जीवांची / किटकांची आवश्यकता असते. ऑर्कीड, बांडगुळ हे सुद्धा त्यांना लागणारी पोषक द्रव्ये त्यांच्या पानांमधून, मुळांमधून मिळवू शकतात मात्र ती काही दुसऱ्या प्राण्यांची शिकार करून, त्यांना मारून, त्यांच्यावर गुजराण करत नाहीत. पण काही वनस्पती किटकांना आकर्षित करतात, त्यांना पकडतात, मारतात, त्यांची जीवनद्रव्ये शोषतातआणि पचवतात त्यांनाच खऱ्या अर्थाने किटकभक्षी वनस्पती आपण म्हणू शकतो.<br /><br />किटकभक्षी वनस्पती ह्या इतर सर्वसामन्य वनस्पतींसारख्याच असतात आणि तशाच दिसतात. मात्र त्यांच्या काही खास क्लुप्त्या असतात ज्या त्यांच्या भक्षकाला सहज आकर्षित करतात आणि त्या नंतर त्यांना जखडणे, मारणे, त्यांचा जीवनद्रव शोषणे, पचवणे ह्या क्रिया सहज करतात. सर्वसामान्य वनस्पतींनासुद्धा किटकांना परागीभवनासाठी आकर्षित करण्यासाठी रंगीबेरंगी आणि विविध सुगंधी फुले असतात. जे किटक त्या झाडांना खातात त्यांच्यापासून बचावासाठी काही विषारी द्रव्ये, काट्यांसारखी आयुधे असतात. जमिनीतील पोषक द्रव्ये शोषण्यासाठी मुळे असतात. किटकभक्षी वनस्पतींना मात्र हेसुद्धा गुण असतात.<br /><br />या प्रकारच्या वनस्पती जास्त पाउस असलेल्या थंड आणि ओलसर चिखल असलेल्या भागात आढळतात. आपल्याकडे ही वनस्पती भीमाशंकर, कास, आंबोली घाट अश्या <span>ठिकाणी<a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/TK7bytPrToI/AAAAAAAAA-g/RrhlnqlE15s/s1600/18.jpg"><img style="MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; FLOAT: right; HEIGHT: 262px; CURSOR: hand" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5525595457015467650" border="0" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/TK7bytPrToI/AAAAAAAAA-g/RrhlnqlE15s/s320/18.jpg" /></a></span> आढळते. या वनस्पतीचा आकार जेमतेम २/३ इंच असून जमिनीलगत, गवतामध्ये असते आणि तीला बारकाईने शोधावे लागते. हिरव्या रंगाची ह्या वनस्पतीला फुले मात्र पांढऱ्या, गुलाबी किंवा भगव्या रंगाची असतात. ही विशिष्ट वनस्पती वार्षिक आहे. ती तीच्या विशिष्ट हंगामात उगवते, वाढते आणि फुले आल्यावर परागीभवन होऊन त्यांची बिजे खाली जमिनीत पडतात आणि त्यानंतर ते झाड मरते. पुढच्या वर्षी त्याचा जीवनक्रम असाच पुढे सुरू रहातो.<br /><br />आपल्याकडे या किटकभक्षी वनस्पतीच्या ड्रॉसेरा इंडीका आणि ड्रॉसेरा बर्मानी या दोन जाती आढळतात. ह्या वनस्पतीच्या पानांवर, फांद्यांवर चिकट असे आकर्षक, गोड वासाचे थेंब असतात. आता त्यांना पाने म्हणण्यात अर्थ नाही कारण ती काही इतर पानांसारखी पसरट नसतात तर ती जेमतेम काट्यासारखी केसाळ लव आलेली असते आणि त्यावर दवबिंदू पडल्यासारखे किटकांना आकर्षित करणारे चिकट थेंब असतात. याच कारणासाठी त्यांना “दवबिंदू”, “ड्यू ड्रॉप्स”, “सन ड्यू” अशी अनेक नावे आहेत. या त्यांच्या चिकट द्रावावर बारीकसारीक किटक आकर्षित होतात आणि त्याला चिकटतात. या नंतर झाड काही वेळा पानाला वळवून त्या किटकाला जखडून ठेवायचासुद्धा प्रयत्न करते. यानंतर झाडातून पाचक द्रव स्त्रवून त्या किटकाच्या शरीराचे विघटन करायला सुरवात करतात आणि थोड्याच वेळात त्याच्या शरीरातील उपयोगी असे सर्व जीवनद्रव शोषून घेऊन जेमतेम त्याचा सांगाडा बाहेर शिल्लक ठेवतात.<br /><br />ड्रॉसेरा बर्मानी वनस्पतीची रचना तर एखाद्या फुलासारखी असते. या वनस्पतीचा आकार जेमतेम २/३ सें.मी. एवढाच असतो आणि ती अगदी जमिनीलगत सपाट वाढते. अगदी कमळाच्या फुलांच्या पाकळ्यासारखीच ती दिसतात. यांचा रंग आकर्षक गुलाबी, लाल असतो आणि त्यांच्या कडांना बारीक केस असून त्यावर ते किटकांना आकर्षणारे दवबिंदू असतात. १७३७ मधे श्रीलंकेमधे जोहान्स बर्मन या शास्त्रज्ञाने या वनस्पातीचा शोध लावला म्हणून ही “बर्मानी”. या बर्मानीची ती किटकभक्षी टोके अगदी १८०० अंशात दहा सेकंदाच्या आत वळून किटकाला पकडू शकतात<br /><br />नुकताच कासला वन्य फुले बघायला गेलो असताना अगदी मुख्य रस्त्याच्या कडेलाच मी या वनस्पती शोधल्या. आम्ही ड्रॉसेरा इंडीका शोधत होतो कारण या काळात ती येते हे मला <span>माहित<a href="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/TK7by8HZTSI/AAAAAAAAA-o/zD9UxxIwQC8/s1600/19.jpg"><img style="MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; FLOAT: right; HEIGHT: 242px; CURSOR: hand" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5525595461007265058" border="0" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/TK7by8HZTSI/AAAAAAAAA-o/zD9UxxIwQC8/s320/19.jpg" /></a></span> होते पण ड्रॉसेरा बर्मानी मात्र ऑक्टोबर नंतर येते अशी माहिती मला मिळाली होती पण नवलाची गोष्ट अशी की मला मात्र एकाच जागी या दोन्ही वनस्पती अगदी शेजारी शेजारी चिकटून आलेल्या दिसल्या. बर्मानीचे वर्णन मला माहित असल्यामुळे मला तीला लगेच ओळखता आले. आम्ही त्यांचे छायाचित्रण करत असतानाच शेजारच्या ड्रॉसेरा इंडीकावर एक भला मोठी किटक आला आणि काही क्षणातच तिने आजूबाजूच्या फांद्या एखाद्या ऑक्टोपससारख्या त्याच्या शरीराभोवती आवाळल्या. त्या किटकाचा आकार त्या वनस्पतीच्या आकारापेक्षा मोठा होता, त्याला पाय आणि पंखसुद्धा होते पण तो तरीसुद्धा त्या दवबिंदूच्या विळख्यातून काही सुटू शकला नाही.<br /><br />युवराज गुर्जर.<br />www.yuwarajgurjar.com </div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-7787898380188027883?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-10190493335698016592010-10-08T14:12:00.003+05:302010-10-08T14:17:21.105+05:30<div><div><div align="justify"><span style="font-size:130%;"><strong><span style="color:#6600cc;">किटकांचा सापळा : कंदीलपुष्प.</span></strong><br /></span><br />आपल्या आजुबाजुला असणाऱ्या प्रत्येक फळझाडांना, पिकांना आणि इतर सर्वच झाडानाफळधारणेकरता परागीभवनाची फ़रज असते. एका फुलातील परागकणांची आवक-जावक दुसऱ्या फुलांमधे झाली की त्याला परागीभवन झाले असे म्हणतात. अर्थातच या <span>परागीभव<a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/TK7ZyRFMbgI/AAAAAAAAA-A/p-lFUAs25y8/s1600/07.jpg"><img style="MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 213px; FLOAT: left; HEIGHT: 320px; CURSOR: hand" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5525593250432052738" border="0" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/TK7ZyRFMbgI/AAAAAAAAA-A/p-lFUAs25y8/s320/07.jpg" /></a>नामधे</span> मधमाशा, फुलपाखरे किंवा यासारख्या बऱ्याचशा इतर किटकांचा सहभाग महत्वाचा असतो. या किटकांना आकर्षित आणि उद्युक्त करण्यासाठी फुलांमधे अतिगोड मधुरस असतो आणि हा मधुरस या किटकांचे मुख्य अन्न असते. जर हे परागीभवन शक्य व्हायला हवे असेल तर फुलांना जास्तीत जास्त किटकांना आकर्षित करायला हवे आणि याकरता निसर्ग फुलांना दोन क्लुप्त्या बहाल करतो. या फुलांना किटक त्यांच्याकडे सहज आकर्षित होतील असे उठावदार रंग असतात, इतकेच नव्हे तर आत मधाचा साठा कुठे दडलाय हे दाखवणाऱ्या दिशादर्शक रेषा किंवा खुणासुद्धा असतात. आपल्या साध्या डोळ्यांना जरी या खुणा दिसत नसल्या तरी किटकांच्या खास डोळ्यांना त्या सहज बघता येतात. किटकांना अजून आकर्षित करण्यासाठी फुले त्यांच्या सुगंधाचा वापर करतात. फुलांच्या या मादक सुवासाने बरेचसे किटक त्या फुलाकडे आकर्षित होतात. या दोनही पद्धतीत जेंव्हा किटक फुलाकडे भेट देतो तेंव्हा मात्र त्याला त्याचा मोबदला फुलाला द्यावा लागतो. मध, परागकण किंवा दोन्हीही देऊन फुल आपल्या परागीभवनाचा कार्यभाग साधून घेते.<br /><br />झाडांच्या काही जातीत या परागीभवनाचे काम मात्र एकदम वैशिष्ट्यपुर्ण असते. अशीच एक खास दुर्मिळ जात म्हणजे सेरोपेजीया किंवा कंदीलपुष्प. आज जगभरात या वनस्पतीच्या २३५ जाती उपलब्ध आहेत आणि त्यातील अंदाजे ४० जाती भारतात सापडतात. मिल्कवीड किंवा रूईच्या कुळातल्या या झाडाचे उपजातीप्रमाणे वेगवेगळे आकार, प्रकार असतात. काही <span><a href="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/TK7ZygcIOzI/AAAAAAAAA-I/MiUxZQi6zf4/s1600/08.jpg"><img style="MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; FLOAT: left; HEIGHT: 282px; CURSOR: hand" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5525593254554778418" border="0" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/TK7ZygcIOzI/AAAAAAAAA-I/MiUxZQi6zf4/s320/08.jpg" /></a>दुसऱ्या</span> झाडांच्या आधाराने वाढणाऱ्या वेली असतात तर काही अगदी खुरटी झुडपे असतात. काही जातीत जमिनीवर धावणाऱ्या, पसरणाऱ्या वेली असतात. यांचा आकार वेगवेगळा असला तरी यांची खासियत असते ती यांच्या फुलामधे. कंदीलपुष्प हे नावाप्रमाणेच दिवाळीतल्या एखाद्या आकाशकंदीलासारखे भासते. या फुलाचा आकार म्हणजे फुलाच्या तळाशी, देठाभोवती फुगीर लंबगोल, त्यातून वर जाणारी अरूंद नळी आणि सर्वात वर पाच खिडक्या असलेला नक्षीदार कळस. लिनस या शास्त्रज्ञाप्रमाणे याचे सेरोपेजीया हे नाव “फाउंट्न ऑफ वॅक्स” (केरोस म्हणजे वॅक्स आणि पेगे म्हणजे फाउंट्न) असे आहे. इतर फुलांसारखी ही फुले काही खास रंगीबेरंगी नसतात. साधारणत: फुलांचा रंग पांढरा, पिवळा, हिरवट असतो आणि त्यावर लाल, जांभळे ठिपके, रेघांची नक्षी असते. यांचा रंग आकर्षक नसला तरी त्यांची रचना मात्र नक्कीच आपल्याला थक्क करणारी असते. ही जात किटकभक्षी नसली तरी ती किटकांना परागीभवन होइपर्यंत त्यांच्या पिंजऱ्यात जखडून मात्र ठेवते. या फुलांना विचीत्र, कुजका वास असतो आणि त्यावर सुक्ष्म केस असतात. यामुळे त्यांच्यावर सडक्या मांसावर ज्या माश्या आकर्षित होतात त्याच माश्या या फुलांवरपण आकर्षित होतात. फुलांच्या पाकळ्यावर बाहेरच्या बाजुला आपल्या नळीवर उतरण्याची जागा आणि पुढे कुठे जायचे ते दाखवणारे ठिपके किंवा रेघा असतात. या दिशादर्शक ठिपक्यांप्रमाणे त्या माश्या आत जायला लागतात. आत मेणचट आणि उग्र वास त्यांना अजून अजून आत शिरायला प्रवृत्त करतो. आतल्या नळीच्या घसरगुंडीवर खालच्या बाजूने वळलेले राठ केस असतात. <span>त्यां<a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/TK7Zyj_7XqI/AAAAAAAAA-Q/U3cMjzPZ944/s1600/09.jpg"><img style="MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 213px; FLOAT: left; HEIGHT: 320px; CURSOR: hand" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5525593255510236834" border="0" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/TK7Zyj_7XqI/AAAAAAAAA-Q/U3cMjzPZ944/s320/09.jpg" /></a>ना</span> दाबत दाबत ती माशी आत शिरते आणि थेट जिथे पुंकेसर, परागकण आहेत तिथे पोहोचते. आता फुलाचा अगदी आत शिरलेली माशी राठे केसांमुळे उलटी परत जाउ शकत नाही. फुलाच्या मध्यभागी पुं आणि स्त्री केसारांच्या जागी अवतीबोवतीच्या अर्धपारदर्शक खिडक्यांतून प्रकाश येत असतो त्यामुळे ती माशी तिथेच घोटाळत रहाते आणि तिच्या या हालचालीमुळे त्या फुलाचे परागीभवन सहज शक्य होते. हे परागीभवन झाल्यावरच ते फुल जे पुर्वी ताठ उभे असायचे ते मलूल होऊन उलटे लटकते आणि त्याच्या आतले राठ केस सुद्धा मऊ होतात. या मऊ झालेल्या केसांमुळे आणि फुल उलटे झाल्यामुळे आत अडकलेल्या माशीला बाहेर पडायला मार्ग मिळतो आणि ती बाहेर उडून दुसऱ्या फुलाकडे जाते. परागीभवनाची एवढी क्लिष्ट प्रक्रिया असल्यामुळे आणि त्यांना विशीष्ट जातीच्या आणि आकराच्या माश्याच लागत असल्यामुळे ही वनस्पती अतिशय दुर्मिळ झालेली आहे. याच बरोबर या वनस्पतीचा जमिनीतला कंद मुंगुसा सारख्या प्राण्यांनी, आदिवासींनी उकरून काढल्यामुळे यांचे प्रमाण अतिशय कमी झालेले आहे.<br /><br />अर्थातच दुर्मिळ वनस्पती असल्यामुळे यांचे छायाचित्रण करणे म्हणजे एक मोठा “challenge” असतो. या वनस्पतीला शोधणे, त्यात ती त्यावेळी फुललेली असणे हे खुप महत्वाचे असते. कास, महाबळेश्वर या ठिकाणी यांच्या काही जाती आहेत त्या खास शोधायला, छायाचित्रण करायला गेलो. त्या सापडल्यावर त्यांचे वैशिष्ट्य कळले. त्यांना कुठे शोधायचे, त्यांना हवामान कसे लागते, जमिन कशी लागते हे कळले. त्यानंतर तर काही जाती अगदी मुंबईतसुद्धा सापडल्या. त्यांच्या फुलांचे छायाचित्रण करायला कठिण अश्या कड्यांवर कसरत करत गेलो पण त्यानंतर जी काही छायाचित्रे मिळाली त्याचा आनंद काही न्याराच होता. या सेरोपेजीया जातीविषयी फक्त माहिती देणारी एक वेबसाईट आहे (www.ceropegia.minks-lang.de) त्यांच्याकडे या आपल्याकडच्या जातींची जुनी चित्रे होती पण छायाचित्रे नव्हती ती त्यांना मी आणि माझ्या मित्रांकरवी पुरवली आणि या जातीच्या अभ्यासाकरता थोडासा हातभार लावला. उद्देश फक्त एवढाच की अधिकाधिक लोकांना या जातीविषयी शास्त्रीय माहिती मिळावी आणि चुकूनसुद्धा या वनस्पतीला न उपटता या जातींचे कायम जतन व्हावे.<br /><br /><br />युवराज गुर्जर.<br />www.yuwarajgurjar.com </div></div></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-1019049333569801659?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-89921309893404770972010-10-08T13:58:00.005+05:302010-10-08T14:07:39.053+05:30<div><div><div style="TEXT-ALIGN: justify"><span class="Apple-style-span" style="font-size:large;"><b><span class="Apple-style-span" style="color:#6600cc;">उडणारे पाचू...</span></b></span></div><br /><div style="TEXT-ALIGN: justify">आज जगभरात जिवीत असलेल्या प्राण्यांमधे सर्वात जास्त संख्या किटकांची आहे. या किटकांमधेसुद्धा ढालकीडे किंवा बीटल्स यांची संख्या सर्वात जास्त आहे. जगातील प्रत्येक काना कोपऱ्यामधे, निरनिराळ्या अधिवासांमधे हे ढालकीडे वास्तव्य करतात. या ढालकीड्यांमधे अनेक वर्ग आहेत त्यातील एक आहे “बुप्रेस्टीडी”. ह्या वर्गामधे आज सर्वात जास्त म्हणजे १५,००० उपजाती आढळून येतात आणि हा वर्ग ओळखला जातो तो ज्वेल बीटल्समुळे. हे ज्वेल बिटल्स आकाराने मोठे आणि अतिशय झळाळणाऱ्या उठावदार रंगाचे असतात. याच कारणामुळे आज जगभरात किटक छंद म्हणून गोळा करणाऱ्यांमधे त्यांना मोठी मागणी असते. जसे किटक छंद म्हणून जमवणाऱ्यांमधे यांना मागणी असते तसेच यांच्या चमकदार पंखांपासून अनेक दागिने बनवले जातात आणि त्यासाठीसुद्धा त्यांना <span>मो<a href="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/TK7XPyaoYgI/AAAAAAAAA9g/TUGJsHnMLNM/s1600/20.jpg"><img style="MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; FLOAT: right; HEIGHT: 235px; CURSOR: hand" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5525590459061658114" border="0" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/TK7XPyaoYgI/AAAAAAAAA9g/TUGJsHnMLNM/s320/20.jpg" /></a>ठी</span> मागणी असते. आज या किटकांच्या वरच्या पंखांपासून बनवलेल्या गळ्यातील पदकांना आणि कानातील कर्णफुलांना जगात जबरदस्त मागणी आहे आणि इंटरनेटवर फक्त “इन्सेक्ट ज्वेलरी”च्या अनेक वेबसाईट आहेत. अर्थात हा उद्योग कायदेशीर आहे की नाही हा मोठा वादाचा मुद्दा आहे.<br /></div><div style="TEXT-ALIGN: justify">या ज्वेल बिटल्सचा आकारान भिन्नता असते, अगदी ३ mm पासून ते १०० mm पर्यंत ते सापडतात. पण सर्वसाधारणपणे सापडणारे ज्वेल बिट्ल्स हे २० / ३० mm च्या आसपास असतात. यांचा आकार गोलाकार आणि लांबूळका असते. अगदी <span>उदाह<a href="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/TK7Xbf7TWFI/AAAAAAAAA94/G08JcZxVtPM/s1600/21.jpg"><img style="MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; FLOAT: right; HEIGHT: 227px; CURSOR: hand" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5525590660256847954" border="0" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/TK7Xbf7TWFI/AAAAAAAAA94/G08JcZxVtPM/s320/21.jpg" /></a>रणच</span> द्यायचे झाले तर एखाद्या चिकूच्या बी सारखा यांच्या शरीराचा आकार असतो. यांच्या वरच्या पंखावरचे चमकदार, झळाळणारे रंग आणि त्यांची झालेली नक्षी ही अतिशय मनोहारी असते. पण नवलाची गोष्ट म्हणजे हे रंग त्यांच्या पंखांवरील लवकांमुळे (pigments) आलेले नसतात तर त्यांच्या पाठीवर असलेल्या अतिसुक्ष्म खाचांमधे प्रकाश वेगवेगळ्या दिशेने परावर्तित झाल्यामुळे असतात. आपल्याला CD / DVD च्या खालचे रंग हे याच कारणामुळे सप्तरंगी भासतात. यामुळे जेंव्हा जंगलात आपण हे ज्वेल बिटल्स बघतो तेंव्हा ते आपल्या हिरवे भासत असले तरी मधेच ते निळे, तपकीरी किंवा अगदी लाल भडकसुद्धा दिसतात. या बिटल्सची अळी ही झाडाखाली मुळांमधे, खोडामधे किंवा पाना मधे रहाते. यांच्यातील काही जाती या लाकूड पोखरणाऱ्या असल्यामुळे त्या कधी कधी आपल्याला त्रासदायक ठरतात.<br /></div><div style="TEXT-ALIGN: justify">सध्या कॅनडामधे या ज्वेल बिटल्सवर खास संशोधन सुरू आहे. त्यांच्या अभ्यासामधे असे दिसून आले आहे की यांच्यातील काही जाती या अगदी ८० किलोमिटर दुर वर वणव्याची आग ओळखू शकतात. इतकेच काय पण जळणाऱ्या लाकडाचा फुटणारा आवाज आणि त्यावेळी येणारा धूर सुद्धा ते सहज ओळखू शकतात. या किटकांमधे उष्णता जाणवणाऱ्या खास अवयब असतात यामुळे त्यांना वातावरणातील आगीमुळे वाढलेली उष्णता त्यांना लगेच <span>जाण<a href="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/TK7XQFDg82I/AAAAAAAAA9w/vMPzjSHuutw/s1600/22.jpg"><img style="MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; FLOAT: right; HEIGHT: 221px; CURSOR: hand" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5525590464064975714" border="0" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/TK7XQFDg82I/AAAAAAAAA9w/vMPzjSHuutw/s320/22.jpg" /></a>वते</span>. ही उष्णता जाणवल्यावर तिथे या किटकांच्या माद्या त्वरीत उड्डाण करतात आणि त्या तिथल्या जळक्या लाकडात आपली अंडी घालतात. त्या जळक्या लाकडात त्यांच्या अळ्या पुढे वाढतात. आजूबाजूला आग / वणवा लागल्यामुळे त्या ज्वेल बिटलच्या अंड्यांना आणि अळ्यांना तिथे त्यांचे शत्रु नसणार ही मानसिक भावना त्यापाठी असते. सध्या हे किटक ज्या अवयवानी ही आग ओळखतात त्याचा वापर आपल्याकरता कसा करता येईल यावर संशोधन सुरू आहे.<br /></div><div style="TEXT-ALIGN: justify">आपल्याकडे पावसाळ्यात या झळाळत्या रंगाच्या ज्वेल बिटल्सच्या अनेक जाती दिसतात. यामधे काही अगदी लहान असतात तर काही अगदी २ इंचा एवढ्या मोठ्याही असतात. नुकताच वसईजवळच्या तुंगारेश्वर अभयारण्यात गेलो असताना मला एका झाडावर या ज्वेल बिटलची मादी दिसली. तीचे छायाचित्रण करत असतानाच एक मोठा नर तीच्या बाजूला येऊन क्षणभर विसवला पण अगदी लगेचच दोघेही अगदी उंच झाडावर जाउन बसले. दुपारच्या तळपत्या उन्हात ते अगदी खालुनही जोरदार चमकत होते. मी तिथेच थोडे लांब जाउन त्यांची वाट बघत उभा राहिलो. थोड्या वेळाने ती मादी परत त्याच झाडावर खाली येऊन बसली. आता मला माहित असल्यामुळे मी थोडे लांबूनच तिचे छायाचित्रण केले. तेवढ्यात तो नर परत तिच्याजवळ आला आणि त्यांचे मिलन झाले, अगदी डोळ्याचे पाते लवते ना लवते तोच हे सारे काही घडले आणि ते परत उडून उंच जाउन बसले. मी परत लांब जाउन थांबलो आणि आता एकदम तयारीत होतो. काही वेळाने ती मादी परत खाली येउन बसली आणि तो नर तिच्या कडे झेपावतानाच मला त्यांचे छायाचित्र ट्पिता आले. त्यानंतर मल त्यांची मिलनाची आणि बाजूबाजूला बसले असतानाची अनेक छायाचित्र घेता आली. </div><div style="TEXT-ALIGN: justify"> </div><div style="TEXT-ALIGN: justify">युवराज गुर्जर.</div><div style="TEXT-ALIGN: justify">www.yuwarajgurjar.com</div></div></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-8992130989340477097?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-50455686007535928412010-01-12T19:54:00.004+05:302010-01-12T20:02:10.531+05:30<div></div><div><div><p align="justify"><span style="font-size:130%;color:#6600cc;"><strong>मनमोहक चतुर.<br /></strong></span>असे सांगीतले जाते की मानवाला निसर्गातला अनेक प्राण्यां / पक्ष्यांकडुन त्याच्या शोधांची प्रेरणा मिळालेली आहे. याचे उत्तम उदाहरण म्हणजे हेलीकॉप्टर. या हेलीकॉप्टरचा शोध हा अगदी या चतुराला डोळ्यासमोर ठेवुनच केला आहे. या चतुराची निर्मीती जणू फक्त उडण्यासाठीच झाली असावी. त्यांच्या शरीराच्या वजनापैकी ६३ टक्के भाग हा निव्वळ उडण्यासाठी उपयोगात येणाऱ्या स्नायुंनी बनलेला असतो. याखेरीज त्यांच्या शरीराचा उडण्यासाठी अगदी सोईस्कर असा आकार आणि शरीराच्या मानाने मोठे असलेले पंख यावरून चतुर आणि टाचणी हे किटकांमधील "फ्लाईंग मशीन" असल्याची खात्री पटते. यांच्या उड्डाण कौशल्याची बरोबरी करणे अन्य किटकांना शक्यच नसते. एकाच जागी तरंगत राहण्याबरोबरच, चतुर मागच्या दिशेने किंवा आडव्या पद्धतीतही उडू शकतात. उडता, उडता अन्य उडत्या किटकाचे शिकार करणे हे तर चतुरांचे वैशिष्ट्य. <a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/S0yGU6kQyqI/AAAAAAAAAwo/YLRr1aFl_5U/s1600-h/Dragonfly+01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5425859344951462562" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 225px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/S0yGU6kQyqI/AAAAAAAAAwo/YLRr1aFl_5U/s320/Dragonfly+01.jpg" border="0" /></a>आपल्या काटेरी पायात भक्ष्य पकडून ते दुसऱ्या ठिकाणी नेऊन खाणे किंवा उडता उडताच गट्ट्म करणे यात चरुर तरबेज असतात. पतंगांसारख्या मोठया आकाराच्या किटकांवरही ही चतुर बिनधास्त हल्ला करतात. चतुरांच्या थव्यातले काही चतुर ऊंच जागी भक्ष्याची वाट बघत दबा धरुन बसतात आणि जवळून जाणाऱ्या भक्ष्यावर हल्ला करतात तर काही चतुर त्या भागात टेहेळणी करीत भक्ष्य हेरतात.<br />"ऒडोनाटा" गटातील चतुर या पृथ्वीवर तीनशे दशलक्ष वर्षांपूर्वी अवतरले असावेत असा अंदाज व्यक्त केला जातो. चतुरांच्या जगभरात मिळून ५००० जाती नोंदविण्यात आल्या असून, त्यापैकी ५०० जाती भारतात आढळतात. या ऒडोनाटा गटातील आणखी एक सभासद म्हणजे "टाचणी". ज्या पंखांमुळे चतुरांना उडण्यासाठी सर्वोच्च कौशल्य प्राप्त झाले आहे, त्या पंखांचा वापर ते जोडीदाराला आकर्षित करून घेण्यासाठी, संदेश वहनासाठीही करतात. तसेच सुर्यप्रकाशातील उष्णता शोषून घेण्यासाठीही त्यांचा वापर केला जातो. पंखांप्रमाणेच चतुराच्या शरीररचनेतील डोळे वैशिष्ट्यपूर्ण असतात. त्यांच्या तोंडाचा जवळजवळ सगळा भाग संयुक्त डोळ्याच्या एका जोडीनेच व्यापलेला <a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/S0yGVsoNw1I/AAAAAAAAAw4/tDMVuJjIhL0/s1600-h/Dragonfly+03.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5425859358389814098" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 213px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/S0yGVsoNw1I/AAAAAAAAAw4/tDMVuJjIhL0/s320/Dragonfly+03.jpg" border="0" /></a>असतो. या संयुक्त डोळ्यांमधे सुमारे ३०,००० भिंगे असतात. याखेरीज चतुराला आणखी तीन साधे डोळेही असतात. चतुराची मादी पाणवनस्पतीच्या देठांवर, पानांवर शक्यतो पाण्याखाली अंडी घालते. अंडयातून बाहेर आलेली पिल्ले पुढची दोन / तीन वर्षे जलचर म्हणूनच वावरतात. मात्र या अवस्थेतही पिल्ले प्रौढांइतकीच तरबेज शिकारी आणि खादाड असतात. डासांच्या अळ्या, डास यावर ती ताव मारत असल्याने, माणसासाठी ती फारच उपयुक्त ठरतात. पुर्ण वाढ झाल्यावर ही पिल्ले पाण्याचा आसरा सोडून हवेत उड्डाण करतात.<br />या चतुरांचे जर का छायाचित्रण करायचे असेल तर पावसाळ्यात आणि पावसाळयानंतरचा मोसम उत्तम ठरतो. कुठल्याही पाणथळीच्या आसपास तुम्हाला ही चतुर मंडळी हमखास भेटणारच. यांची कित्येक जाती पाण्याच्या आसपास आढळतात आणि काही काही खास जाती मात्र घनदाट जंगलातच आढळता. चतुर उडण्यात अतिशय चपळ असतात. अगदी छायाचित्रणाच्या वेळी छायाचित्र काढतानाच ते डोळ्याचे पाते लवते न लवते एवढ्यात उडून दिसेनासे होता. पण त्यांचे सवय असते की ते त्याच त्याच फांदीवर परत परत येउन बसतात. त्यामुळे जर का त्या फांदीच्या आसपास आपण दबा <a href="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/S0yGVcLc1OI/AAAAAAAAAww/DGYYhsBY2-E/s1600-h/Dragonfly+02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5425859353974199522" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 213px" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/S0yGVcLc1OI/AAAAAAAAAww/DGYYhsBY2-E/s320/Dragonfly+02.jpg" border="0" /></a>धरून शांत आणि अगदी निश्चल बसलो तर आपल्याला त्यांची छान छायाचित्रे मिळू शकतात. याचप्रमाणे जेंव्हा हे चतुर फांदीवर बसतात तेंव्हा ते एखाद्या जिमनॅस्ट प्रमाणे कवायती करत बसतात. आधी ते त्यांची शेपटीच वर करून बसतात, मग गिरकी घेउन पंख पसरवून सरळ बसतात. यावेळेला जर का आपल्याला त्यांची छायाचित्रे मिळवता आली तर ती अगदी अचुक अशी असतात. अर्थात या करता आपल्याला अगदी सजग बसायला लागते आणि बरीच छायाचित्रे काढवी लागतात. याचप्रमाणे चतुरांचे डॊळे अगदी आकर्षक असतात त्यामुळे त्यांचे डोळ्यांची छायाचित्रे काढायला नेहेमीच मजा येते. याकरता आपल्याकडे खास "क्लोज अप" ची सोय असलेले कॅमेरा मात्र हवेत, अर्थात यामुळे त्यांच्या डोळ्यातील शेकडो भिंगाचे छायाचित्रण आपल्याला करता येते.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८ </p></div></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-5045568600753592841?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-78894134138310593202010-01-12T19:35:00.007+05:302010-01-12T19:49:17.313+05:30<div align="justify"> <span style="font-size:130%;"><strong><span style="color:#6600cc;">टणाटण उड्या मारणारे प्लॅंट हॉपर.<br /></span></strong></span>हे किटक अतिशय लहान आकाराचे असतात. अगदी २ ते १२ एम एम एवढीच त्यांची लांबी असते. साधारणत: ते झाडांवरच आढळतात आणि तिथेच त्यांचे खाणे पिणे चालते. याच कारणाकरता त्यांना प्लॅंट हॉपर या सर्वसामान्य <span class="">नावाने<a href="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/S0yD0cJgHUI/AAAAAAAAAwQ/Ngxb7kFXr0c/s1600-h/Plant+hopper+01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5425856588007087426" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 213px" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/S0yD0cJgHUI/AAAAAAAAAwQ/Ngxb7kFXr0c/s320/Plant+hopper+01.jpg" border="0" /></a></span> ओळखले जाते. त्यांना आपली किंवा भक्षकाची जाणीव झाली की एखादी स्प्रींग लावल्याप्रमाणे पटकन ते उडी मारून नाहीसे होतात. अर्थातच किटक असल्यामुळे त्यांना पंख असतात आणि त्यामुळे ते सहज उडू शकतात. यातील काही जातीचे हॉपर हे हिरव्या किंवा तपकीरी रंगाचे असले तरी काही जातीचे हॉपरहे एकदम मनोहारी रंगाच्या पंखांचे असतात. यात गुलाबी, लाल, पिवळा रंग असतो किंवा अगदी झळझळीत सप्तरंगीसुद्धा असतात.<br />यातील डर्बीडी जातीतील हॉपर यांचे पंख त्यांच्या शरीराच्या मानाने अतिशय मोठे आणि लांब असतात. त्याचबरोबर त्यांचे डोळेसुद्धा रंगीत आणि बटबटीत मोठे असतात. एखाद्या भिंगरीसारखे ते गरगर आपल्याभोवती गिरक्या घेत पानावर उड्या मारताना आढळतात. सहसा हे मोठे पंख त्यांच्या शरीरावर उभे उंचावू ठेवले जातात त्यामुळे त्यांचा आकार एकदम वेगळा आणि विचीत्र भासतो. हे किटक अन्नासाठी वेगवेगळ्या प्रकारच्या अळंब्या वापरतात. इतर जातीचे हॉपर मात्र <span class="">झाडां<a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/S0yD0gfFnwI/AAAAAAAAAwY/ojcIah7cgK8/s1600-h/Plant+hopper+02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5425856589171367682" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 238px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/S0yD0gfFnwI/AAAAAAAAAwY/ojcIah7cgK8/s320/Plant+hopper+02.jpg" border="0" /></a>च्या</span> फांद्यांमधील रस शोषून पितात. हा रस मोठया प्रमाणात शोषल्यामुळे त्यातील जास्तीचा द्राव हा त्यांच्या शरीरातून एका पारदर्शक द्रावाच्या स्वरूपात थेंबाथेंबाने पाझरतो. या द्रावाला "हनी डयू" असे म्हणतात आणि हा द्राव अतिशय गोड व साखरेच्या पाकासारखा, प्रथीनयुक्त असतो. हा द्राव मुंग्यांना फार प्रिय असतो आणि म्हणूनच बऱ्याचवेळा ह्या किटकांच्या आसपास ह्या मुंग्या वावरताना आपल्याला दिसतात. या मुंग्या इतर भक्षकांपासून या लहान किटकांचे संरक्षण करतात आणि त्याबदल्यात हे कीडे त्यांना बक्षीस म्हणून तो गोड द्राव पाजतात.<br />हे हॉपर आकाराने एकदम लाहान असल्यामुळे त्यांचे छायाचित्रण नेहेमीच आवाहन ठरते. कारण हे इतके चिमुकले असतात की त्यांना आधी शोधणे हेच कठीण काम असते. सहसा हे एकेकटे रहातात त्यामुळे त्यांचा ठावठीकाणा कमीच लागतो. एकदा का ते आपल्याला एका झाडावर सापडले तर ते इतके लाजरेबुजरे असतात की त्यांना आपली जराजरी हालचाल जाणवली तर ते पटकन टुणकन उडी मारून लांब पळून जातात. एकदा मी येऊरच्या जंगलात छायाचित्रणासाठी गेलो असताना आम्ही एका ब्लू ओकलीफ या फुलपाखराच्या मागे छायाचित्रणासाठी पळत होतो. ते एका खोडावर शांत बसल्यावर बाकीचे त्याचे छायाचित्रण करत होत. मला मात्र खालच्या एका झाडावर हा चमत्कारीक दिसणारा डर्बीडी हॉपर दिसला. आधीतर मला त्यांचे उंचावलेले दोन पंखच दिसत होते. थोडासा बाजुला वळून गेल्यावर मला त्याचे सोंडेसारखे तोंड आणि बटबटीत डोळे दिसले. मात्र तो हॉपर अतिशय चंचल होता, पानावर सारखा इकडून तिकडून नाचत होता. छायाचित्रण करताना त्याच्या उंचावलेल्या पंखावरून प्रकाश परावर्तित होऊन ते सप्तरंगी चमकत होते.<br />मी त्याची वेगवेगळ्या ऍंगलनी <span class="">छाया<a href="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/S0yD011BlGI/AAAAAAAAAwg/xKp3VxgGLTo/s1600-h/Plant+hopper+03.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5425856594900522082" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 218px" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/S0yD011BlGI/AAAAAAAAAwg/xKp3VxgGLTo/s320/Plant+hopper+03.jpg" border="0" /></a>चित्रे</span> घेत असतानाच मला त्या हॉपरच्यामागे हालचाल जाणवली. एक जंपींग स्पायडर हळूहळू त्या हॉपरच्या दिशेने वाटचाल करत होता. त्या दोघांमधले अंतर हळूहळू कमी होऊ लागले. मी अगदी श्वास रोखून त्यांची शिकार बघायला लागलो, मात्र अगदी शेवटच्या क्षणी त्या हॉपरच्या त्याच्या पाठीमागची हालचाल जाणवली आणि त्याने झटक्यात तीथून लांबवर उड्डाण केले. माझे एक हुकमी छायाचित्र हुकले होते अर्थात तरीसुध्दा त्या सुंदर हॉपरचे प्राण वाचल्याचा मला आनंदच होता. हे इतक्या क्षाणार्धात घडले की माझ्याबरोबरच्या मित्रांना काय झाले हे कळलेच नाही. ते त्या ब्लू ओकलीफ फुलपाखराचे छायाचित्रण करून परत आले आणि तोपर्यंत मी या हॉपरचे छायाचित्रण संपवले होते. यामुळे एक खात्री पटली की निसर्गात छायाचित्रणाची संधी कुठे कशी मिळेल किंवा हुकेल याचा नेम नाही.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-7889413413831059320?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-12817112187616028082010-01-12T19:22:00.006+05:302010-01-12T19:30:56.588+05:30<p align="justify"><span style="font-size:130%;color:#6600cc;"><strong>नाकाड्या चापडा.</strong></span><br />विषारी सापांमधे जगभरात प्रसिद्ध असलेला वर्ग आहे तो "व्हायपर" सापांचा. यांचे लांबलचक सुळे भक्ष्याच्या शरीरात खोलवर दंश करून आतपर्यंत विष टोचतात. हे विष सहसा रक्तभिसरण संस्था आणि स्नायुंवर अंमल करते. यांचे शरीर जाडसर असते, लांबी सहसा कमी असून डोके काहीसे चपट आणि तिकोणी असते. या सापांमधे परत दोन प्रकार आढळतात. पहिल्या प्रकारात सापांच्या तोंडावर दोन उष्णतासंवेदनाग्रहण करणारी छिद्रे असतात. तर <span class="">दुस<a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/S0x__aM6i9I/AAAAAAAAAvo/AJ03OX6Zqeg/s1600-h/Hump+nosed+Pit+Viper+03.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5425852378416581586" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 243px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/S0x__aM6i9I/AAAAAAAAAvo/AJ03OX6Zqeg/s320/Hump+nosed+Pit+Viper+03.jpg" border="0" /></a>ऱ्या</span> प्रकारात अशा प्रकारची छिद्रे सापांच्या तोंडावर नसतात. ज्या सापांमधे ही छिद्रे असतात ती डोळे आणि नाकपुडीच्या मधे दोन्ही बाजूला असतात. कधी कधी ही छिद्रे नाकपुडीपेक्षा जास्त मोठी असतात. ही उष्णतासंवेदनाग्रहण करणारी छिद्रे आजूबाजूला असलेल्या उष्ण रक्ताच्या सस्तन प्राणी, पक्ष्यांची हालचाल सहज टिपू शकतात. आपले डोके आजूबाजूला फिरवून जाणवणाऱ्या उष्णते प्रमाणे ते भक्ष्याची योग्य दिशा सहज ओळखतात. हे साप दिसायला जरी सुस्त असले तरी भक्ष्याला पकडण्यासाठी मात्र झपाट्याने त्यावर हल्ला चढवतात. उंदीर, घुशीसारखे छोटे सस्तन प्राणी, पक्षी आणि पाली, सरडे, बेडूक हे त्यांचे मुख्य खाणे असते. या जातीचे साप थेट पिल्लांना जन्म देतात. अर्थात त्यांच्या पोटात एका पारदर्शक पिशवीमधे ही अंडी असतात आणि तिथेच ती उबवली जातात. तिथे पिल्लांना अन्नपुरवठा हा अंड्याच्या बलकामधून होतो. योग्य वेळी मादी सुरक्षीत ठिकाणी थेट पिल्लांनाच जन्म देते.<br />आतापर्यंत मी आपल्याकडे दिसणारा हिरवा चापडा किंवा बांबू पिट व्हायपर अनेक वेळेला बघितला होता आणि त्याचे छायाचित्रणही कित्येके वेळेला केले होते. नावाप्रमाणेच हा फिकट हिरव्या रंगाचा असतो आणि त्याच्या पाठीवर पुसट काळसर, तपकीरी नक्षी असते. लहान पिल्लांमधे ही नक्षी जास्त गडद असते आणि त्यांचा काही विशिष्ट आकार ठरलेला नसतो. हे साप वेलींवर, लहान झुडपांच्या फांद्यांवर रहातात. त्यांच्या हिरव्या रंगामुळे त्यांचा शत्रुपासून सहज बचाव होतो. याचीच दुसरी जात आहे "<span class="">म<a href="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/S0x-47Ab48I/AAAAAAAAAvY/cqPXp0t9qng/s1600-h/Hump+nosed+Pit+Viper+01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5425851167451898818" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 209px" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/S0x-47Ab48I/AAAAAAAAAvY/cqPXp0t9qng/s320/Hump+nosed+Pit+Viper+01.jpg" border="0" /></a>लबार</span> पिट व्हायपर". हे साप घनदाट अरण्यात जास्त आढळतात. आपल्या महाराष्ट्रात काही खास ठिकाणे आणि दक्षिणेकडच्या जंगलात हे सर्रास आढळतात. ही जात सुद्धा झाडावरच रहाते आणि यांचा रंगपण हिरवा असतो. या हिरव्या रंगावर काळपट, तपकीरी धब्बे असतात.<br />यांचा तीसरा भाउबंद आहे "हंप नोज्ड पिट व्हायपर" किंवा मराठीमधे याला नाकाड्या चापडा असे सर्वसाधारणपणे म्हटले जाते. ही तसा एकदम लहान म्हणजे जेमतेम एक फूटाएवढा वाढतो. याचा रंग लालसर तपकीरी किंवा राखाडी असतो. याचे डोके मानेपासून वेगळे झालेले सहज ओळखता येते. त्याचे नाक काहीसे वरच्या बाजूला वाढलेले असते आणि त्यामुळे त्याच्या नाकावर टेंगूळ आले आहे असए भासते आणि म्हणूनच हा "हंप" नोज्ड पिट व्हायपर. याच्या शरीरावर गडद तपकीरी किंवा राखाडी रंगाचे २०/ ३३ गोलाकार / त्रिकोणी धब्बे असतात. इतर पिट व्हायपर सारखा मात्र हा झाडावर न रहाता खाली जमिनीवरच आढळतो. साधारणत: पालापाचोळ्यामधे, झाडांच्या मुळ्यांमधे, दगडाखाली हा अतिदाट जंगलांमधे आढळतो. उत्तेजीत झाल्यावर तो आपली लालसर, पिवळसर उठावदार रंगाच्या शेपटीची जोरदार हालचाल करतो, त्याच्या भक्ष्याला आकर्षित करण्यासाठीसुद्धा त्याला या सवयीचा उपयोग होतो.<br />हा साप मला कित्येक दिवस जंगालात बघायचा होता, पण आपल्याकडे हा दिसत नसल्यामुळे आजपर्यंत हे काही शक्य झाले नव्हते. या वेळी बटरफ्ल्याय मीट गोव्याला दसऱ्याच्या <span class="">सुमा<a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/S0x-5HaDzAI/AAAAAAAAAvg/wImIEQSACPU/s1600-h/Hump+nosed+Pit+Viper+02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5425851170780597250" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 216px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/S0x-5HaDzAI/AAAAAAAAAvg/wImIEQSACPU/s320/Hump+nosed+Pit+Viper+02.jpg" border="0" /></a>रास</span> होती. त्यामुळे या वेळी हा साप मला गोव्याच्या सदाहरित दाट जंगलाच्या पट्ट्यात दिसेल असा माझा अंदाज होता. आमचा मुख्य उद्देश फुलपाखरे बघायचा असला तरी मी तिथल्या स्थानीक मित्रांना सांगीतले की मला हा "नाकाड्या" चापडा बघायचा आहे. दुसरे दिवशी आम्ही "तांबडी सुर्ला" या भागात फिरायला जाणार होतो. आमचा ग्रुप त्या जंगालात शिरतानाच एका मित्राने सांगीतली "इथे चालताना जपून चाला आणि खाली बघत बघत चाला कारण या भागात खुप साप आहेत". आम्ही आपले वेगवेगळी फुलपाखरे बघत बघत, त्यांचे छायाचित्रण करत करत पुढे पुढे जात होतो. अचानक आमचा वाटाड्या एकदम थबकला आणि त्याने मला हळूच खुण करून रस्त्यात बघायला सांगितले. भर रस्त्यात एका झाडाच्या मुळापासून थोड्या अंतरावर हा नाकाड्या चापडा अंगाचे वेटोळे करून त्याच्या खास "पोज" मधे बसला होता. अर्थातच माझ्या आनंदाला पारावार उरला नाही, कित्येक दिवसांचे स्वप्न पुर्ण झाले होते. अतिशय सावकाश त्याच्या जवळ जाउन त्याची वेगवेगळ्या ऍंगलनी छायाचित्रे घेतली. मागून आमचाच दुसरा ग्रुप आला, पण एवढ्या लोकांच्या चाहूलीमुळे मात्र तो साप पटकन आत झाडात सरपटत जाउन गायब झाला.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a></p><br /><div></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-1281711218761602808?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-60732178822697938512010-01-12T19:09:00.005+05:302010-01-12T19:14:39.374+05:30<div align="justify"> <strong><span style="color:#6600cc;"><span style="font-size:130%;">लांब सोंडवाली बी फ्लाय. </span><br /></span></strong>पावसाळ्यात आणि पावसाळ्यानंतर जमिनीलगत फुललेल्या असंख्य फुलांजवळ ही लांब सोंडवाली माशी आपल्याला नेहेमी दिसते. खरेतर हीचा अविर्भाव हा मधमाशीसारखा आणि भुंग्यासारखा असतो कारण अगदी तसेच केसाळ, लालसर शरीर आणि फुलांतील मध प्यायची यांना सवय असते. पण यांचे वर्गिकरण मात्र खऱ्या माश्यांमधे झालेले आहे आणि म्हणूनच यांना फक्त दोनच पंख असतात. यामुळे त्यांचे सर्वसामान्य नाव आणि शास्त्रीय नाव हे मधमाशीवरून <span class=""><a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/S0x7wk6BByI/AAAAAAAAAvA/yB67mzq5PTY/s1600-h/Bee+Fly+01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5425847725545555746" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 209px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/S0x7wk6BByI/AAAAAAAAAvA/yB67mzq5PTY/s320/Bee+Fly+01.jpg" border="0" /></a>आहे</span>. आज जगात यांच्या ५०००हून अधिक उपजाती आढळतात आणि अंटार्क्टीका सोडून जगाच्या सर्व काना कोपऱ्यामधे यांचे वास्तव्य आढळून येते.<br />या बी फ्लायचे शरीर अतिशय केसाळ आणि मऊ फर असलेले असते. सर्वसाधारणपणे ही फर पिवळी, सोनेरी अथवा लालसर असते. या जाडसर फरमुळे त्या अगदी जाडजुड दिसतात. अतिशय लांब सोंड ही त्यांची मुख्य खासियत आहे. यांना दोनच पंख आणि दोन आखुड स्पृशा असतात. पाय अगदी काटकुळे असून शेवटचे दोन पाय खुपच लांब असतात. उडण्यात या अतिशय निष्णात असतात. अगदी मधेच हवेत तरळणे किंवा क्षणार्धात कुठलीही दिशा बदलणे हे त्यांना सहज साध्य होते. या त्यांच्या लांबलचक सोंडेमुळे त्यांना फुलांतील मध उडता उडताच पीता येतो किंवा मध प्यायला अगदी फुलावरच बसायची गरज पडत नाही. याच कारणामुळे त्या फुलांत दबा धरून बसलेल्या क्रॅब स्पायडरपासून किंवा तत्सम भक्षकांकडून नेहेमीच त्यांचा बचाव होतो. हिवाळ्या फुलणाऱ्या अनेक रानफुलांचे परागीभवन करण्यात यांचा मोठा वाटा असतो. यांच्या एकंदर केसाळ शरीरामुळे त्यावर जास्त परागकण चिकटतात जे दुसऱ्या <a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/S0x7xI8LmVI/AAAAAAAAAvI/oujU-GZcJDQ/s1600-h/Bee+Fly+02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5425847735218313554" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 234px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/S0x7xI8LmVI/AAAAAAAAAvI/oujU-GZcJDQ/s320/Bee+Fly+02.jpg" border="0" /></a>फुलांना भेटी देताना त्यांचा तीथे संयोग होऊन परागीभवन सहज शक्य होते.<br />या जश्या फायदेकारक परागीभवन करणाऱ्या आहेत तशीच त्यांची काळी बाजुसुद्धा आहे. ह्या जमीनीलगत, झाडावर मधमाश्यांची घरटी, पोळी शोधत उडत रहातात. ह्याच मधमाश्या या बी फ्लायशी मध पिण्या करता स्पर्धा करतात. काही जातीच्या मधमाश्या जमिनीत लांब बिळे खणतात. त्यामधे परगकणांचा व्यवस्थीत साठा त्यांच्या लहानग्या पिल्लांकरता करून ठेवतात. हे परागकण मिळवण्यासाठी त्यांना अनेक फुलांना भेटी द्याव्या लागतात. याच वेळेचा ह्या बी फ्लाय त्यांचा फायदा उठवतात. आई मधमाशी जेंव्हा परागकण आणण्यासाठी बाहेर गेली असत्ते तेंव्हा त्या लगेच त्या बीळाच्या दरवाज्याजवळ जाउन अंडी घालतात. यासाठी त्यांना जमिनीवर उतरावेसुद्धा लागत नाही. अगदी हवेतल्या हवेतच उडत त्या आपले पोट वळवून तीथे त्यांची अंडी घालतात. कालांतराने त्या अंड्यातून अळी बाहेर येउन ते तीचा मार्ग बरोबर निवडते. ती अळी त्या मधमाशीने तीच्या पिल्लांसाठी साठवलेल्या परागकणांच्या साठ्याजवळ हळूहळू सरकत जाते आणि त्यावर डल्ला मारते. त्यानंतर तर ती त्या मधमाशीच्या पिल्लांनाच फस्त करते आणि तिथेच आपला कोष करते. पुढे काही दिवसानंतर त्या कोषातून नवीन बी फ्लाय बाहेर येतात आणि मधमशीच्या घरट्याच्या बाहेर जाउन आपले नविन जीवन सुरू करतात.<br />ह्या बी फ्लायचे जर का छायाचित्रण करायचे असेल तर अगदी सकाळच्या प्रहरी करावे लागते कारण एकदा का उन चढले की त्यांची हालचाल वाढते आणि मग काही त्या एका जागी स्वस्थ <a href="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/S0x7xdR5ksI/AAAAAAAAAvQ/JRhfgAbWrSg/s1600-h/Bee+Fly+03.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5425847740678116034" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 213px" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/S0x7xdR5ksI/AAAAAAAAAvQ/JRhfgAbWrSg/s320/Bee+Fly+03.jpg" border="0" /></a>बसलेल्या दिसून येत नाहीत. मात्र अगदी सकाळी जर का आपण फुलांच्या आसपास बघितले तर त्या शांतपणे सकाळच्या कोवळ्या उन्हात आपल्याला चमकताना आढळतात. सकाळच्या उन्हात त्यांच्या अंगावरची फरसुद्धा छान चमकत असते आणि ती आपल्याला छायाचित्रात सहज टिपता येते. हीच्या शरीरामधील तोंडाचा, सोंडेचा भाग खास असल्यामुळे बाजुने जर का तीचे छायाचित्रण केले तर त्यांच्या लांब सोंडेची मजा काही वेगळीच जाणवते. बऱ्याचजणांच्या मते या भयावह दिसत असल्या तरी आपल्याला चावत नाहीत असे त्यांचे म्हणणे असते. मात्र मला बऱ्याच वेळेला या माश्या अगदी जाड जीन्समधूनसुद्धा आपली लांब, जाड सोंड घालून चावल्या आहेत. कित्येक वेळा तर त्या अगदी पाठलाग केल्यासारख्या मागावर येतात आणि मग त्या चावू नयेत म्हणून त्यांना पिटाळावे लागते.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-6073217882269793851?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-89264868341443257212009-05-08T12:09:00.004+05:302009-05-08T12:18:58.310+05:30<div></div><p align="justify"><span style="font-size:130%;color:#6600cc;"><strong>सुगंधी फुलोरा.</strong></span><br />ज्या वेळी आपल्याकडे होळी, रंगपंचमीची धमाल सुरू असते त्याचवेळी आपल्या जंगलात तशाच पण नैसर्गिक रंगांची उधळण सुरू असते. पळस, पांगारा, काटेसावर, बहावा, खवस अशी अनेक रंगीबेरंगी फुले मोठ्या प्रमाणावर झाडांवर झळकत असतात. डोळ्याला थंडावा देणारी ही फुले असली तरी सुगंधाच्या बाबतीत मात्र ती कमी पडतात. अर्थात त्यांच्या रंगाचाच प्रभाव <span class=""><a href="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SgPUy4K6osI/AAAAAAAAAnM/bWGfsb3GAk8/s1600-h/08.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5333340354273518274" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 213px" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SgPUy4K6osI/AAAAAAAAAnM/bWGfsb3GAk8/s320/08.jpg" border="0" /></a>एवढा</span> असतो की त्यांच्या परागीभवनाचे काम किटक आणि पक्ष्यांकडून सहज होते. पण अश्या रंगीबेरंगी फुलांबरोबरच निसर्गात अनेक पांढरीशुभ्र किंवा फिकट रंगाचीसुद्धा फुले असतात. त्यात काही तर रात्रीसुद्धा फुलणारी असतात. ह्या अश्या फुलांच्या मदतीकरता त्यांचा सुगंधच त्यांच्या कामी येतो. आकर्षक रंग नसल्यामुळे जरी किटक यांच्याकडे आले नाहीत तरी यांचा मादक सुगंधच त्या किटकांना ह्या फुलांना भेट देण्यास उद्युक्त करतो.<br />ह्या सुगंधी फुलांमधे गुलाब, मोगरा, सोनटक्का, कवठी चाफा, सोनचाफा अशी अनेक सहज दिसणारी, आढळणारी फुले आहेत. ही फुले आणि त्यांची रोपे, झाडेसुद्धा आपल्याला घरी, बागांमधे सहज बघायला मिळतात. पण या सुगंधी फुलांमधे काही अशी आहेत की जी सहजासहजी दिसत नाहीत किंवा दिसली तरी त्यांचे झाड आपल्याला माहित नसते. सुरंगी हे फुल <span class=""><a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SgPUy7u1yNI/AAAAAAAAAnU/Cm8FJa4qVkQ/s1600-h/09.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5333340355229501650" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 213px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SgPUy7u1yNI/AAAAAAAAAnU/Cm8FJa4qVkQ/s320/09.jpg" border="0" /></a>असेच</span> काहीसे सहसा न दिसणारे. वर्षातील काही मोजक्या दिवसांमधे यांचे गजरे बाजारात विकायला दिसले तर दिसतात. ह्या फुलांचा वास पण एवढा मादक आणि दमदार की तो अगदी अर्ध्या किलोमिटर एवढ्या अंतरावरूनसुद्धा येतो. हा वास एवढा गोड असतो की त्या बाजारातल्या फुलांच्या गजऱ्यावरसुद्धा मधमाश्याअ घोंगावताना दिसतात. आपल्या सह्याद्रीच्या पर्वतरांगांमधेच फक्त आढळणारे हे स्थानीक झाड जगात कुठेच आढळत नाही. मध्यम आकाराचे हे झाड सदाहरित असून याची पाने लांबट आणि गडद हिरवी असतात. यांच्या फुलांचे गुच्छ थेट खोडालाच लगडतात. गोलाकार, गुच्छात येणाऱ्या ह्या कळया अतिशय आकर्षक दिसतात. पांढरट, गुलाबी रंगाच्या चार गोलाकार पाकळ्या असून आत पिवळे धम्मक पुंकेसर असतात. हे पुंकेसर एवढे मोठे आणि छान असतात की त्यांचाच पसारा पटकन नजरेत भरतो. मुंबईमधे अगदी कमी दिसणारे झाड फणसाडच्या जंगलात मात्र सहज बघायला मिळते.<br />सुरंगीसारखेच अजुन एक फुल म्हणजे बकुळीचे. ह्या दोन्ही फुलांची खासियत म्हणजे ही फुले सुकल्यावर सुद्धा पुढे कित्येक दिवस यांचा सुगंध टिकून रहातो. सुरंगीपेक्षा बकुळ जरा जास्त प्रमाणात दिसते. ह्यांचे झाड उंच, सदाहरित असते आणि पाने मध्यम आकाराचे पण चकचकीत असतात. नाजुक चांदण्यांप्रमाणे पांढरट, पिवळसर अशी यांची फुले असतात आणि सहसा झाडाखाली यांचा सडा पडलेला असतो. अतिशय थंडगार <span class="">सावली<a href="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SgPUzSVI0cI/AAAAAAAAAnc/W2qFgGVlUQE/s1600-h/10.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5333340361295712706" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 213px" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SgPUzSVI0cI/AAAAAAAAAnc/W2qFgGVlUQE/s320/10.jpg" border="0" /></a></span> असणाऱ्या या झाडाला सध्या अनेक बागांमधे, घरांमधे लावले जाते. आयुर्वेदीक अनेक उपयोग असणाऱ्या या झाडाची फळेसुद्धा खायला छान लागतात. रानजाईचा वेलसुद्धा असाच जंगलात जाता जाता वासावरून ओळखता येतो. जंगलातील पायवाटेवरून जाता जात जर का तुम्हाला या फुलांचा सुगंध आला की तुमची पावले आपसुक थांबतात आणि त्या सुगंधाचा उगम शोधायला नजर आजुबाजुला जाते. पांढऱ्या फुलांचे घोसच्या घोस त्या नाजूक वेलीवर लगडलेले असतात. आणि त्याचा मंद सुवास सर्वत्र दरवळत असतो.<br />वर्षाच्या काही मोजकेच वेळी फुलणारी ही फुले असल्यामुळे त्यांच्या फुलण्याचा काळ हा कायम लक्षात ठेवावा लागतो. बकुळीसारखे मोठे झाड असेल, त्यांची फुले वर टोकावर लागणारी असतील तर त्यांच्या छायाचित्रणासाठी एकतर छोटे झाड शोधावे लागते किंवा लांब पल्ल्याची लेन्स वापरावी लागते. अश्या अनेक दुर्मिळ, सहज न दिसणाऱ्या फुलांना शोधून त्यांचे छायाचित्रण करणे म्हणजे खरोखरच आनंददायक बाब ठरते. ह्या झाडांचे, फुलांचे छायाचित्रण करून ती कशी दिसतात, कशी फुलतात हे दाखवता येते मात्र त्यांचा सुवास, सुगंध कसा आहे हे मात्र दाखवण्याचे, साठवण्याचे तंत्र आपल्याला अजुन अवगत झालेले नाही.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८ </p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-8926486834144325721?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-79327455963818709182009-05-08T11:55:00.004+05:302009-05-08T12:09:15.090+05:30<div align="justify"><p align="justify"><span style="font-size:130%;color:#6600cc;"><strong>रंग माझा "वेगळा".</strong></span><br />सरड्यासारखा रंग बदलू नकोस असे आपल्यात म्हणायची सवय असते ती या सरड्यांचा रंग बदलण्याच्या सवयीवरूनच. शॅमेलीऑन किंवा इतरही सरडे आजूबाजूच्या परिसरात मिसळून जाण्यासाठी आणि शत्रुंपासुन लपण्यासाठी आपला मुळचा रंगच बदलतात, अर्थात या करता या सर्व सरडे मंडळींचे रंगाचे ज्ञान एवढे प्रगत झालेले असते की त्यांना इतर प्राण्यांपेक्षा रंगाबद्दल जरा जास्तच <span class="">कळते<a href="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SgPQtpm0WuI/AAAAAAAAAmM/8Zlhukqujfc/s1600-h/13.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5333335866418158306" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 238px; CURSOR: hand; HEIGHT: 320px" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SgPQtpm0WuI/AAAAAAAAAmM/8Zlhukqujfc/s320/13.jpg" border="0" /></a></span>. साधारणत: सापासारखे दिसणारे हे सरिसृप त्यांच्यापेक्षा काही बाबतीत वेगळे असतात. ह्या सरड्यांना शरीराची हालचाल करण्यासाठी व्यवस्थीत जाणवू शकणारे चार पाय असतात. ह्यामुळे जमिनीवरून जोरात पळणे अथवा झाडावर चढणे, लटकणे त्यांना सहज जमते. सापांना मात्र पाय नसतात पण तरीसुद्धा पळण्यात किंवा झाडावर चढण्यात त्यांचे काहीच अडत नाही. सरड्यांना हवेतून ऐकू येणारे आवाज येतात कारण त्यांना कान असतात. सापांना मात्र स्पंदनातून हालचालींचा अंदाज येतो. सरड्यांना व्यवस्थीत दिसते, त्यांना रंग ओळखता येतात आणि त्यांना उघडमीट होणाऱ्या पापण्या असतात. सापांना मात्र या पापण्या नसतात.<br />सर्व सरपटणारे प्राणी जेंव्हा त्यांचे शरीर वाढते तेंव्हा कात टाकतात. यावेळेस त्यांची जुनी कातडी पापुद्रयासारखी निघून जाते आणि त्याखाली त्यांना नवीन अधीक लवचीक कातडी जी त्यांचे मोठे वाढलेले शरीर सामावून घेते. सापांच्या बाबतीत सहसा एकसंध कात निघते कारण त्यांच्या शरीरावर कुठेही खंड पडलेला नसतो. सरड्यांची कात मात्र <span class="">तुकड्या<a href="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SgPQt6-n4qI/AAAAAAAAAmU/CGS-RCpA9io/s1600-h/14.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5333335871081407138" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 253px; CURSOR: hand; HEIGHT: 320px" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SgPQt6-n4qI/AAAAAAAAAmU/CGS-RCpA9io/s320/14.jpg" border="0" /></a></span> तुकड्यात निघते कारण त्यांच्या शरीराव पायांचे सांधे असतात. ह्या सरड्यांच्या हजारो उपजाती आहेत. यात साधे सरडे, शॅमेलीऑन, पाली, घोरपडी असे वेगवेगळे प्रकार असतात. यांच्या आकारात प्रचंड तफावत जातीनुसार आढळते. जेमतेम काही सेंटीमिटरएवढे शॅमेलीऑन आहेत तर त्याच वेळेस साडे नऊ फुट वाढणारे कोमोडो ड्रॅगनसुद्धा आहेत. हे सरडे सापांसारखे असले तरी विषारी नसतात मात्र त्यांच्या कठीण जबड्याने कडकडून चावू मात्र शकतात. त्यांचे प्रमुख अन्न किटक, कोळी असले तरी काही घोरपडीसारख्या मोठ्या जाती पक्षी, पक्ष्यांची अंडी किंवा छोटे छोटे सस्तन प्राणीसुद्धा मटकावतात.<br />सापांएवढे हे प्रसिद्ध नाहीत कारं यांच्याबद्दल तेवढ्या गैरसमजुती आपल्याकडे नाहीत. पालींबद्दल भयंकर किळस, ती विषारी असे काही गैरसमज मात्र आपल्याकडे आहेत. अंदमान डे गेको, बॅंडेड गेको किंवा रॉक गेको अश्या अनेक देखण्या पाली आपल्याकडे आहेत. पण एकंदरच यांच्याकडे कायम दुर्लक्ष केले गेले आहे. त्यांच्यावर फारसा अभ्यासही झालेला नाही, सर्वसामान्यांकरता त्यांच्यावर पुस्तकेही उपलब्ध नाहीत आणि परदेशात जसे यांना पाळण्याचे खुळ आहे तेसुद्धा आपल्याकडे नाही. गावात / शहरात सरडा दिसला की मुले त्याच्यावर दगड भिरकावणारच. प्रत्यक्षात ते आपल्याला काहीच त्रासदायक ठरत नाहीत. अश्या या निरुपद्रवी सरड्यांच्या छायाचित्रणाचा उत्तम काळ म्हणजे पावसाळ्यात असतो. एकतर तो त्यांचा विणीचा हंगाम असल्यामुळे बरेचदा आपल्याला त्यांच्या जोड्या एकत्र दिसतात. नर आपला लालभडक तुरा आणि डोके मीरवत मादीला आकर्षीत करण्यासाठी "उठा बशा" काढत असतात. मात्र यावर्षी मला भर उन्हाळ्यात त्यांची चांगली छायाचित्रे मिळाली. येऊरच्या जंगलात फुलपाखरांचा चिखलपानाचा हंगाम असल्याने मी थोडासा उन्हापासून बचाब म्हणून मोठ्या दगडाच्या आडोश्याला बसलो होतो. समोर लायसॅनीड जातीच्या "ब्लू" फुलपाखरांचा एक मोठा थवाच्या थवा जमिनीवर चिखल पान करत होता. मी मात्र कुठले मोठे, वेगळ्या जातीचे फुलपाखरू येते का याची वाट बघत होतो. एका छोट्या दगडामागून हा सरडा दबकत दबकत पुढे आला. चिखलपान करण्यात दंग झालेल्या त्या चिमुकल्या फुलपाखरांवर त्याचा डोळा होता आणि त्यातली २/४ जरी त्याला मिळाली असती तर त्याचे काम नक्की होणार होते. अर्थात मी त्याजागी दगडामागे लपून बसलो होतो म्हणून केवळ नशिबामुळेच मला त्यांची छायाचित्रे मिळाली.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a><br /></p></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-7932745596381870918?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-76770267453708278322009-05-08T11:50:00.003+05:302009-05-08T11:54:52.817+05:30<div align="justify"><p align="justify"><span style="font-size:130%;color:#6600cc;"><strong>"किल्ले"कर वाळव्या.</strong></span><br />वाळवीला जरी इंग्रजीमध्ये व्हाईट ऍंट अथवा टरमाईट असे म्हणत असले तरी त्यांचा मुंग्यांशी काही संबंध नाही. पण त्यांची उत्क्रांती झुरळापासून सुमारे १५० कोटी वर्षांपुर्वी झाली. आज जगभरात सुमारे २५०० जातींच्या वाळव्या आढळतात आणि ह्या सर्व एकत्रीत, समुहाने रहाणाऱ्या असतात. ह्या वाळव्या त्यांच्या रहाण्यासाठी उंच उंच किल्ल्यांसारखी वारूळे बनवतात. काही काही जातीत तर ही वारूळे अगदी २० फुटांपर्यंतसुद्धा उंच असतात. आपल्या भारतात काही जंगलात ६/७ फुटांची वारूळे सहज दिसतात. ही वारूळे प्रामुख्याने माती, त्यांची लाळ आणि लाकडातील खास द्र्व्याने बनवलेली असतात. ही वारूळे जेवढी उंच जमिनीवर दिसतात तेवढेच त्यांचे बांधकाम जमिनीखाली सुद्धा असते. <a href="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SgPPogd0SLI/AAAAAAAAAl8/uWseI47Ru5I/s1600-h/18.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5333334678553512114" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 240px" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SgPPogd0SLI/AAAAAAAAAl8/uWseI47Ru5I/s320/18.jpg" border="0" /></a>ही अनेक खोल्या असलेली वारूळे म्हणजे स्थपत्यशास्त्राचा उत्तम नमुना म्हणून समजली जातात. या किल्ल्यासारख्या दिसणाऱ्या वारूळात अक्षरश: लाखो वाळव्या एकत्र नांदत असतात. वारूळात राणीची "खास" खोली असते आणि तिथे तीची योग्य ती बडदास्त ठेवली जाते. इतर भागात पिल्लांसाठी खोल्या, त्यांच्या अन्नासाठी बुरशी वाढवायच्या खोल्या इतकेच नव्हे तर वारूळ आतून थंड रहावे म्हणून वातानुकूलीत खोल्यासुद्धा खास रचना करून बांधलेल्या असतात.<br />वाळवीचे मुख्य खाणे हे लाकूड असते आणि त्या निसर्गातील मृत झाडांचे जैवीक विघटन करण्यासाठी मोलाची मदत करतात. पाण याच वेळेस त्यांच्या कित्येक जाती ह्या मानवाने बनवलेल्या इमारती आणि इतर लाकडी सामानावर पण ताव मारत असल्यामुळे आपल्याकरता त्या त्रासदायक आणि उपद्रवी ठरतात आणि त्यांचे वेळीच योग्य ती काळजी आपल्याला घ्यावी लागते. अतिशय नाजूक शरीर असलेल्या या वाळव्यांची तोंडे आणि जबडे मात्र धारदार असतात आणि त्यांच्या सहाय्याने त्या कठिण अश्या लाकडाचे क्षणात बारीक बारीक तुकडे करतात. त्यांच्या आतड्यात <span class="">असले<a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SgPPow8d8dI/AAAAAAAAAmE/YpWC1E3Ql60/s1600-h/19.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5333334682977038802" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 230px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SgPPow8d8dI/AAAAAAAAAmE/YpWC1E3Ql60/s320/19.jpg" border="0" /></a>ल्या</span> खास रचनेमुळे हे पचण्यास कठिण असणारे लाकूड आणि त्यातील सेल्यूलोज त्वरीत विघटन करून पचवले जाते. या वारूळात राजा आणि राण्या असतात, सैनीक आणि कामकरी असतात, तसेच त्यांची पिल्ले आणि अप्रगत वाळव्या असतात. राणी मादी दिवसाला शेकडो अंडी देण्याचे काम फक्त करते आणि प्रसंगी २००० अंडी दर दिवशी घालते. या करता तिचे शरीर प्रचंड मोठे आणि पोट लांब असते आणि तिला तीचे स्वत:चे काहीही काम करता येत नाही. अर्थात तीच्या दिमतीला अनेक कामकरी वाळव्यांची फौज तैनात असते. मुंग्यांमधे नराचे राणी मादीशी एकदाच मिलने होते आण त्यानंतर तो मरतो किंवा त्याला घरट्यातून हाकलून दिले जाते. मात्र वाळव्यांचे राजे हे कायम वारूळातच रहातात आणि त्यांचे मादीबरोबर प्रजोत्पादनासाठी मिलन कायम सुरू असते.<br />मुंबईच्या आसपास आपल्या जंगलात ह्या वाळव्यांची वारूळे अगदी लहान असतात. मात्र दक्षिण आणि मध्य भारतातील जंगलात ही वारूळे पुरूष उंचीपेक्षा सहज उंच असतात. ह्या वारूळाच्याआतील वाळव्यांचे छायाचित्रण मी कधी केले नाही कारण त्यासाठी ते वारूळ मोडायला लागले असते. पण जंगलात जर वठलेले, जमिनीवर पडलेले झाडाचे खोड असेल तर त्याखाली बऱ्याच वेळेला या वाळव्या सहज सापडतात आणि मग त्यांचे छायाचित्रण सह्ज शक्य होते. मागे असाच एकदा झाडाच्या खोडाखालील वाळव्यांचे छायाचित्रण करत असताना एक काळा मुंगळा तिथे आला आणि त्याने पटापट त्याच्या तोंडात ५/६ वाळव्या पकडून नेल्या. पावसाळ्याच्या सुरवातीज जेंव्हा नुकता पाऊस पडतो तेंव्हा जंगलात ह्या वारूळाच्या आजूबाजूने किंवा झाडांच्या खोडाखालून असंख्य पंख असलेल्या वाळव्या बाहेर पडतात आणि आकाशा उडायला लागतात. अश्या वेळेस त्यांचे निरिक्षण आणि छायाचित्रण चांगले होते. जंगलातील वाळव्यांचे आणि त्यांच्या घराचे छायाचित्रण करायला मजा येते मात्र घरातल्या फर्निचरल्या लागलेल्या वाळवीचे छायाचित्रण करायची वेळ न येवो एवढे मात्र नक्की.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a><br /></p></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-7677026745370827832?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-28444100951845039602009-05-08T11:37:00.003+05:302009-05-08T11:45:15.778+05:30<div align="justify"><p align="justify"><span style="font-size:130%;color:#6600cc;"><strong>उड्डाण "चक्र".</strong></span><br />किटक आपण चिमुकले, नगण्य म्हणून संबोधत असलो तरी त्यांच्या जगण्याच्या क्षमता आपल्याला नेहेमीच अचंबीत करतात. आता फक्त चतूर आणि टाचण्यांचेच बघा ना !! एखाद्या जिमनॅस्ट प्रमाणे चपळ आणि सडसडीत असणारे ह्यांचे शरीर त्यांच्या सारखेच लवचीक आणि शक्तीमान असते. त्यांच्या डोळ्यात असलेल्या हजारो <a href="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SgPMp4A8EWI/AAAAAAAAAl0/Jb4fr9jit3I/s1600-h/07.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5333331403519824226" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 213px; CURSOR: hand; HEIGHT: 320px" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SgPMp4A8EWI/AAAAAAAAAl0/Jb4fr9jit3I/s320/07.jpg" border="0" /></a>भिंगांमुळे त्यांची दृष्टी तर तिक्ष्ण असतेच पण त्यांच्या शरीरातील एकंदर स्नायुंच्या ६५% स्नायु हे फक्त उड्डाणाकरता खास असतात यावरून त्यांचे उडणे कीती उच्च क्षमतेचे असेल याचा आपल्याला अंदाज येतो. चतूर आणि टाचण्यांची बाल्यावस्था ही कित्येक महिन्यांची, वर्षांची असते आणि ती पाण्याखाली जगली जाते तर त्यांची प्रौढ अवस्था केवळ काही आठवड्यांची असते आणि ती जमिनीवर असते. यातीलसुद्धा बराचसा काळ ते हवेत उडण्यातच घालवतात. या उडण्याचा मुख्य उद्देश शिकार पकडण्याचा असू शकतो किंवा त्यांची हद्द सांभाळण्यासाठी, मादी मिळवण्यासाठी असू शकतो.<br />चतूर आणि टाचण्यांच्या अनेच जाती ह्या हद्दप्रिय असतात. त्यांना त्यांची हद्द राखायला, सांभाळायला अतिशय आवडते आणि कोणी इतर नर जर त्यांच्या हद्दीत आला तर तर त्याला ते पळवून लावतात. यासाठी ते एकतर त्यांच्या हद्दीत पहारा केल्यासारखी गस्त घालतात किंवा उंच झाडावर, फांदीवर बसून आपल्या हद्दीत कोणी येत तर नाही ना याची काळजी घेतात. मात्र जर ला एखादी मादी त्याच्या हद्दीत आली तर मात्र तीला गटवण्यासाठी त्याची धावाधाव होते. नर उडता उडताच खात्री करून घेतो की ती मादी त्याच्याच जातीची आहे आणि मिलनास तयार आहे. मादीसुद्धा आजूबाजूला उडून खात्री करून घेते की हा नर तीच्या <span class=""><a href="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SgPMpnA8ZtI/AAAAAAAAAls/opfMqYxnJh0/s1600-h/06.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5333331398956443346" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 226px" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SgPMpnA8ZtI/AAAAAAAAAls/opfMqYxnJh0/s320/06.jpg" border="0" /></a>योग्य</span> आहे की नाही आणि त्याची हद्द ही अंडी घालण्यासाठी उपयोगी आणि उचित आहे की नाही. जर का दोघांना या सर्व अटी योग्य वाटल्या तर ते मिलनासाठी तयार होतात.<br />यांच्या मिलनाची अजब तर्हा असते. नर मादीचे डोके अथवा धड आपल्या लांबलचक शेपटीच्या टोकाने गच्च पकडतो. ह्या स्थितीत तो तीला घेउन उडू सुद्धा शकतो. काही वेळानंतर ते एका जागेवर स्थीर बसतात. यानंतर नर आपली पकड अजून घट्ट करून मादी सरकणार नाही याची खात्री करून घेतो. यानंतर मादी आपली लांबलचक शेपटी पुर्ण गोलाकार वळवून नराच्या धडाच्या आणि शेपटीच्या सांध्यावर आणून चिकटवते. यामुळे तीच्या अंड्यांचे या नराकडून फलन होण्यासाठी मदत होणार असते. यावेळी जर त्यांची शरीर आकृती बघितली तर ती पुर्ण गोलाकार असते आणि म्हणूनच त्याला चक्री मिलन असे म्हणतात. या वेळेस आणि त्याच स्थितीत नर मादीला घेऊन उडूसुद्धा शकतो आणि नविन जागी या चक्राच्याच अवस्थेत बसतो. यामुळे या <span class="">उड्डाणाला<a href="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SgPMpUe2ugI/AAAAAAAAAlk/9xqJavzJcRQ/s1600-h/05.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5333331393981626882" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 219px" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SgPMpUe2ugI/AAAAAAAAAlk/9xqJavzJcRQ/s320/05.jpg" border="0" /></a></span> "चक्री उड्डाण" असे म्हणतात. यावेळी नर खात्री करून घेत असतो की त्याच्याकडून त्या मादीच्या अंड्यांचे फलन पुर्ण झाले आहे. जोपर्यंत मादी पाण्यात अंडी घालत नाही तो पर्यंत काही जातीचे नर मादीला सोडत नाहीत आणि तिचे डोके आपल्या शेपटीच्या टोकाने घट्ट धरून ठेवतात.<br />चतूर आणि टाचण्यांची जर अशी छायाचित्रे हवी असतील तर खचीतच पाण्याच्या जवळ आपल्याला वाट बघत बसावे लागेल. नदी, नाले, तलाव, डबकी, धबधबे, खाडीच्या पाणथळ जागा अश्या अनेल ठिकाणी आपल्याला हे चतूर आणि टाचण्या दिसू शकतात. यांचा विणीचा हंगाम एकतर पावसाळ्यानंतर लगेच किंवा मे महिन्यामधे पावसाळ्याच्या थोड्या आधी असतो. अर्थातच यांच्या उडण्याचा वेग भन्नाट असल्यामुळे यांची मनाजोगती छायाचित्रे मिळवताना खुप वाट बघावी लागते. त्याचप्रमाणे हे प्रचंड हद्दप्रिय असल्यामुळे आपण यांचे छायाचित्र काढायला गेलो आणि बटन दाबणार याच वेळात जर का दुसरा आगंतुक नर त्यांना आसपास दिसला तर त्याला पळवायला ते त्याच्या मागे जातात आणि मग परत काही आपल्याला त्यांचे छायाचित्र मिळत नाही. जर का एखादी मिलन जोडी आपल्याला दिसली तर ती बराच वेळ एकाच जागी शांत बसलेली असते त्यामुळे त्यांची छायाचित्रे सहज मिळतात. अर्थात त्यावेळी त्यांच्या जास्त जवळ न जाता लांबूनच छायाचित्रे काढणे नेहेमीच उचीत ठरते.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a><br /></p></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-2844410095184503960?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-61650088240585579452009-05-08T11:30:00.003+05:302009-05-08T11:37:24.594+05:30<div align="justify"><div align="justify"><span style="font-size:130%;"><span style="color:#6600cc;">ओळखा पाहू !!!<br /></span></span>मार्च / एप्रिल महिन्या अजून झाडे उघडी बोडकी असतात किंवा नुकती त्यांना हिरवीगार पालवी फुटायला सुरवात झालेली असते. पानगळीमुळे आपली नजर जास्त दूरवर जाउ शकते आणि एरवी पानान दडून रहाणारे पक्षी आपल्याला सहज आणि जास्त चांगले दिसू शकतात. झाडांच्या <span class="">या<a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SgPLFVNPrMI/AAAAAAAAAlM/sGJYAjXBp_Q/s1600-h/01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5333329676189281474" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 215px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SgPLFVNPrMI/AAAAAAAAAlM/sGJYAjXBp_Q/s320/01.jpg" border="0" /></a></span> पर्णहीन काळात ही रंगीबेरंगी मंडळी खरोखरच डोळ्यांना आनंद देणारी ठरतात. निसर्गात हे पक्षी, फुलपाखरे, फुले ही त्यांच्या आकर्षक रंगसंगतीमुळेच आपल्याला कायम ओळखता येतात आणि लक्षातही रहातात. हे रंग बऱ्याच वेळेला इतरांना "मी इथे आहे" अशी जाहिरात करून दाखवतात, पण हेच जर त्यांचे शत्रु किंवा शिकारी असतील तर ते त्यांना भारी ठरते. याच कारणासाठी कित्येक इतर प्राणी. पक्षी, किटक, मासे हे त्यांच्या आजुबाजुच्या परिसरात अगदी मिळूनमिसळून जातात व बिलकूल जाणवणार नाही अश्या रंगसंगतीचे असतात.<br />निसर्गात मिळून मिसळून जाणाऱ्या रंगसंगतीत साधारणत: दोन रंगाचे प्रामुख्याने अस्तित्व जाणवते. यात हिरवा आणि तपकिरी रंगच जास्त आढळतात कारण सहसा निसर्गात झाडीमध्ये रहाणऱ्या ह्या प्राण्यापक्ष्यांना हिरव्या अथवा सुक्या झाडांचे रंगच "मॅच" करणे सोयीचे ठरते. या त्यांच्या रंगसंगतीमुळे हे <a href="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SgPLFg1o13I/AAAAAAAAAlU/cJAfsm8qbck/s1600-h/02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5333329679311492978" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 213px" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SgPLFg1o13I/AAAAAAAAAlU/cJAfsm8qbck/s320/02.jpg" border="0" /></a>प्राणी त्याचा दुहेरी फायदा घेउ शकतात. निसर्गात एकदम लपून गेल्यामुळे बऱ्याचदा त्यांच्या भक्षकांना हे सापडत नाहित अथवा लक्षात येत नाहित आणि त्यांच्यापासून यांचा बचाव होतो. त्याचप्रमाणे हे अगदी आजुबाजुच्या भागात लपले असल्यामुळे इतर किटकांना अथवा प्राण्यांना यांचे अस्तित्व पटकन जाणवून येत नाही आणि मग हे स्वत:च त्यांची शिकार अगदी सहज करू शकतात.<br />छायाचित्रणासाठी एरवी आम्ही निसर्गात नेहेमीच रंगीबेरंगी प्राणी, पक्षी, किटक शोधत असतो. बऱ्याच वेळेला ते आम्हाला सहजासहजी सापडतात सुद्धा मात्र हे असे निसर्गात समरूप होणारे प्राणी सापडणे किंवा शोधणे खरोख्ररच खुप जिकीरीचे काम असते. बऱ्याचवेळेला तुम्ही अगदी त्यांच्या अधिवासात फिरत असता आणि तुम्हाला अगदी नक्की माहित असते की तो प्राणी तीथे असणार पण शोधुनही तो काही सापडू शकत नाही. कीत्येक वेळेला आम्ही पायवाटांवरून जात असताना माझ्यापुढे २/३ अगदी सहज त्या प्राण्याला ओलांडून जातात पण त्यांच्या लक्षातसुद्धा येत नाही की तो प्राणी अगदी पायवाटेच्या बाजूलाच झाडावर <a href="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SgPLFwRYmYI/AAAAAAAAAlc/ahaMYtFSx1k/s1600-h/03.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5333329683454400898" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 213px" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SgPLFwRYmYI/AAAAAAAAAlc/ahaMYtFSx1k/s320/03.jpg" border="0" /></a>बसला होता. जेंव्हा तुमची सराईत नजर त्यावर पडते किंवा त्याची थोडीशी हालाचाल होते तेंव्हा मात्र तुम्ही त्याला ओळखू शकता आणि मग त्याचे छायाचित्रण शक्य होते.<br />झाडांच्या खोडावर रहाणाऱ्या पाली ह्या अशाच सहज न दिसणाऱ्या असतात. त्यांचा रंगसुद्धा थोडाफार त्या झाडाच्या खोडाच्या रंगाप्रमाणे बदलत पण असतो. जेंव्हा मी या पालीचे छायाचित्रण करत होतो तेंव्हा माझ्या बरोबरच्या मित्रांना बराच वेळ मी कसले छायाचित्रण करतो आहे हेच कळत नव्हते. आता ती छायाचित्रात स्पष्ट दिसून येत आहे मात्र प्रत्यक्षात निसर्गात ती एवढी बेमालूम छपली होती की तिथे कोणी आहे हेच जाणवत नव्हते. छायाचित्रातील प्रार्थना किटक सुद्धा असाच छोट्या झुडपाच्या कोवळ्या पालवीवर बसला होता. त्याचा एकंदर रंग, आकार आणि अविर्भाव यामुळे तो जिवंत हालचाल करणारा किटक आहे हेच पटत नव्हते. एका निळ्या माशीवर त्याने अयशस्वी हल्ला चढवला म्हणून तो माझ्या लक्षात आला. त्यामुळे छायाचित्रण करताना दरवेळेस आकर्षक, रंगीत प्राणीच छायाचित्रणासाठी मिळतील अशी अपेक्षा न करता कधी कधी हे "ओळखा पाहू" असे कोडे घालणारे प्राणीही मिळू शकतात. मात्र त्यासाठी कायम सतर्क राहून जंगलात कुठे काय काय आहे हे पहावे लागते. मला नक्की खात्री आहे ही जी काही छायाचित्रे मला मिळाली आहेत ती जेमतेम १ % असतील आणि बाकीची ९९ % मंडळी त्यांच्या प्रभावी छपवणाऱ्या रंगसंगतीमुळे मला दिसलीच नसतील.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a></div><br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-6165008824058557945?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-86899416680037402922009-03-07T14:03:00.003+05:302009-03-07T14:12:10.004+05:30<div align="justify"> <span style="color:#6600cc;"><span style="font-size:130%;"><strong>भूताचे झाड.....</strong></span><br /></span>या झाडाला मराठीत कांडोळ किंवा पांढरीचे झाड म्हणतात आणि इंग्रजीमधे "इंडियन घोस्ट ट्री" म्हणतात. या झाडाचे खोड पांढरेशुभ्र आणि काहिसे चंदेरी असते. ह्या तुळतुळीत खोडावर त्वचेवर भाजून काळे डाग पडावेत तसे व्रण असतात. अंधाऱ्या रात्री हे पांढरे, चंदेरी खोड चमकल्यासारखे दिसून काहीसे भयावह वाटते म्हणून हे "घोस्ट ट्री". या झाडाचा बुंधा अगदी आखीव रेखीव आणि छत्रीसारखा पसारा असलेला असतो. डिसेंबर - <span class="">जा<a href="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SbIyk1L382I/AAAAAAAAAks/gLowjHuQxP8/s1600-h/Sterculia+03.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5310362518956798818" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 213px; CURSOR: hand; HEIGHT: 320px" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SbIyk1L382I/AAAAAAAAAks/gLowjHuQxP8/s320/Sterculia+03.jpg" border="0" /></a>नेवारीच्या</span> सुमारास या झाडावर एकही पान नसते आणि फांदीच्या टोकाला मॉस (शेवाळे) गुंडाळल्यासारखा फुलोरा असतो. आता त्या पसाऱ्याला फुलोरा किंवा फुले का म्हणतात हा प्रश्नच आहे कारण लांबून ना त्यांचा आकार दिसतो ना अस्तित्व. अगदी जवळून निरिक्षण केल्यावर लक्षात येते की ती फुले चांदणीच्या आकाराची आणि अतिशय छोटी असतात. पाच पाकळ्यांची ही फुले हिरवट रंगाची असतात आणि थोडीफार त्यावर लालसर रंगाची नक्षी असते. जशी ही दिसायला अनाकर्षक आणि नगण्य असतात तसाच त्यांचा वासही घाण असतो, कारण या स्टर्कुलिया कुटूंबातील वृक्षांना दुर्गंध असतोच.<br />जेवढी ह्याची फुले अस्ताव्यस्त असतात तेवढीच यांची फळे व्यवस्थीत, निटनेटकी आणि आकर्षक असतात. जेंव्हा या झाडाला फळे धरायला लागतात तेंव्हा त्याचे सारे रूपच बदलून जाते. स्टारफीशसारखी किंवा पंचपाळ्यासारखी दिसणारी फळे अतिशय उठावदार किरमीजी रंगाची असतात आणि त्यावर मखमली लव असते. काही काही जातीत हा फळांचा रंग गुलाबी असतो. अतिशय साजरी दिसणारी ही फळे जरी मखमली भासत असली तरी ती लव एखाद्या काट्यासारखी रूपते. ही फळे थोडी मोठी होत असतानाच फांद्यांच्या टोकावर पालवी फुटायल लागते. पांढऱ्याशुभ्र झाडावर ही पोपटी हिरवीगार पालवी अगदी शोभून दिसते. या पानांचा आकारही पाच कोन असलेल्या द्राक्षासारखा पण थोडा विस्तारीत असतो. जसजसा उन्हाळा वाढत जातो <span class=""><a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SbIykZDw_WI/AAAAAAAAAkc/tZmQas0udbg/s1600-h/Sterculia+01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5310362511406595426" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 208px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SbIykZDw_WI/AAAAAAAAAkc/tZmQas0udbg/s320/Sterculia+01.jpg" border="0" /></a>तसतशी</span> ही पालवी मोठी होऊन झाड हिरवेगार दिसायला लागते. फळांवर जशी लव असते तशीच लव ह्या पानांवरसुद्धा असते त्यामुळे ही स्पर्शाला अगदी मऊसुत लागतात.<br />तद्दन भारतीय असलेल्या या झाडाची साल आणि डिंक आख्ख्या जगात प्रसिद्ध आहे. ह्या झाडाची साल अतिश्य औषधी आहे आणि डायरियावर गुणकारी म्हणून वापरली जाते. दातांच्या कवळ्या बनवण्यासाठी साच्यांमधे पावडर टिकून रहाण्यासाठी याचा डिंक वापरला जातो. खाद्यपदार्थांच्या उद्योगातसुद्धा याचा डिंक वापरला जातो.<br />ह्या झाडाची माझी पहिली ओळख झाली ती ताडोबाच्या जंगलात. कॉलेजमधे असताना डब्लू.डब्लू.एफ़ च्या कॅंपला गेलो असताना ताडोबाच्या प्रवेशद्वारापाशीच हा एक भलामोठा, पसरलेला वृक्ष होता आणि त्याच्या पारावरच आमची नोंदणी सुरू होती. असा पांढराशुभ्र, पसरलेला वृक्ष पहिल्यांदाच पहात असल्याने त्याच्य सौंदर्याने तो पटकन नजरेत भरला आणि कायमचा लक्षातसुद्धा राहीला. त्यानंतर आमच्या येऊरला आणि अनेक वेगवेगळ्या जंगलात <span class="">परत<a href="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SbIykmRZmJI/AAAAAAAAAkk/FuZ2Hkybd8U/s1600-h/Sterculia+02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5310362514953443474" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 216px" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SbIykmRZmJI/AAAAAAAAAkk/FuZ2Hkybd8U/s320/Sterculia+02.jpg" border="0" /></a></span> परत भेटत गेला, प्रत्येक मोसमात त्याचे बदलणारे रूप न्याहाळताना, छायाचित्रण करताना वेगळाच अनुभव यायचा. येऊरच्या सुक्या धबधब्याच्या उतरंडीवर हा वृक्ष आहे. त्याला फळे धरल्यावर त्यांचे छायाचित्रण करायली गेलो असताना, ती फळे जरा जास्त उंचावर असल्यामुळे पाय उंचावून एका हाताने फांदी खाली खेचली आणि दुसऱ्या एकाच हाताने छायाचित्रण सुरू केले. मात्र ही कसरत करताना पायाखालची माती सरकली आणि वर फांदीवर धरलेला माझा हात खाली थेट फळांवर आला. आता जर फळांचे काटे टोचतात म्हणून फांदी सोडली असती तर मी कॅमेरासकट खाली कोसळलो असतो, त्यामुळे मला त्या काटेरी, टोचणाऱ्या फळांचा आधार घेउनच स्थिर व्हायला लागले. अर्थात या काळात काही मोजकी छायाचित्रे मिळाली होती पण त्यानंतर मात्र २/३ दिवस हातातले खाजणारे काटे काढण्यातच माझे गेले.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-8689941668003740292?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-59657767369112825972009-03-05T17:04:00.003+05:302009-03-05T17:13:04.578+05:30<div><div><div></div><p align="justify"><span style="font-size:130%;color:#6600cc;"><strong>परोपजीवन.<br /></strong></span>परोपजीवन म्हटले की आपल्याला लगेच झाडांवरची बांडगुळे आठवतात. मात्र फुलपाखरासारख्या नाजूक आणि गोंडस किटकावरसुद्धा जगणारे बरेच परोपजीवी किटक आहेत. फुलपाखरांच्या अळ्या ह्या अशा परोपजीवी किटकांना पटकन बळी पडतात कारण त्यांची रचना ही परोपजीवी किटक वाढायला उपयोगी असते. एरवी यजमान आणि परोपजीवी <span class="">प्रा<a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/Sa-5uVAnKRI/AAAAAAAAAjs/2tu_sMhZX4Q/s1600-h/Parasite+01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5309666691257936146" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 213px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/Sa-5uVAnKRI/AAAAAAAAAjs/2tu_sMhZX4Q/s320/Parasite+01.jpg" border="0" /></a>णी</span> किंवा झाड दोघेही जगतात. मात्र फुलपाखरांच्या बाबतीत असे घडत नाही. त्यांच्यात यजमान अळी किंवा कोष हमखास मरतो आणि परोपजीवी किटकअगदी आनंदात आपली प्रजा वाढवतात. ह्या परोपजीवी माश्यांच्या यजमान अळ्या ठरलेल्या असतात. विशीष्ट्य जातीच्या अळ्यांवरच ते आपली अंडी अथवा कोष करतात. ब्रॅकोनिडी कुळातील माशी फुलपाखराच्या अळीला एक सूक्ष्म छिद्र पाडून त्यात अंडी घालतात. ही अंडी टाकायला त्यांच्याकडे तीक्ष्ण असा सुईसारखा अवयव त्यांच्या पोटाच्या टोकाशी असतो. ही अंडी आतल्या आत उबून आत अळीचे मांस अन्न म्हणून खायला सुरूवात करतात. प्रथम ते चरबी खातात, मग ते पचनसंस्था, मज्जासंस्था यांच्यावर हल्ला चढवतात. अशाप्रकारे ती फुलपाखराची अळी मरून जाते अथवा मलूल होते. यानंतर त्या अळ्या उरलेले मांस खातात आणि पुर्ण वाढ झाल्यावर तिथेच त्या अळीच्या मृत शरीरावर किंवा बाजूला सोनेरी किंवा पांढरे तांदळाच्या दाण्याएवढे कोष करतात. यथावकाश त्यातून त्या परोपजीवी माश्या बाहेर येतात.<br />टॅचनिडी कुळातील परोपजीवी माश्यासुद्धा काहीशी अशीच पद्धत वापरतात. पण जास्तीकरून त्या त्यांची अंडी अथवा <a href="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/Sa-5uw8OS_I/AAAAAAAAAj0/y4tAqkzMaD0/s1600-h/Parasite+02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5309666698755722226" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 233px" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/Sa-5uw8OS_I/AAAAAAAAAj0/y4tAqkzMaD0/s320/Parasite+02.jpg" border="0" /></a>अळ्या ह्या फुलपाखराच्या अळीच्या अन्नझाडावर टाकतात. मग या परोपजीवी अळ्या यजमान अळीला चिकटतात आणि स्वत:च तिच्या शरीरात शिरतात. माईटस जातीचे परोपजीवी किटक बाहेर राहून अळीच्या शरीरातील रस शोषून घेतात. कधी कधी कोषांनासुद्धा ह्या माश्या टोचून त्यात अंडी घालतात. ह्या परोपजीवी किटकांबरोबरच अळ्यांना इतरही रोग होऊ शकतात. बऱ्याचदा अळ्या मरगळलेल्या आणि सुरकुतलेल्या अवस्थेत टांगलेल्या दिसतात किंवा त्यांच्या शरीरातून एक चिकट द्राव आलेला दिसतो. असे होण्याची बरीच कारणे असू शकतात. एकाच झाडावर अळ्यांची जास्त गर्दी, अस्वच्छता, ओले खाणे अथवा उपासमार यामुळे असे रोग होतात. काही अळ्यांना व्हायरसमुळे किंवा बुरशीजन्य रोगसुद्धा होतात. ह्या सर्वांवर मात करूनही काही अळ्या यशस्वीपणे कोष करून मग त्यातून प्रौढ फुलपाखारू बाहेर येते आणि याच कारणासाठी मादीने जरूरीपेक्षा जास्त अंडी घातलेली असतात.<br />फुलपाखरांवर घडणाऱ्या या परोपजीवनाची छायाचित्रे निसर्गात क्वचीतच आणि नशीबाने मिळतात. सोबतच्या छायाचित्रात दिसणाऱ्या कॉमन नवाबच्या हिरव्या अळीच्या शरीरातून बाहेर येउन परोपजीवी माशीच्या पिवळसर अळ्या कापसासारख्या धाग्यांनी कोष विणत आहेत. त्यांनी एवढ्या सफाईने कॉमन नवाबच्या अळीचे शरीर खाल्ले होते की त्या तिचे शरीर फाडून बाहेर आल्यवरसुद्धा पुढे कित्येक वेळ ती अळी जिवंतच <span class="">हो<a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/Sa-5u0NdI_I/AAAAAAAAAj8/FDEBwxFkJsQ/s1600-h/Parasite+03.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5309666699633304562" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 221px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/Sa-5u0NdI_I/AAAAAAAAAj8/FDEBwxFkJsQ/s320/Parasite+03.jpg" border="0" /></a>ती</span>. असे होण्यासाठी या परोपजीवी अळ्यांचा जीवनक्रम एवढा जलद वाढतो की नवाबची अळी कोष करण्याच्या आधी त्यांना त्यांचा कोष करायचा असतो. त्यांचा कोषसुद्धा होतो तो नवाबच्या अळीच्या शरीराखालीच, बीचारी ती अळी मात्र त्यांच्या कोषावर मलूलपणे बसून रहाते. एकदा लिंबाच्या झाडावर लाईम जातीच्या फुलपाखराने कोष केला. काही दिवसानंतर कोष काहीसा काळपट झाला अर्थात दुसऱ्या दिवशी ते फुलपाखरू कोषातून बाहेर येण्याची ती लक्षणे होती. मी पहाटेपासून कोषावर लक्ष ठेवून बसलो होतो. मात्र कोषातून छानसे पिवळ्या, काळ्या रंगाचे फुलपाखरू बाहेर यायच्या ऐवजी अतिशय बारक्या काळ्या रंगाच्या माश्या एका छोट्या भोकातून बाहेर यायला लागल्या. त्या एका कोषातून २७ परोपजीवी माश्या त्या सकाळी बाहेर आल्या आणि मला मात्र फुलपाखराऐवजे त्या छोट्या माश्यांचीच बाहेर येतानाची अनेक छायाचित्रे मिळाली.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a><br /></p></div></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-5965776736911282597?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-13784142823128262032009-03-05T16:56:00.005+05:302009-03-05T17:03:44.411+05:30<div align="justify"><strong><span style="color:#6600cc;"><span style="font-size:130%;">कामसू मधमाशी</span>.<br /></span></strong>सगळ्याच किटकांचा आपल्या प्रत्यक्ष फायदा नसला तरी त्यांनी केलेल्या परागीभवनामुळे आपल्याला पिकांचे, फळांचे भरघोस उत्पादन मिळते. बदाम, सफरचंद, जरदाळू, कलींगड, खरबुज, आंबा, स्ट्रॉबेरी, मोसंबी, काकडी, वांगी, लाल भोपळा, मोहरी, सूर्यफुल अश्या अनेक पिकांच्या <span class="">परागीभवना<a href="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/Sa-3bo0L9MI/AAAAAAAAAjU/tWCoXY_PYFA/s1600-h/Honey+Bee+01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5309664171133760706" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 249px" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/Sa-3bo0L9MI/AAAAAAAAAjU/tWCoXY_PYFA/s320/Honey+Bee+01.jpg" border="0" /></a>करता</span> आणि अर्थात त्यनंतरच्या फलधारणेसाठी केवळ किटक आणि किटक यांचीच गरज असते. या परगीभवनात मधमाश्यांचा मोठा सहभाग असतो. मधमाश्या त्यांच्याकरता फुलांतील मध आणि त्यांच्या पिल्लांच्या वाढीसाठी फुलातील मकरंद गोळा करत असतात. या मधमाश्या जेंव्हा मधप्राशन करत असतात तेंव्हा आजुबाजुचे परागकण त्यांच्या शरीरावर चिकटतात आणि त्यांच्या पायावर असलेल्या खास "पराग परडीत" जमा होतात. मधमाशीची शरीररचना अशी काही निसर्गाने बनविली आहे की त्याचा जास्तीत जास्त फायदा फुलांना परागीभवनाकरता होतो. तिच्या शरीरावर आणि पायांवर असंख्य बारीकबारीक केस असतात. या केसांत अतिसुक्ष्म परागकण व्यवस्थीत चिकटून बसतात आणी जेंव्हा मधमाशी दुसऱ्या फुलाला भेट देते तेंव्हा तिथे या परागकणांचा संयोग होऊन परागीभवनाची शक्यता वाढते.<br />मधमाशीच्या पोळ्यामधे राणीमाशी, नर माश्या आणि कामकरी माश्या अशी वर्गवारी असते. राणीमाशीचे मुख्यकाम अंडी घालण्याचे असते. नर माश्या प्रजोत्पादनासाठी असतात तर कामकारी माश्या ह्या अप्रगत माद्या असतात. यांची संख्या सर्वात जास्त असून त्यांचे प्रमुख काम राणीची, पिल्लांची आणि पोळ्याची काळजी घेणे आणि त्यांचे संरक्षण करणे असे असते. याच माश्या बाहेर जाउन <span class="">फु<a href="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/Sa-3bwVCrrI/AAAAAAAAAjc/K8QS-Wwm0_4/s1600-h/Honey+Bee+02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5309664173150613170" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 219px" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/Sa-3bwVCrrI/AAAAAAAAAjc/K8QS-Wwm0_4/s320/Honey+Bee+02.jpg" border="0" /></a>लांतील</span> मध आणि मकरंद गोळा करण्याचे काम करतात. एका मोठ्या पोळ्यात अश्या ६०,००० पर्यंत अश्या कामकरी मधमाश्या असू शकतात. या सगळ्या माश्या पोळ्याच्या रक्षाणाकरता अथक परिश्रम करत असतात. मध आणि मकरंद गोळा करण्याचे कामसुद्धा खुप मेहेनतीचे आणि वेळखाउ असते. फुलांच्या ताटव्यापासून पोळ्यापर्यंतचे अंतर २/३ कि.मी. लांब सुद्धा असते. एकदा का एका कामकरी मधमाशीला फुलांचा ताटवा आणि त्यातला योग्य असा मधाचा साठा सापडतो तेंव्हा ती पोळ्यामधे परत येते आणि इतर माश्यांना ही उपयुक्त माहिती पुरवते. याकरता त्यांना त्यांच्या खास "नाचाची" भाषा वापरावी लागते. पोळ्यावर इंग्रजी आठच्या आकड्याप्रमाणे ती उडत रहाते आणि यावरून इतर माश्यांना त्या फुलांचे पोळ्यापासूनचे अंतर आणि दिशासुद्धा कळते आणि क्षणार्धात सगळी फौज सुसाट वेगाने नविन जागेवर मध गोळा करायला बाहेर पडते. कधी कधी कामकरी मधमाशी आपल्या तोंडातून दुसऱ्या मधमाशीला मध भरवून त्या मधाचे "सॅंपल"सुद्धा देतात. जंगलामधे किंवा आजूबाजूच्या प्रदेशामध्य कुठल्याप्रकारची फुले फुलली आहेत यावर बनणाऱ्या मधाचा <span class="">प्र<a href="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/Sa-3cKPfc8I/AAAAAAAAAjk/TBYWGKSj4gk/s1600-h/Honey+Bee+03.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5309664180106654658" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 270px" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/Sa-3cKPfc8I/AAAAAAAAAjk/TBYWGKSj4gk/s320/Honey+Bee+03.jpg" border="0" /></a>कार</span> आणि चव ठरली जाते, म्हणजे जर त्या काळात जंगलात कारवीची फुले मोठ्या प्रमाणावर असतील तर बनणारा मध हा कारवीच्या गुणांनी बनलेला असतो. सध्या महाबळेश्वर आणि महाराष्टात इतरत्रही मोठ्या प्रमाणात मधुमक्षिकापालन केले जाते.<br />पुर्वी कर्नाळ्याच्या सुळक्यावर किंवा इतरही गड किल्ल्यांवर गिर्यारोहण करताना आग्या मधमाश्यांची मोठी मोठे पोळी दिसायची. त्यावेळेस त्या उठणार नाहीत, त्रास देणार नाहीत आणि आपल्या पाठी लागणार याची काळजी घेत होतो. आता मात्र छायाचित्रणासाठी या मधमाश्या जास्तीत जास्त कश्या दिसतील हाच विचार करत असतो. या माश्यांचे पोळे नेहेमी उंचावर असल्यामुळे सहसा त्यांचे जवळून छायाचित्रण शक्य होत नाही. मात्र एकेकट्या माश्या जेंव्हा फुलांवर घिरट्या घालताना दिसतात किंवा फुलांतील मध पिताना दिसतात तेंव्हा त्यांचे चांगले छायाचित्रण जमू शकते. कुठल्या फुलांमधे मध जास्त असतो आणि त्यावर या मधमाश्या आकर्षित होतात असे माहित असेल तर त्याठिकाणी जर आपण वाट बघत बसलो तर या मधमाश्यांची हमखास चांगली छायाचित्रे मिळतात. पण या मधमाश्यांचा उडण्याचा वेग आणि दिशा यांचा थोडाफार विचार आधी करावा लागतो. दुसरे हमखास या मधमाश्या दिसण्याचे ठिकाण म्हणजे पाणवठे. ओढे, नाले, विहीरी इथे या मधमाश्या पाण्याच्या कडेवर हमखास दिसतात, अश्या ठिकाणीसुद्धा त्यांची छायाचित्रे मिळू शकतात, पण फुलावरच्या मधमाशीची सर नक्कीच त्यांना येत नाही.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a><br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-1378414282312826203?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-67204890305502722732009-03-05T16:45:00.004+05:302009-03-05T16:56:06.411+05:30<div><p align="justify"><strong><span style="color:#6600cc;"><span style="font-size:130%;">विंचवाचे बिऱ्हाड पाठीवर</span>.<br /></span></strong>विंचवाला जिवंत जीवाष्म समजले जाते कारण गेल्या ४०० कोटी वर्षांमधे त्यांच्यामधे फार कमी बदल झाला आहे. आज जगात अंटार्क्टीका सारखे अगदी कमी प्रदेश सोडले तर विंचू सर्वत्र आढळतात. याचे मुख्य कारण म्हणजे आजूबाजूच्या <span class="">प्रदेशा<a href="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/Sa-1HCk_8UI/AAAAAAAAAi8/mLZQDZcUrbk/s1600-h/Scorpion+Babies+01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5309661618248872258" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 277px" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/Sa-1HCk_8UI/AAAAAAAAAi8/mLZQDZcUrbk/s320/Scorpion+Babies+01.jpg" border="0" /></a>त</span> सहज सामावून जाणाऱ्या त्यांच्या जिवनपध्हती. त्यांच्या एवढे कमी अन्न कुठल्याच प्राण्याला लागत नाही. त्यांच्या बिळामधे त्यांच्या आयुष्याचा ते ९७% वेळ ते घालवतात. याच बरोबर त्यांना वर्षभर खायला नसले तरी ते जिवंत राहू शकतात एवढेच नव्हे तर त्यांना पाण्याची सुद्धा गरज लागत नाही. ही पाण्याची तहान त्यांनी खाल्लेल्या प्राण्याच्या शरीरातील द्रवपदार्थामुळे सहज भरून निघते. बरेचसे विंचू हे जीथे त्यांना त्यांचे खाणे अतिशय कमी असते आणि सहजा सहजी न मिळेल अश्या ठिकाणी रहातात. या विंचवांचे आयुष्यही त्याच्या आकाराच्या मानाने मोठे असते. यामुळे काही विंचवांचा वंशवृद्धीचा वेग अतिशय कमी असतो. या सगळ्या अडचणींवर मात करण्यात विंचवाचे शरीर त्यांना पुर्णपणे साथ देते आणि नवलाची बाब अशी की गेल्या कित्येक हजारो वर्षांत त्यांच्या शरीरात काही मोठा बदलही झालेला नाही आणि म्हणूनच हे विंचू प्रगत समजले जातात.<br />या विंचवांच्या रहायच्या जागा त्यांच्या जातीनुसार वेगवेगळ्या असू शकतात. काही विंचू झाडावर रहातात, काहींना खडक प्रिय असतात तर काही मऊ वाळून <a href="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/Sa-1HvdX42I/AAAAAAAAAjM/6C9rEkXWtrA/s1600-h/Scorpion+Babies+03.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5309661630296482658" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 224px" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/Sa-1HvdX42I/AAAAAAAAAjM/6C9rEkXWtrA/s320/Scorpion+Babies+03.jpg" border="0" /></a>रहातात. सर्वसाधारणपणे विंचू हे त्यांनी खास खणलेल्या बिळात रहातात. विंचवाच्या जीवनक्रमातील सगळ्यात वैशिष्टपूर्ण कृती म्हणजे मिलनापूर्वीचे नर मादीचे नृत्य. मिलनासाठी उत्सुक असलेला नर विंचू काळजीपूर्वक मादीजवळ जातो आणि तिच्या नांग्या आपल्या नांग्यांमधे पकडतो. अशाप्रकारे मादीचे आक्रमणाचे शस्त्र नाकाम केल्यावर, नरमादीचे अनोखे मिलननृत्य सुरू होते. एकेमेकांच्या नांग्या एकमेकांत गुंतवून आणि शेपट्या उभारून मागे-पुढे सरकत त्यांचा नाच सुरू होतो. असा नाच काही तास केल्यावर विंचवाचे मिलन होते. विंचवाची अंडी मादीच्या शरीरातील पिशवीमध्येच उबवली जातात. विंचवाची मादी एकावेळेस एक अश्या अनेक पिल्लांना लागोपाठ जन्म देते. अंड्यातून बाहेर आलेली पिल्ले आपल्या आईच्या पाठीवर जाउन बसतात. म्हणून तर विंचवाचे बिऱ्हाड पाठीवर अशी म्हण पडली आहे. एकंदर पिल्लांची संख्या ही त्या त्या जातीनुसार बदलत जाते. पण १०५ पिल्लांचे लटांबर फिरवणाऱ्या मादीचीही नोंद झाली आहे. ही मादी अपल्या स्वत:च्या पिल्लांना त्यांच्या वासावरून बरोबर ओळखते आणि त्यांच्या पाठीवरून उतरलेले पिल्लू परत पाठीवर आणून बसवते. प्रसंगी नर आणि इतर माद्या <span class="">यांच्या<a href="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/Sa-1HW_1UNI/AAAAAAAAAjE/LwMTAyow-Ws/s1600-h/Scorpion+Babies+02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5309661623730131154" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 210px" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/Sa-1HW_1UNI/AAAAAAAAAjE/LwMTAyow-Ws/s320/Scorpion+Babies+02.jpg" border="0" /></a>शीही</span> तीची लढायची तयारी असते. ही पिल्ले सहसा पहिल्यांदा कात टाकेपर्यंत आईच्या पाठीवर रहातात आणि त्यानंतर ती स्वतंत्र त्यांचा जीव जगवतात. त्यांच्या वाढायच्या काळात नर ५ वेळा कात टाकतात तर माद्या ६ वेळा कात टाकतात. पहिल्या दोन कात टाकतानापर्यंतचा काळ त्यांच्या करता महत्वाचा असतो. एकदा का हा काळ त्यांनी पार केला की त्यांना फारसा धोका नसतो.<br />विंचवाचे आतापर्यंत मी छायाचित्रण बऱ्याच वेळेला केले आहे. दांडेलीच्या जंगलात तर एकाच नेचर ट्रेलमधे अनेक जातींचे विंचू बघितले होते. येऊरलासुद्धा पावसाळ्यात खुप वेळा त्यांचे दर्शन आणि छायाचित्रण झाले होते. मात्र आतापर्यंत पिल्लांना पाठीवर बाळगणारी "लेकूरवाळी आई" काही मला पहायला मिळाली नव्हती. या करता दरवेळेस जंगलात गेल्यावर न चुकता त्यांच्या संभाव्य जागांवर प्रत्येक दगड उलटून बघितला होता पण नशिबाने काही साथ दिली नव्हती. परवा मात्र येऊरला फुलपाखरांच्या "चिखलपानाच्या" छायाचित्रणासाठी गेलो असताना सुक्या ओढ्याच्या आसपास पहिलाच दगड उलटला आणि काय आश्चर्य !!! भारतातील सर्वात जहाल समजली जाणारी विंचवाची मादी छानपैकी आपल्या पाठीवर ५/६ पिल्लांना घेउन बसली होती. आमची चाहूल लागल्यावर काही पिल्ले हळूच पाठीवरून तिच्या पोटाखाली जाउन लपली. बराच वेळ थांबून आम्ही त्यांची बाहेर यायची बाट बघत बसलो. थोड्या वेळानंतर २/३ धिट पिल्ले हळूहळू आईच्या पाठीवर परत येऊन बसली आणि आपापसात खेळायला लागली. काही पिल्ले मात्र अजूनही आईच्या पोटाखालीच स्थिरावली होती. मनाजोगते त्यांचे छायाचित्रण झाल्यावर परत त्यांना खाली दगडाखाली आसरा दिला आणि तृप्त मनस्थितीत परत आलो ते गेल्या कित्येक वर्षांची स्वप्नपुर्ती झाल्याच्या आनंदातच.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a></p></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-6720489030550272273?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-71790423199097371132009-02-03T14:10:00.003+05:302009-02-03T14:14:24.391+05:30<div></div><div><div><p align="justify"><span style="font-size:130%;color:#6600cc;"><strong>झळाळते उडते कासव ?<br /></strong></span>कासव ढालकीडे साधारणत: १ से.मी. एवढे वाढतात आणि यांना "कासव" ढालकीडे म्हणण्याचे कारण म्हणजे यांच्या शरीराच्या पुढच्या आणि बाजुच्या भागाला जो पारदर्शक भाग असतो तो अगदी तंतोतंत कासवासारखा दिसतो. प्रौढ कीडयाच्या अंगावरील पंखाच्या कडा या <span class="">जा<a href="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SYgDOrV7mAI/AAAAAAAAAg8/ohEGSFeHibU/s1600-h/Tortoiseshell+Beetle+1.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5298488512289150978" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 235px" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SYgDOrV7mAI/AAAAAAAAAg8/ohEGSFeHibU/s320/Tortoiseshell+Beetle+1.jpg" border="0" /></a>स्त</span> प्रसरण पावलेल्या असतात. त्यांच्या डोक्याच्या आणि शरीराच्या भागापेक्षा त्या जास्त बाहेर आल्या असतात. हा जास्त आलेला भाग बिनरंगाचा आणि पारदर्शक असतो. कासवाचे जसे ढालीतून चार पाय आणि शेपुट बाहेर येते तसेच ठीपके या पारदर्शक रंगावर असतात आणि म्हणुनच ती कासवाच्या छोटया प्रतिकृतीसारखी दिसते आणि म्हणुनच याचे नाव "कासव" ढालकीडा. या प्रकारचे ढालकीडे हे जगातील सर्वात सुंदर आनि रंगीबेरंगी असल्यामुळे त्यांचा वापर दागीने बनवीण्याकरता होतो.<br />निसर्गात फिरताना हे कीडे अतिशय सहज इतरांचे लक्ष वेधून घेतात, कारण ह्यांचा झळाळणारा, चमकणारा सोनेरी रंग. हे कीडे रताळे आणि त्या जातीच्या इतर झाडांवर <span class="">वाढतात<a href="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SYgDOoQYcCI/AAAAAAAAAhE/ygcvaSsQSPE/s1600-h/Tortoiseshell+Beetle+2.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5298488511460569122" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 234px" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SYgDOoQYcCI/AAAAAAAAAhE/ygcvaSsQSPE/s320/Tortoiseshell+Beetle+2.jpg" border="0" /></a></span>. या ढालकीडयाची मादी पानांच्या खालच्या बाजुला अंडी घालते. अंडयातुन चार ते सहा दिवसात अळ्या बाहेर येतात. अळ्या बाहेर आल्या आल्या पाने खायला सुरवात करतात. ह्या अळ्या चपटया, पीवळट रंगाच्या असुन त्यांच्यावर फांद्या असलेले काटे असतात. ह्या अळ्यांचे एक मजेदार वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांनी कात टाकलेली जुनी कातडी आणि त्यांची विष्ठा त्यांच्या शरीरावरील काटयांवर त्या सांभाळुन ठेवतात. हे काटेसुद्धा वैशिष्ट्यपुर्ण असतात आणि ते हलू शकतात. त्यामुळे ते कुठल्याही दिशेला त्यांच्यावरचे सामान फीरवू शकतात. याच्यामुळे त्यांच्या अंगावर एक प्रकारची संरक्षक ढालच तयार होते. त्यांच्या बरयाचश्या भक्षकांपासुन त्यांचे संरक्षण होते. या अळ्या कायम मोठया संख्येनी बरोबर असतात. एकाच वेळी, एकाच पानाच्या खाली कमीत कमी ३०-४० अळ्या ते <span class="">जा<a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SYgDOoSJOlI/AAAAAAAAAhM/hWhfpyl9eWo/s1600-h/Tortoiseshell+Beetle+3.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5298488511467960914" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 285px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SYgDOoSJOlI/AAAAAAAAAhM/hWhfpyl9eWo/s320/Tortoiseshell+Beetle+3.jpg" border="0" /></a>स्तीत</span> जास्त १०० अळ्यांपर्यंत असु शकतात. जेंव्हा हे ढालकीडे प्रौढ होऊन बाहेर येतात तेंव्हा त्यांचा रंग आधी पांढरा शुभ्र असतो. नंतर २/३ दिवसानंतर ते जर्द भगव्या रंगाचे असतात. छायाचित्रात याच अवस्थेतला ढालकीडा दिसत आहे. नंतर त्याचा रंग झळाळणारा, चमकदार, परावर्तीत होणारा असा सोनेरी होतो.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a></p></div></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-7179042319909737113?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-14087406623250487762009-01-06T13:35:00.003+05:302009-01-06T13:43:15.381+05:30<div align="justify"><p align="justify"><span style="font-size:130%;color:#6600cc;">फुलपाखराशी झटापट.</span><br />सगळे कोळी मांसाहारी असतात आणि बऱ्याच प्रकारचे किटक हे त्यांचे मुख्य भक्ष्य असते. पण वेळप्रसंगी ते इतर कोळी एवढेच नव्हे तर त्यांच्याच जातीतील अशक्त कोळ्यांवरसुद्धा ताव मारायला पुढेमागे बघत नाहीत. सर्वसाधारणपणे कोळी जरी असले लहानसहान भक्ष्य खात असले तरी काही जातीचे कोळी हे बेडूक, सरडे, उंदीर <a href="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SWMRtsvUu1I/AAAAAAAAARc/Ne5R4Dwkm3Q/s1600-h/Spider+n+Butterfly+03.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5288089864264530770" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 245px" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SWMRtsvUu1I/AAAAAAAAARc/Ne5R4Dwkm3Q/s320/Spider+n+Butterfly+03.jpg" border="0" /></a>आणी लहान पक्ष्यांचीसुद्धा शिकार करतात. कोळ्यांचे तोंड हे फक्त द्रव पदार्थ पिण्याकरता खास बनलेले असते. भक्ष्याच्या शरीरातील सर्व जीवनरस हा त्याच्या खास मुखावयातून शोषला जातो. अर्थातच हा द्रव पदार्थ ते पीत असल्यामुळे त्यांना खास वेगळे असे पाणी अगदी कमी लागते. कोळी जरी खादाड असले तरी प्रसंगी मोठ्या काळाकरता ते सहज उपास सोसू शकतात. कोळी त्यांच्या धारदार आणि तिक्ष्ण सुळ्यांनी भक्ष्याच्या शरीरात विष पसरवतात आणि त्यांना बेशुद्ध करून मग त्यांच्यावर ताव मारतात.<br />जाळे विणणाऱ्या कोळ्यांमधे जेंव्हा जाळ्यात किटक सापडतो तेंव्हा कोळी आधी खात्री करू घेतो की ते त्याच्यासाठी योग्य खाद्य आहे की नाही. जर एखादी विषारी गांधीलमाशी सारखी माशी कोळ्याच्या जाळ्यात अडकली तर कोळी सावधपणे जाउन, तीच्यामधे योग्य अंतर ठेवून तीला जाळ्यातून हळूहळू सोडवण्याच्या प्रयत्न करतो. बऱ्याच वेळेला चविष्ट नसलेले किटक किंवा विषारी, अखाद्य फुलपाखरे जाळ्यार अडकतात तेंव्हासुद्धा त्यांना न चावता त्यांना हळूहळू जाळ्यातून सोडवण्याचा तो प्रयत्न करतो. यामुळे त्याचे उपयोगी रेषमाचे धागे आणि विष <span class="">यांची<a href="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SWMRtX2qEoI/AAAAAAAAARU/9-4J4q4lHBk/s1600-h/Spider+n+Butterfly+02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5288089858658144898" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 250px" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SWMRtX2qEoI/AAAAAAAAARU/9-4J4q4lHBk/s320/Spider+n+Butterfly+02.jpg" border="0" /></a></span> बचत होते. खाण्याजोग्या फुलपाखरांना मात्र लगेचच दुसऱ्या प्रकारच्या जाळ्याने वेटोळे घातले जातात आणि नंतर सावकाश भुख लागल्यावर त्याच्यावर ताव मारला जातो.<br />कुठल्या जातीचा किटक जाळ्यात सापडला आहे याच्यावरूनसुद्धा त्याला कुठे आणि कसे चावे घ्यायचे हे ठरलेले असते. गांधीलमाशी असेल तर तीला डंख करणारा काटा पोटाला असतो, तिथे चावा घेतला जातो. मधमाशी असेल तर तीच्या तोंडाचा चावा घेतला जातो. लाथा मारणारा नाकतोडा असेल तर त्याच्या लांब पायाचा चावा आधी घेतला जातो. पण त्याच वेळेला जर पतंग किंवा घरमाशी असे निरूपद्रवी भक्ष्य असेल तर थेट त्याच्या धडाचा आधी चावा घेतला जातो. जाळे बनवणारे कोळी अश्या प्रकारे शिकार करतात पण फुलात लपून रहाणारा "क्रॅब स्पायडर" हे त्याच्या रंगामुळे आजूबाजूला मिसळून जातात आणि मग तीथे आकर्षित होणाऱ्या किटकावर हल्ला करतात. जमीनीवर रहाणारे कोळी धावत जाउन, उडी मारून इतर किटक, मुंग्या ह्यांना पकडून त्यांची शिकार करतात.<br />बऱ्याच वेळेला फुलपाखरांचे छायाचित्रण करताना त्यांच्यावर ताव मारणारे, त्यांची शिकार करणारे कोळी बघायला मिळतात. <span class="">येऊरच्या<a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SWMRtGYECwI/AAAAAAAAARM/65NmTz47de8/s1600-h/Spider+n+Butterfly+01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5288089853966420738" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 242px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SWMRtGYECwI/AAAAAAAAARM/65NmTz47de8/s320/Spider+n+Butterfly+01.jpg" border="0" /></a></span> जंगलात सुंदर, रंगीबेरंगी "कॉमन जझबेल" या फुलपाखराचे छायाचित्रण करत होतो. अचानक ते फुलपाखरू घाणेरीच्या झुडपात बांधलेल्या मोठ्या "जायंट वूड स्पायडर"च्या जाळ्यात अडकले. त्या कोळ्याची भलीमोठी मादी जाळ्यावर त्या फुलपाखराच्या धडपडीची स्पंदने जाणवून लगेचच धावून आली आणि काही सेकंदातच त्याला दुसऱ्या चिकट रेषमाच्या धाग्यांनी वेढून टाकले. फक्त काही सेकंद चाललेला हा शिकारीचा खेळ खरोखरच थरारक होता. दुसऱ्या छायाचित्रात दिसणारे "ग्लासी टायगर" जातीचे फुलपाखरू फुलावर आकर्षित झाले होते पण त्याची हालचाल थोडी वेगळी जाणवत होती. जवळ जाउन निरीक्षण केले तेंव्हा कळले की त्या फुलाच्य खाली "क्रॅब स्पायडर" लपला होता आणि त्याने त्या आकाराने बऱ्याच मोठ्या असलेल्या फुलपाखराला पकडले होते. काहे सेकंदातच त्या फुलपाख्रराच्या शरीरातील सर्व जीवनरस शोषून घेतला आणि फोलकटासारखे उरलेले त्याचे पंख खाली सोडून दिले.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a></p><br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-1408740662325048776?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-58009821420770295492009-01-05T18:30:00.005+05:302009-01-05T18:48:15.995+05:30<div align="justify"><span style="font-size:130%;color:#6600cc;">देवाने धाडलेले किटक.</span><br />ह्या किटकाला लेडी बीटल अथवा लेडीबर्ड बीटल असे म्हणतात. या किटकाच्या जवळपास सर्व जाती आपल्याला खुप उपयोगी ठरतात. ह्यांचा आकर्षक आकार आणि रंगसंगती यामुळे एकंदरच यांच्याबद्दल चांगले मत असते आणि फ्रेंच लोक तर यांना "देवाने धाडलेले किटक" असेच संबोधतात. आज जगभरात ह्यांच्या ४००० हून अधिक जाती आढळतात आणि त्यातील बहूतकरून सर्व ह्या त्यांच्या पंखांवरील ठिपक्यांच्या रचनेमुळे वेगवेगळे ओळखता येतात. इतर ढालकीड्यांप्रमाणेच या लेडीबर्ड ढालकीड्याचासुद्धा पुर्ण जीवनक्रम असतो आणि <a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SWIHjSBgVYI/AAAAAAAAARE/XOSgDfBsD7c/s1600-h/Ladybird+03.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5287797215201351042" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 285px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SWIHjSBgVYI/AAAAAAAAARE/XOSgDfBsD7c/s320/Ladybird+03.jpg" border="0" /></a>अंडी, अळी, कोष व प्रौढ अश्या चारही अवस्था असतात. साधरणत: अंडी ते प्रौढावस्था ह्या एकंदर कालावधीस ३/४ आठवड्यांचा काळ जावा लागतो. झाडाच्या पानाखाली सुक्ष्म, पिवळी, लांबट १० ते ५० अंडी समुहात घातली जातात. ह्या अंड्यातून ३ ते ५ दिवसात अळी बाहेर येते. ही अळी मावाकीड्यांवर वाढते आणि तीच्या या वाढीसाठी तीला अंदाजे २ ते ३ आठवडे लागतात. यानंतर तीचा कोष होतो आणि त्या कोषातून प्रौढ किटक अंदाजे ७ ते १० दिवसानंतर बाहेर येतो.<br />ह्या ढालकीड्यांमधे प्रौढ किटक आणि त्यांच्या अळ्या हे दोघेही मावा कीड्यांवर तुटून पडतात. त्याच बरोबर पिकांवर, फुलबागांवर येणारे इतर त्रासदायक किटकही त्यांना खाण्यासाठी चालतात. यांचे एक अळी अंदाजे ४०० मावा कीडे तीच्या अवस्थेमधे फस्त करते आणि प्रौढ कीडा त्याच्या आयुष्यामधे अंदाजे ५००० हून अधिक मावा कीडे फस्त करतो. याच कारणाकरता परदेशात हे लेडीबर्ड ढालकीडे शेतकऱ्यांना मावा कीड्यांचा नाश करायला विकले जातात. हे कीडे एकाच जागेवर वर्षांमागुन वर्षे जमतात. त्यामुळे या किटकांना या जागांवर पकडून मग त्यांना शेतकऱ्यांना, बागायतदारांना विकले जाते. शेतकऱ्यांना मात्र नैसर्गिक कीड नियंत्रण झाल्याने त्याचा अतोनात फायदा होतो.<br />ह्या ढालकीड्यांना बचावाकरता काही आश्चर्यकारक नैसर्गिक साधने बहाल केलेली आहेत. त्यांचा लाल, भगवा, काळा रंग पक्ष्यांना हे काही फारसे चांगले खाणे नाही याची जाणीव कायम करून देतो. पक्ष्यांना उपजतच जाण असते की जे किटक लाल, भगवे, पिवळे, काळे असतात ते एकतर विषारी असतात किंवा त्यांची चव अतिशय घाणेरडी असते, त्यामुळे ते सहसा अश्या रंगाच्या किटकांच्या वाटेला जात नाहीत. अर्थातच यामुळे हे किटक जरी चावत नसले तरी वाईट चवीचे नक्कीच असतात. त्याच प्रमाणे जेंव्हा त्यांना धोक्याची जाणिव होते <span class="">तें<a href="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SWIFCbCtpYI/AAAAAAAAAQ8/XkvkghKzOnQ/s1600-h/Ladybird+01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5287794451663398274" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 243px" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SWIFCbCtpYI/AAAAAAAAAQ8/XkvkghKzOnQ/s320/Ladybird+01.jpg" border="0" /></a>व्हा</span> ते मेल्याचे सोंग घेतात. बऱ्याच शिकारी प्राणी पक्ष्यांना जीवंत भक्ष्य खायची सवय असल्यामुळे सहसा ते मृत प्राण्याकडे ढुंकूनही बघत नाहीत. याशीवाय हे कीडे आपल्या पायाच्या सांध्यातून एक खास प्रकारचा घाण वास येणारा स्त्राव सोडतात, यामुळे भक्षक त्यांच्यापासून लांबच रहाण्यात समाधान मानतात.<br />हा लेडीबर्ड ढालकीडा खरातर भलताच लहान म्हणजे जेमतेम मसुराच्या दाण्याएवढा आणि क्वचीतच दिसणारा. त्यामुळे ठरवून याचे छायाचित्रण मुश्कीलच असते. पण कधी कधी मात्र नशीबाने साथ दिली तर अशी दृश्येसहज मिळूनही जातात. पुणे शहरात सहज टेकडीवर फिरायला गेलो असताना, फुलपाखरांच्या अळ्या शोधता शोधता एका पानावर हा ढालकीडा आजूबाजूच्या मावा कीड्यांवर ताव मारताना आढळला. मात्र सतत पाउस असल्याने याची जास्त काही छायाचित्रे काढता आली नाहीत. तरीसुद्धा त्या थोड्या वेळात या कीड्याने २/३ मावा कीडे फस्त केले. दुसऱ्या छायाचित्रात ह्या लेडीबर्ड ढालकीड्याची अळी दिसत आहे. ही अळी आकाराने प्रौढ ढालकीड्यापेक्षा मोठी असते. भयंकर चपळ असणारी ही अळी सतत एका पानावरून दुसऱ्या पानावर धावपळ करत असते.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-5800982142077029549?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-12263287422452343082009-01-05T18:14:00.001+05:302009-01-05T18:27:41.508+05:30<div align="justify"><p align="justify"><span style="font-size:130%;color:#6600cc;">सात वर्षांनी फुलणारी कारवी.</span><br />फुलांचा रंग, आकार आणि सुगंधही वेगवेगळा असतो. ही फुले जगातल्या प्रत्येक अधिवासात, प्रत्येक कानाकोपऱ्यात आढळतात. ह्या फुलांच्या अक्षरश: लाखो जाती आज आहेत आणि त्यातील प्रत्येकाचे स्वत:चे असे वैशीष्ट्य आहे. आपल्याला जरी ही फुले मनमोहक वाटत असली तरी <a href="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SWICipjutlI/AAAAAAAAAQk/EQdcWZzfoCY/s1600-h/Karavi+01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5287791706780907090" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 213px" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SWICipjutlI/AAAAAAAAAQk/EQdcWZzfoCY/s320/Karavi+01.jpg" border="0" /></a>त्या झाडाकरता ती त्यांच्या वंशवृद्धीकरता फार उपयोगी ठरतात. झाडाची फलधारणा होण्याकरता परागीभवन आवश्यक असते आणि हे परागीभवन या फुलांमार्फतच होते. जातीनुसार फुलांमधे पुरूष आणि स्त्री भाग वेगवेगळे असतात आणि त्या फुलांचे परागीभवन त्याच जातींच्या दुसऱ्या फुलांबरोबर होते. वेळप्रसंगी त्याच फुलामधेसुद्धा परागीभवन होऊ शकते.<br />अतिप्राचीन काळी जेंव्हा झाडांना बिया येत असत त्यावेळी त्यांचे परागीभवन वाऱ्यामार्फत होत असे. मात्र त्यानंतर जेंव्हा फुले येणारी झाडे उत्क्रांत झाली तेंव्हा हे पराग वाहण्यासाठी खास यंत्रणा सज्ज झाली. ही फुले खास प्राण्यांना आकर्षित करण्यासाठे बनवली गेली. अर्थातच हे परागाचे "कुरीयर" ने आणण्यासाठी अनेक किटक कामाला लागले आणि त्यामोबदल्यात त्यांना त्यांचे खास अन्न मिळाले. हा त्यांचा मोबदला म्हणजे उच्च प्रथिनयुक्त मधुरस. ह गोड मधुरस अनेक किटकांचे मुख्य अन्न आहे. यात फुलपाखरे, मधमाश्या, ढालकीडे असे कीतीतरी किटक आहेत. या किटकांना हा मधुरस फुलांना भेट देण्यासाठी प्रवृत्त करतो आणि कळत नकळत परागाचे इथुन तिथे प्सरण झाल्याने त्या फुलाचे <span class="">परा<a href="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SWICjCr-6EI/AAAAAAAAAQs/EU6jKMPaO5M/s1600-h/Karavi+02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5287791713526409282" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 229px" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SWICjCr-6EI/AAAAAAAAAQs/EU6jKMPaO5M/s320/Karavi+02.jpg" border="0" /></a>गीभवन</span> होते.<br />फुलांतील मधुरस आणि परागकण हे तर या किटकांना मोबदला म्हणून तर मिळतातच पण ह्या फुलांवर आकर्षित होण्यसाठी फुले अनेल क्लुप्त्या वापरतात. या फुलांचे रंग अतिशय उठावदार आणि आकर्षक असतात त्यामुळे त्यावर हे किटक सहज आकर्षिले जातात. त्याचप्रमाणे बऱ्याच फुलांचा सुगंध अतिशय मनमोहक असतो यामुळे सुद्धा अनेक किटक त्या फुलांवर आकर्षीत होतात. ज्या फुलांना सुवास असतो ती सहसा पांढऱ्या रंगाची असतात आणि प्रसंगी रात्री फुलतात. पण रात्री जरी फुलत असली तरी त्यांचा गंध एवढा जबरदस्त असतो की किटक त्यावर आकर्षित होतातच.<br />आपण नर्सरीमधुन जेंव्हा गुलाबाचे किंवा इतर फुलझाड आणतो तेंव्हा आपण अशी अपेक्षा करतो की त्यावर सारखी फुले यावीत. मात्र निसर्गात असे कायम घडत नाही. प्रत्येक फुलाचा फुलायचा हंगाम ठरलेला असतो आणि त्या <a href="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SWICjc2TSdI/AAAAAAAAAQ0/LJK_RVrRGuQ/s1600-h/Karavi+03.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5287791720549009874" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 236px" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SWICjc2TSdI/AAAAAAAAAQ0/LJK_RVrRGuQ/s320/Karavi+03.jpg" border="0" /></a>हंगामातच त्या झाडाला फुले बहरतात. ह्या "कारवी"ची तर न्यारीच तर्हा आहे. ही चक्क दर सात वर्षांनी फुलते. पण फुलते ती अशी जबरदस्त की डोंगरच्या डोंगर अगदी जांभळे करून सोडते. ही कारवी किटकांमधे अतिशय प्रिय आहे आणि सतत त्यावर अनेक किटक घोंगावत असतात. सात वर्षांनी फुलल्यामुळे तीच्यापासून मिळणारा मधही तसा थोडास महाग आणि दुर्मीळच असतो. २००० साली कारवी फुलली होती त्यावेळी माझ्याकडे "फिल्म" कॅमेरे होते आज २००७ साली परत कारवी "डिजीटल"च्या जमान्यात फुलली आहे. सध्या ठाण्याच्या जंगलात, राजमाची, कर्नाळा, वाडा, सिंहगड, पुरंदर, कास अश्या अनेक ठिकाणी ही गडद जांभळ्या रंगाची फुले आपल्याला आढळतील. पण जर का आपण या वर्षी ही फुले बघीतली नाहीत तर थेट २०१४ सालापर्यंत आपल्याला वाट बघायला लागेल.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a></p><br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-1226328742245234308?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-21122968051768323392009-01-05T17:28:00.004+05:302009-01-05T18:00:13.872+05:30<div></div><p align="justify"><span style="font-size:130%;"><span style="color:#6600cc;">कुंभारमाशी : मातीतील कुशल कलाकार.</span><br /></span>अगदी आपण वापरत तेच सामान वापरून काही काही किटक अतिशय सुंदर, आकर्षक आणि मजबूत घरे बनवतात. कधी कधी तर त्यांची ही घरबांधणी ही आपल्यापेक्षा जास्त सुंदर, टिकाऊ आणि झटपट बनवलेली असते. "वास्प" हा किटकांचा गट मुंग्या आणि मधमाश्या यांच्या <span class="">बरोबरचा<a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SWH2R1jHnEI/AAAAAAAAAQM/G6tTtIhGZRI/s1600-h/Potter+Wasp+01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5287778223802260546" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 249px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SWH2R1jHnEI/AAAAAAAAAQM/G6tTtIhGZRI/s320/Potter+Wasp+01.jpg" border="0" /></a></span> आहे. ह्या माश्या सहसा उत्तम सहजीवनाचे उदाहरण असतात. या त्याच वेळेस इतर उपद्रवी किटकांवर नैसर्गिक नियंत्रण ठेवून आपल्याला त्या उपयोगीच ठरतात. कुंभारमाशी ही मातीतील काम करण्यात सर्वात जास्त कुशल आणि हुषार समजली जाते. ही माशी आधी योग्य जागेची निवड करते. मग त्या फांदीच्या बेचक्यावर किंवा अगदी आपल्या घरातील खिडकीच्या फ्रेमवरसुद्धा ती मातीचा पसरट, उथळ खळगा बनवते. या खळग्यावर अजून अजून मातीचे गोळे आणून हळूहळू ती साधारण अर्ध्या इंचाचे एक मडके बनवते. सर्वात सुंदर म्हणजे ह्या मडक्याचा आकार आणि त्याचे तोंड हुबेहुब आपल्या मडक्यासारखेच असते. ह्या मडक्याचा काठ सुद्धा अगदी गोलाकार आणि बाहेरच्या बाजूस वळलेला असतो. हे मडके बनवण्यासाठी ती आपल्या पुढच्या पायांचा आणि तोंडाचा वापर करते.<br />हे मडके बनवण्यासाठी तीला माती लागते ती जवळपासच्या नदी, नाल्याच्या, ओढ्याच्या ओलसर काठावरून आणलेली असते. ही माती वाहून आणण्यासाठी तीला अनेक फेऱ्या माराव्या लागतात. दर १०/१५ मिनीटांनी ती एक ओल्या मातीचा गोळा आणून तीचे घरटे लिंपायला घेते. साधारणत: एक ते दोन दिवस तीला एक मडके बनवायला लागतात. यानंतर ती आपले पोट <span class="">मड<a href="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SWH2R2exX9I/AAAAAAAAAQU/U2KtXfnLODk/s1600-h/Potter+Wasp+02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5287778224052461522" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 264px" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SWH2R2exX9I/AAAAAAAAAQU/U2KtXfnLODk/s320/Potter+Wasp+02.jpg" border="0" /></a>क्याच्या</span> आत घालून तीथे तीचे अंडे एका रेशमाच्या धाग्याने लटकवते. यानंतर ती शिकारीकरता बाहेर पडते. फुलपाखरांच्या, पतंगांच्या अळ्या हे तीचे मुख्य लक्ष्य असते. त्या अळ्यांना ती डंख मारून बेशुद्ध करते आणि घरट्यात आणून आत कोंबते. या वेळी घरट्याच्या आत असणाऱ्या अंड्याला धक्का लागणार नाही याची ती योग्य ती काळजी घेते. यानंतर ती त्या मडक्याचे तोंड परत माती आणून लिंपून टाकते. एका मडक्या करता तीचे काम पुर्ण झालेले असते पण अजूनही तीला नवीन घरटी बनवायची असतात म्हणून ती परत झटून कामाला लागते आणि अंदाजे अशीच ५/६ मडकी आजूबाजूला बनवते.<br />योग्य वेळी घरट्याच्या आत अंड्यातून अळी बाहेर येते आणि तीला लगेचच तिथे साठवलेले ताजे अन्न बेशुद्धा अळीच्या स्वरूपात आयते मिळते. या अळीकरता तीच्या आईने योग्य तेवढेअ अन्न बरोबर साठवलेले असते, आता ही कुंभारमाशी तीच्या अळीला पुरेल इतकेच अन्न कसे ठरवते, ते कीती दिवस ताजे राहीला याचा अंदाज कसा बांधते ही नैसर्गिक कोडी अजूनही उलगडलेली नाहीत. कालांतराने ती अळी तिथेच कोष बनवते आणि काही दिवसानंतर आपल्या मजबूत आणि धारदार तोंडाने मडके आतून पोखरून बाहेर पडते. <a href="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SWH2SVqjwCI/AAAAAAAAAQc/BRJ1yN74h1I/s1600-h/Potter+Wasp+03.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5287778232423399458" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 214px" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SWH2SVqjwCI/AAAAAAAAAQc/BRJ1yN74h1I/s320/Potter+Wasp+03.jpg" border="0" /></a><br />आतापर्यंत जंगलात अनेक वेळेला कुंभारमाशीला नदी काठावर ओली माती घरटे बांधायला नेताना बघितले आहे किंवा त्यांची लहान लहान मडकी बघितली आहेत. पण त्यावेळेस त्यांचा पुर्ण जिवनक्रम काही छायाचित्रण करता आला नाही. मात्र काही दिवसांपुर्वी माझ्या घरीच या कुंभारमाशीने मडके बनवायला सुरवात केली त्यामुळे मला अगदी सगळ्या स्थितीमध्ये आणि अवस्थांमधे त्यांची छायाचित्रे घेता आली. अर्थात या करता मला सतत २०/२१ दिवस त्यांचे निरिक्षण करावे लागले. या काळात ती जेमतेम इंचभर लांबीची माशी एवढे अथक प्रयत्न तीचा वंश वाढवण्याकरता करत होती की त्याचे राहून राहून आश्चर्य वाटत होते. एवढे करूनसुद्धा शेवटपर्यंत मला काही त्या मडके फोडून बाहेर येणाऱ्या नवीन वंशाच्या कुंभारमाशीला बघता आले नाही.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a></p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-2112296805176832339?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-59678522305611991222009-01-05T13:40:00.003+05:302009-01-05T14:21:50.655+05:30<div align="justify"> <span style="font-size:130%;color:#6600cc;">चिमुकल्यांचे स्थलांतर.</span><br />स्थलांतर म्हटले की आपल्याला पक्षी स्थलांतर लगेचच आठवते. आज जगात बरेच पक्षी, मोठे प्राणी, मासे स्थलांतर करतात पण अतिशय चिमुकली, नाजुकशी फुलपाखरेसुद्धा स्थलांतर करतात हे बऱ्याच जणांना कदाचित नवीन असेल. लहान आणि नाजुकसुद्धा असणारे हे किटक प्रचंड <span class="">लां<a href="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SWHErYdQ7aI/AAAAAAAAAPs/pKHG7inhHRk/s1600-h/Butterfly+Migration+03.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5287723687088287138" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 242px" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SWHErYdQ7aI/AAAAAAAAAPs/pKHG7inhHRk/s320/Butterfly+Migration+03.jpg" border="0" /></a>ब</span> अंतराचेसुद्धा स्थलांतर सहजासहजी करतात. पण तरीसुद्धा पक्ष्यांचे स्थलांतर आणि फुलपाखरांचे स्थलांतर यात थोडा फरक आहेच. पक्ष्यांचे स्थलांतर <span class="">दु<a href="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SWHDBY8b7yI/AAAAAAAAAPE/qqwhANQ6QHI/s1600-h/Butterfly+Migration+01.jpg"></a>मार्गी</span> असते तर फुलपाखरांचे एकमार्गी असते. पक्ष्यांसारखी फुलपाखरे परत त्यांच्या जन्मस्थळाला भेट देत नाहीत. पण तरीसुद्धा ही नाजुकशी फुलपाखरे त्यांच्या आयुष्यात एकदाच स्थलांतर करतात आणि हे अंतर अगदी २ कि.मी. पासुन ३००० कि.मी. पर्यंत लांब असू शकते. तापमानातील आणि आर्द्रतेतील बदल, अन्नझाडांची कमतरता आणि अचानक वाढणारी संख्या ही फुलपाखरांच्या स्थलांतराची मुख्य कारणे असू शकतात असा तज्ञांचा अंदाज आहे.<br />पक्ष्यांमधे अथवा प्राण्यांमधे स्थलांतराचा अभ्यास करणे तसे सोपे असते कारण <span class="">एकतर<a href="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SWHDBh8R4GI/AAAAAAAAAPU/a1BNY4MRgmc/s1600-h/Butterfly+Migration+03.jpg"></a></span> ते आकाराने मोठे असतात, त्यांचे आयुष्य जास्त असते आणि दरवर्षी नित्यतियमाने ते त्याच त्याच जागी परत येतात. पण फुलपाखरांचे आयुष्य कमी असते, जी पिढी दक्षिणेकडे स्थलांतर करून अंडी घालते ती तिथेच मरते. त्यांची पुढची पीढी परत उत्तरेकडे उडत येते. या स्थलांतराच्या उड्डाणाकरता ही फुलपाखरे सहसा एकाचे दिशेने दोन भौगोलीक भागात उडतात. सहसा ही उड्डाणे दिवसा आणि त्यातसुद्धा ज्या दिवशी सुर्यप्रकाश चांगला <span class="">असे<a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SWHDBRhB-wI/AAAAAAAAAPM/bJSRr7PiF60/s1600-h/Butterfly+Migration+02.jpg"></a>ल</span> त्या दिवशी होतात. या सुर्यप्रकाशामुळे त्यांना उडण्याकरता योग्य ती उर्जा मिळते. या स्थलांतराकरता फुलपाखरे एकत्र कशी जमतात, कुठल्या दिशेने उदायचे हे कसे ठरवतात आणि जाण्याच्यी ठिकाणी त्यांच्या अळ्यांना भरपुर अन्नझाडे उपलब्ध आहेत की नाही हे त्यांना कसे कळते याचे कोडे काही अजुन पर्यंत उलगडलेले नाही.<br />आपल्या भारतातसुद्धा दोन प्रकारचे फुलपाखरांचे स्थलांतर बघायला मिळते. पहिल्या प्रकारात एकाच जातीची हजारो फुलपाखरे एकाच दिशेने उडताना दिसतात. यामधे मिल्कवीड आणि व्हाईट्स जातीची फुलापाखरे जास्त असतात. हा उडण्याचा काळ किंवा हंगाम अनिश्चीत असतो. <span class="">दुस<a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SWHEq437g2I/AAAAAAAAAPk/peDx6upWxAs/s1600-h/Butterfly+Migration+02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5287723678610195298" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 238px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SWHEq437g2I/AAAAAAAAAPk/peDx6upWxAs/s320/Butterfly+Migration+02.jpg" border="0" /></a>ऱ्या</span> प्रकारात हवामानात प्रतिकुल बदल झाल्यामुळे फुलपाखरे दुसरीकडे जातात. या प्रकारात सहसा त्यांची संख्या कमी असते आणि ही डोंगराळ प्रदेशातून खालच्या बाजूस उडतात. अतिथंड हवामान किंवा प्रचंड पाउस हेच याचे मुख्य कारण असते. आज भारतात जवळपास ६० जातीची फुलपाखरे स्थलांतर करतात अशी नोंद आहे. यात प्रामुख्याने कॉमन क्रो, स्ट्राईप्ड टायगर, ब्लु टायगर, डार्क ब्लु टायगर, पी ब्लु, कॉमन अल्बाट्रॉस या जाती आहेत. आज परदेशात फुलपाखरांच्या स्थलांतराच्या वेळी फुलपाखरांचे तज्ञ अक्षरश: ग्लायडर विमान घेउन त्यांचा मागोवा घेतात. पण सध्यातरी आपल्याकडे अश्या सोयीही नाहीत आणि असे लोकही नाहीत. तरीसुद्धा अगदी अलीकडे दक्षिण भारतात यावर जोरात काम सुरू झाले आहे आणि लवकरच त्या अभ्यासाचा, नोंदींचा आपल्या सर्वांना फायदा होइल.<br />आज भारतात या फुलपाखरांच्या स्थलांतराच्या अभ्यास न झाल्यामुळे त्यांची काही ठोस दिशा, वेळ आणि काळ आपल्याला माहित नाही. त्यामुळे या स्थलांतरचे छायाचित्रण म्हणजे मोठे <a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SWHEqsRATjI/AAAAAAAAAPc/NwewJTEcCLs/s1600-h/Butterfly+Migration+01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5287723675225706034" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 227px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SWHEqsRATjI/AAAAAAAAAPc/NwewJTEcCLs/s320/Butterfly+Migration+01.jpg" border="0" /></a>कठिणच काम आहे. पण जर का तुम्ही हिवाळ्यात जंगलात फिरायला गेलात आणि तुम्हाला यदाकदाचीत ही स्थलांतर करणारी फुलपाखरे दिसली तर मात्र त्यांचे छायाचित्रण करायचा मजा येते. याचे कारण एरवी आपल्याला एखाद दुसरे फुलपाखरू दिसते पण यावेळी मात्र हजारो फुलपाखरे एकाच वेळेस त्या जागी आपल्याकरता उपलब्ध असतात आणि या हजारो उडणाऱ्या, बसलेल्या फुलपाखरांपैकी कोणाचे छायाचित्र काढू ? असाच प्रश्न कायम पडतो. एकाच झाडावर बसलेली अगदी शेकडो फुलपाखरे मी आंबोली, वेळास, फणसाड, येऊर येथे बघीतली आहेत. त्यांच्या अगदी जवळ गेल्यावर त्यातली बरीचशी उडतात पण तरीसुद्धा तुमच्या "फ्रेम"मधे १०/१२ फुलपाखरे तरी हमखास येणारच.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-5967852230561199122?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-53563343470910012682009-01-01T15:14:00.004+05:302009-01-02T13:31:21.060+05:30<p align="justify"><span style="font-size:130%;color:#6600cc;">या कोषामागे दडलय काय ?</span><br />काही किटक त्यांच्या आयुष्यामधे संपुर्ण अवस्थांतर करतात. याचा अर्थ असा की त्यांच्या अयुष्यातील एकंदर जीवन अवस्थांमधली कुठलीही अवस्था दुसऱ्या अवस्थांसारखी नसते. या किटकांची लहान पिल्ले ही त्यांच्या पालकांपेक्षा आकाराने, रंगाने, रूपाने एकदम वेगळी दिसणारी असतात. फुलपाखरांच्या आणि पतंगांच्या बाबतीत असेच घडते. फुलपाखराची मादी अंडी घालते ती अंडी एकदम वेगवेगळ्या आकाराची, रंगाची असतात. त्यानंतर त्यातून बाहेर येणारी अळी ही तर वेगळेच रंग असलेली असते. ही अळी वाढता वाढता पाच <span class="">वेळा</span> कात टाकते आणि त्यानंतर तीचा वेगळ्याच आकाराचा, रंगाचा कोष होतो. हा कोष मात्र बिलकुल वाढत नाही आणि हालचालही करत नाही. काही दिवसानंतर या कोषातून एक सुंदर, नाजूक पण वेगळ्याच रंगाचे फुलपाखरू बाहेर येते. <img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5286581749797757890" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; WIDTH: 223px; CURSOR: hand; HEIGHT: 320px; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SV22F4jCI8I/AAAAAAAAAOo/-c6W_QTiFek/s320/Tawny+Coster+06.jpg" border="0" /><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5286588190597152114" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 308px; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SV278yZRfXI/AAAAAAAAAOw/Z-FW4f7hKKc/s320/Tawny+Coster+05.jpg" border="0" /><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5286581748122879730" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 318px; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SV22FyTthvI/AAAAAAAAAOg/7GktEsmS8KI/s320/Tawny+Coster+04.jpg" border="0" /><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5286581746857851378" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 304px; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SV22FtmGufI/AAAAAAAAAOY/y_9Jdh4eiOM/s320/Tawny+Coster+03.jpg" border="0" /><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5286581742319755618" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 302px; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SV22FcsI4WI/AAAAAAAAAOQ/y1qf-29C4O8/s320/Tawny+Coster+02.jpg" border="0" /><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5286581738441386594" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 281px; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SV22FOPdqmI/AAAAAAAAAOI/1iCL56NxDNo/s320/Tawny+Coster+01.jpg" border="0" /><br />असेच हे "टॉनी कोस्टर" फुलपाखरू नुकतेच कोषातून बाहेर येत आहे. याचा रंग त्याच्या काटेरी, लालसर तपकीरी अळीपेक्षा कीतीतरी वेगळा आहे. जरी याचे पंख पुर्ण उलगडलेले नाहीत, सुकलेले नाहीत तरी त्याचा रंग पिवळसर भगवा आहे आणि त्यावर पांढरे, काळे ठिपके आहेत हे स्पष्ट दिसत आहे. साधारणत: महिन्याभरापुर्वी हे एक अतिशय बारके पिवळसर अंड्याच्या स्वरूपात होते. त्यानंतर त्यातून अळी बाहेर आली आणि तीने तीच्या कवचावरच उच्च प्रतीच्या प्रथीनांकरता ताव मारला. या जातीची फुलपाखरे कृष्णकमळाच्या वेलीवर मोठ्या संख्येने अंडी घालतात. बऱ्याच वेळा त्यातून एकाच वेळेस अळ्या बाहेर येतात आणि त्याच पानावर काही काळ रहातात. या वेळेस त्या पानाचा वरचा नाजूक पापुद्रा खाउन ते दिवस काढतात. काही दिवसानंतर मात्र त्या स्वतंत्र, वेगळ्या होऊन नवीन पानावर जातात आणि एकट्या रहातात. ही लालसर काळपट दिसणारी अळी प्रचंड खादाड असते आणि अक्षरश: पानामागून पान आणि फांदीमागून फांदी संपवत जाते.<br />यांचा कोष मात्र दिसायला अतिशय सुंदर असतो. फांदीवर लटकणारा हा कोष जेमतेम पाउण इंचाएवढा लांब असतो. याचा रंग परत वेगळा आणि फिकट गुलबट, पांढरा असतो आणि त्यावर काळ्या रेघांची नक्षी असते. त्यावर भगवे बारीक ठिपकेसुद्धा असतात. अंदाजे ७/८ दिवस हा कोष वेलीवर उलटा लटकत असतो. ज्या दिवशी फुलपाखरू बाहेर येणार त्याच्या आदल्या दिवशी हा कोष काळपट होतो. त्याचे बाह्याआवरण पारदर्शक होते आणि आतल्या पंखांचा रंग, आणि अवयव स्पष्ट दिसू लागतात.<br />बदलापुरला मला ह्या फुलपाखराचा संपुर्ण जीवनक्रम एका दिवसात एकाच वेळेस अचानक दिसला. कृष्णकमळाच्या वेलीचा एक मोठा मांडव होता. तिथे एका ठिकाणी कोषातून नुकतेच फुलपाखरू बाहेर आले होते. नंतर आजूबाजूला बारकाईने बघीतले तर काही पानांवर पिवळसर अंड्यांचे पुंजकेच पुंजके मला दिसले. काही पानांवर अर्धी अंडी शाबूत होती तर अर्ध्या अंड्यातून अळ्या नुकत्याच वळवळत बाहेर आल्या होत्या. इतर काही पानांवर वेगवेगळ्या अवस्थांमधील अळ्या, वेगवेगळ्या आकारात होत्या. काही काही अळ्यांनी नुकतीच कात टाकलेली होती आणि त्यांचे चमकदार रंग आणि बाजूला जुनी कातही तशीच दिसत होती. पलीकडे एका फांदीवर ह्या जातीच्या फुलपाखरांची जोडी मिलनावस्थेमधे दिसली. मांडवाच्या खालच्या बाजूला एक मादी आपले पोट वळवून अंडी घालतानासुद्धा दिसत होती. एकाच दिवशी ह्या फुलपाखरांच्या सर्व अवस्था आणि जिवनक्रम एकाच ठिकाणी दिसणे म्हणजे खरोखरच नवलाची गोष्ट होती.<br />नंतर यातला कोष घरी आणून त्यातून फुलपाखरू बाहेर येतानाचे छायाचित्रण करायाला दिवाळीच्या दिवशी अक्षरश: पहाटे पाचला उठून बसलो. अंदाजे सव्वा सातच्या सुमारास हलकेच तो कोष फाटून ते फुलपाखरू बाहेर आले आणि त्याने पंखांची उघडमीट केली. त्यावेळेस ते पंख ओले आणि आक्रसलेले होते. ज्या क्षणाची मी दोन अडीच तास वाट बघीतली ते फुलपाखरू बाहेर येणे मात्र काही सेकंदातच पार पडले आणि जेमतेम काही छायाचित्रे मिळाली. अर्थातच एका स्थीर कोषातून ते चळवळे फुलपाखरू बाहेर येताना बघणे हा एक अविस्मरणीय अनुभव मला आणि माझ्या कॅमेरालाही होता.<br />युवराज गुर्जर.</p><p align="justify"><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a> </p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-5356334347091001268?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-44041924992393096832009-01-01T15:13:00.011+05:302009-01-02T11:59:47.584+05:30<div></div><p align="justify"><span style="font-size:130%;color:#6600cc;">जमिनीवर धावणारा मासा.</span><br />जमिनीवर चलाणारा मासा हीए कल्पनाचा आपण करू शकत नाही कारण मासे म्हटले की की ते पाण्यातच पोहत असणार असी आपली समजूत असते. अर्थात बऱ्याच अंशी ते खरेसुद्धा आहे पण प्रत्येक नियमाला जसा अपवाद असतो तसाच याला पण अपवाद नक्कीच आहे. नीवटी किंवा इंग्रजी मध्ये मड स्किपर हा <span class=""><a href="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SV2vnzWuTZI/AAAAAAAAAOA/bl3cSNFXSpc/s1600-h/Mud+Skipper+03.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5286574635938106770" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 238px" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SV2vnzWuTZI/AAAAAAAAAOA/bl3cSNFXSpc/s320/Mud+Skipper+03.jpg" border="0" /></a>मासा</span> अगदी बेडकासारखा उभयचर प्रवृत्तीचा आहे. आज जगभरात अनेक जातीच्या निवट्या आहेत आणि त्या प्रामुख्याने आशिया, आफ्रिका आणि ऑस्ट्रेलिया खंडात सापडतात. खाडीचे पाणी ओसरले की तीथल्या चिकट चीखलावर या हमखास आपल्याला दिसतात. बारके जीवजंतू आणि शेवाळे खाण्यासाठी त्यांची धावपळ सुरू असते. साधारणत: यांचा रंग आजूबाजूच्या चीखलाशी अगदी मिळताजुळता असतो त्यामुळे समुद्रपक्ष्यांना ते पटकन दिसत नाहीत आणि त्यांचा सहज बचाव होऊ शकतो. यांचे शरीर मागे निमुळते होत गेलेले असते आणि त्यांना पाठीवर व शरीराच्या दोन्ही बाजूंना कल्ले असतात. हे बाजूचे कल्ले अगदी त्यांच्या पायासारखे दिसतात आणि तसेच कामसुद्धा करतात. चीखलावर पटपट पळायला आणि दगडावर आधार घ्यायला त्यांना ते उपयुक्त ठरतात. खालच्या कल्ल्यांना पकड घेण्यासाठी खास सोय असते यामुळे ते खडकावर, तिवराच्या झाडाच्या मुळांवर सहज चिकटून अन्न शोधू शकतात. वरचे कल्ले मात्र वेगवेगळ्या आकाराचे आणि रंगाचे असतात. जातीप्रमाणे यात बदल होत जातो आणि एकमेकांना संदेश आणि धोक्याचा इशारा देण्यासाठी <span class=""><a href="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SV2vn2dAx5I/AAAAAAAAANw/cwwrvRTWW7w/s1600-h/Mud+Skipper+01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5286574636769789842" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 285px" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SV2vn2dAx5I/AAAAAAAAANw/cwwrvRTWW7w/s320/Mud+Skipper+01.jpg" border="0" /></a>वापरले</span> जातात. याकरता त्यांची जलद उघडमीट केली जाते आणि प्रसंगी अगदी ते झेंड्यासारखे पण फडकवले जातात.<br />साधरणत: यांची लांबी ६ ते ८ इंच असते. मागे निमुळती होणारी त्यांची शरीररचना असून यांचे डोके जरा अंमळ मोठेच असते आणि त्यातूनही त्यांचे डोळे अतिशय बटबटीत आणि बाहेर आलेले असतात. हे मोठे डोळे ते कायम पाण्याबाहेर काढून आजूबाजूच्या परिस्थीतीचा अंदाज घेत रहातात. मधे मधे डोळ्यांचे उघडमीट करून त्यात आर्द्रता कायम राहील असे बघतात. त्यांच्या रंगामुळे ते खाडीतील चीखलात सहज मिसळून जातात पण तरीसुद्धा जर एखादा पक्षी त्यांच्यावर चाल करून आला तर ते अतिशय शिताफीने लांब उडी मारून जवळपासच्या पाण्यात शिरतात किंवा कुठल्यातरी बीळात घुसतात. याशीवाय त्यांचे शरीर इतके बुळबुळीत असते की त्यांना पकडणे म्हणजे मोठे बिकट काम असते. यांचा विणीचा हंगाम सहसा पावसाळ्याआधी असतो. या काळात नर त्यांच्या जागेची राखण करतात. पाण्याबाहेर आपले सर्व कल्ले ताणून ते लांब उड्या मारून "मी मिलनास तयार आहे" अशी जाहिरात करत रहातात. त्याचप्रमाणे प्रतिस्पर्धी नरांनासुद्धा ते त्यांच्या भागातून पळवून लावतात. मिलनास मादी तयार झाली की ती त्याच्या पाणी भरलेल्या चीखलाच्या <span class="">बीळा<a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SV2vnwJXHeI/AAAAAAAAAN4/YEYxAC3oLoU/s1600-h/Mud+Skipper+02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5286574635076754914" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 258px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SV2vnwJXHeI/AAAAAAAAAN4/YEYxAC3oLoU/s320/Mud+Skipper+02.jpg" border="0" /></a>त</span> शीरते आणि तीथे अंडी घालते. जेंव्हा भरतीच्या वेळी पाणी चढत जाते तेंव्हा ती त्या बीळाचा तोंड आपल्या तोंडाच्या सहाय्याने चीखलानी बंद करते.<br />खरेतर माशांचे छायाचित्रण करायचे म्हणजे अंडरवॉटर कॅमेरा हवा पण या जमीनीवरच्या माश्यांमुळे पाण्यावरही यांचे छायाचित्रण करता येते. अर्थात अतिशय चिकट असलेल्या चीखलात हे मासे रहात असल्यामुळे अतिशय सावकाश आणि जपून त्यांच्याइथे जावे लागते. मुंबईच्या आसपास जीथे तिवरांची जंगले जास्त आहेत अशा ठिकाणी यांचे छायाचित्रण शक्य होऊ शकते. परदेशात या माश्यांना फीश टँकमधे ठेवण्यासाठी आणि त्यांची कृत्रीम पैदास करण्यासाठी मोठी मागणी असते. आपल्याकडे मात्र हे मासे अजून निसर्गातच बघायला मिळू शकतात.<br />युवराज गुर्जर.</p><p align="justify"><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a> </p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-4404192499239309683?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-84561520650135972652009-01-01T15:13:00.007+05:302009-01-01T22:13:43.119+05:30<div><div><div align="justify"><span style="font-size:130%;"><span style="color:#6600cc;">उडणाऱ्या बिया.</span></span><br />झाडांचे प्रजनन पक्षी, प्राण्यांच्या प्रजननापेक्षा फार वेगळ्या पद्धतीने होते. झाडे झुडपे नविन रोपे बनवण्यासाठी बियांचा वापर करतात. ही नविन रोपे होण्यासाठी उआ बिया लांबवर जाउन जमिनीत रूजाव्या लागतात. पालक झाडापेक्षा जेवढ्या लांबवर <a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVyY4llRbOI/AAAAAAAAANY/LaYtic5yTDc/s1600-h/Seed+01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5286268160554659042" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 228px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVyY4llRbOI/AAAAAAAAANY/LaYtic5yTDc/s320/Seed+01.jpg" border="0" /></a>या बिया जातील तेवढी त्यांच्या जगण्याची शक्यता जास्त असते. सहसा झाडांच्या या बियांचा प्रवास होण्यासाठी चार पद्धती वापरल्या जातात आणि यालाच बीज प्रसारण असे म्हणतात. सर्वात सोपी आणि सहज पद्धत म्हणजे वाऱ्यामुळे बीज प्रसारण. या प्रकारात बारक्या झाडांच्या बिया ह्या वाऱ्यामार्फत जाउन योग्य त्या जागी रूजल्या जातात. या बिया उडत जाण्यासाठी योग्य त्या आकाराच्या बनलेल्या असतात अथवा त्यांना योग्य तो भाग जोडला असतो. ऎन किंवा तत्सम जातीच्या बिया ह्या भिरभिऱ्यासारख्या चक्राकार हवेत फिरत जातात आणि लांबवर हवेतून वाहून नेल्या जातात. कुडासारख्या झाडाच्या बियांना वाहून नेण्यासाठी त्यांच्यावर बारीक केसाळ कापसासारख्या छत्र्या असतात. एखाद्या पॅराशूटसारख्या ह्या छत्र्या वाऱ्यावर लांब तरंगत जाउन, बऱ्याच अंतरावर ते बी पोहोचवतात. लहानपणी आपण ह्यांनाच "म्हातारी म्हातारी" म्हणून खेळत असायचो. ह्या पद्धतीत हवेतून या बिया लांब तरंगत जातात त्यामुळे ह्या बिया अथवा म्हाताऱ्या या नाजूक आणि हवेपेक्षा जास्त हलक्या असतात.<br />दुसऱ्या पद्धतीत झाडांचे बीजप्रसारण हे पक्षी, प्राण्यांमार्फत केले जाते. हे <span class="">प्रा<a href="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVyY40zW7NI/AAAAAAAAANg/sma1fHRg85Q/s1600-h/Seed+02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5286268164640271570" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 207px" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVyY40zW7NI/AAAAAAAAANg/sma1fHRg85Q/s320/Seed+02.jpg" border="0" /></a>णी</span> सुद्धा वेगवेगळ्या पद्धतीने हे बीज प्रसारण करतात. बरीच फळे ही गोड, रसाळ आणि खाण्यायोग्य असतात त्यामुळे त्यांच्या आकर्षणाने प्राणी ही फळे खातात आणि त्यांच्या विष्ठेतून न पचलेल्या अनेक बिया दुरवर पसरवल्या जातात. दुसरी काही फळे ही काटेरी असतात. ही काटेरी फळे गाई, गुरांच्या केसाळ शरीरावर चिकटून लांबवर प्रवास करतात. तिसऱ्या प्रकारात पाण्यामार्फत बिया लांबवर पोहोचवल्या जातात. या प्रकारात सहसा ही झाडे नदी अथवा समुद्राकाठी असतात. फळे पक्व झाल्यावर ती वरून खालच्या वाहत्या पाण्यात पडतात आणि लांबवर तरंगत जातात. कालांतराने ती काठाला लागतात आणि त्या ठिकाणी रूजतात. या प्रकारात ह्या बियांवर पाण्यावर तरंगण्यासाठी एक खास आवरण असते जे त्या बियाणाला सुरक्षीत ठेवते पण त्याच वेळेस ते सहज पाण्यावर तरंगूही शकते. नारळ अथवा तिवरांची फळे असा पाण्यावर प्रवास करतात आणि लांबवर जाउन रूजतात.<br />चौथ्या प्रकारात ही बियाणे लांबवर फेकली जातात. सहसा ज्या झाडांना शेंगा येतात त्यांचे बीज प्रसारण असे होते. झाडावरच या शेंगा सुकतात आणि योग्य वेळ आल्यावर जोराने आवाज करून त्या तडकतात व आतल्या <span class="">बिया<a href="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVyY5G4AGCI/AAAAAAAAANo/7t7cHEau_B8/s1600-h/Seed+03.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5286268169491585058" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 217px" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVyY5G4AGCI/AAAAAAAAANo/7t7cHEau_B8/s320/Seed+03.jpg" border="0" /></a></span> लांबवर फेकल्या जातात. लहान झुडपांच्या बिया या ५/६ फुट लांब फेकल्या जातात पण जर गारंबीची वेल असेल तर त्याच्या शेंगेचा एखाद्या बंदूकीच्या गोळीएवढा आवाज होऊन ती शेंग फुटते आणि आतली मोठी बी कीत्येक मीटर लांब फेकली जाते.<br />बऱ्याच वेळेला पावसाळ्यानंतर, फुलांचा हंगाम संपल्यावर जंगलात फिरताना छायाचित्रण फार कमी होते. पण अश्या वेळेस जर आपण निसर्गातल्या ह्या बारक्या बारक्या गोष्टी न्याहाळल्या तर अनेक गमतीदार प्रकार बघायला तर मिळतातच पण छान, आकर्षक छायाचित्रेसुद्धा मिळू शकतात. जानेवारी, फेब्रुवारीच्या महिन्यात जंगलातील गवत, अनेक बारकी झुडपे यांना फुले, फळे येतात. याच वेळेस अनेक पानगळ होणाऱ्या झाडांना शेंगा, फळे येऊन ती सुकतात अशा वेळेस जर बारकाईने त्यांच्या कडे लक्ष दिले तर खरोखरच सुंदर छायाचित्रे मिळू शकतात.<br />युवराज गुर्जर.</div><div align="justify"><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a> </div></div></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-8456152065013597265?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-37806916822299640032009-01-01T15:12:00.004+05:302009-01-01T15:45:27.564+05:30<p align="justify"><span style="font-size:130%;"><span style="color:#6600cc;">पाण्यावर धावणारा किटक</span>.</span><br />आपण आता आकाशात उडणारे पक्षी किंवा पाण्यात पोहोणारे मासे नेहेमीच बघतो, आपल्या त्यात विशेष असे काहीच वाटत नाही. आपण आपल्या बुद्धीच्या जोरावर नवीन नवीन शोध लावून आणि आतातर ते "स्वस्त"ही करून आपणही आज आकाशात विमानातून उडू शकतो किंवा पाणबूडीतून पाण्याखाली खोल जाउ शकतो. पण हा "वॉटर <span class="">स्के<a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVyU3c0azVI/AAAAAAAAANI/qP9sCsL3Jxc/s1600-h/Water+Skater+02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5286263742975888722" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 290px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVyU3c0azVI/AAAAAAAAANI/qP9sCsL3Jxc/s320/Water+Skater+02.jpg" border="0" /></a>टर</span>" अथवा "वॉटर स्ट्रायडर" म्हणजे एक अदभूत चमत्कार आहे. हा चक्क पाण्यावर चालत, धावत असतो. आपण अगदी रस्त्यावर शांत उभे असू तसा हा पाण्यावर एकदम स्थिर असतो. पण जेंव्हा एखादे भक्ष्य त्याच्या नजरेच्या टप्प्यात येते तेंव्हा हा अगदी डोळ्याची पापणी लवते न लवते तोच त्याच्यावर तुटून पडतो. ते पाण्यावर संथ तरळण्यात एवढे तरबेज असतात की त्यांची ही पाण्यावरची धावपळ पाण्यावर फारसे तरंगही उमटवू शकत नाहीत. पण पाण्यावर पाण्यासाठी आलेल्या भक्ष्याचा मात्र ते तोपर्यंत फन्ना उडवतात.<br />ह्या किटकाच्या अंगावर अतिसुक्ष्म असे पांढरे केस असतात जे त्याला पाण्यापासुन ओले होण्यास अथवा बुडण्यापासुन बचावतात. ते पाण्यावर लांब लांब उड्यापण मारतात पण अशी ही लांब उडी मारल्यावरसुद्धा जेंव्हा ते पाण्यावर उतरतात तेंव्हा त्याने पाण्यावरचा पृष्ठभाग दुभंगलेला नसतो. हे असे पाण्यावर लिलया तरळण्यासाठी त्यांना त्यांचे मागचे चार पाय उपयोगी ठरतात. हे पाण्यावर तरंगण्यात एवढे कुशल असतात की त्यांचे मिलनही ते पाण्यावर तरंगता, तरंगता, तरळत करतात. हा पाण्यावर तरळण्याचा त्यांचा वेगही जलद म्हणजे ३० इंच प्रतिसेकंद असतो. अशाच ह्या तरळणाऱ्या किटकांची जी समुद्रातील उपजात आहे ती जमीनीपेक्षा कित्येक मैल आत पाण्यावर सहज आणि जलद तरळत जाते. तेथे त्यांना नावलासुद्धा जमीन <span class="">बघाय<a href="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVyU3qLPQFI/AAAAAAAAANQ/cwyWPmAVZmk/s1600-h/Water+Skater+03.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5286263746561261650" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 221px" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVyU3qLPQFI/AAAAAAAAANQ/cwyWPmAVZmk/s320/Water+Skater+03.jpg" border="0" /></a>ला</span>, चालायला मिळत नाही.<br />या किटकाचे वजन एवढे कमी असते की त्याला पाण्यावर तरंगण्यासाठी पाण्याच्या पृष्ठभागाचा तणाव अथवा ताठरता उपयोगी पडते. त्यातसुद्धा त्याचे ते जेमतेम वजन त्यांच्या शरीराच्या सहा पायांवर विभागलेले असते त्यामुळे ते पाण्यात न बुडता, पाण्यावर चक्क चालू शकतात. त्यानंतर ते वल्ही वल्हवल्यासारखे आपले मागचे पाय हलवतात आणि त्यांना तरळण्यासाठी प्रचंड गती मिळते. असेच पाण्यावर तरळताना त्यांना पाण्यावर उठलेल्या तरंगांमुळे पाण्यामधे कोणतरी किटक, भक्ष्य आले आहे हे समजते आणि मग त्वरेने त्या दिशेने जाउन त्याच्यावर हल्ला करतात. अर्थात हे असे जरी पट्टीचे शिकारी असले तरी त्यांना शह देणारा कोणीतरी असतोच. एक प्रकारचा ढालकीडा त्याच्या पोटातून एक तेलाचा थेंब पाण्यावर सोडतो यामुळे त्या पाण्याच्या पृष्ठभागावरचा तणाव प्रचंड कमी होऊन तो ढालकीडा त्या तेलाच्या थेंबामुळे प्रचंड वेगाने पुढे ढकलला जातो आणि त्याचा बचाव ह्या तरळणाऱ्या "वॉटर स्केटर"पासून होतो.<br />पाण्यावरचा हा किटक <span class="">असल्यामु<a href="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVyU3fj5wzI/AAAAAAAAANA/Q4BgeO0K3Xg/s1600-h/Water+Skater+01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5286263743711920946" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 250px" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVyU3fj5wzI/AAAAAAAAANA/Q4BgeO0K3Xg/s320/Water+Skater+01.jpg" border="0" /></a>ळे</span> त्याचे छायाचित्रण नेहेमीच कठीन आणि चकवणारे असते. पाण्यावर असल्यामुळे तुम्हाला अगदी जपून तुमचा कॅमेरा आणि तुम्हाला संभाळून वावरावे लागते. तुमच्या जराशाही हालचालीने अथवा सावलीमुळे ते पाण्यावर दुरवर आत जातात आणि मग काही त्यांचे छायाचित्रण शक्य होत नाही. लांब पल्ल्याची लेन्स लावली की हवे तेवढे मोठे छायाचित्र मिळत नाही आणि मॅक्रो लेन्स लावली की ते किटक काही हवे तेवढे जवळ येत नाहीत. पाण्यावर ते सुद्धा अथक आणि प्रचंड वेगाने पळत असतात त्यामुळे त्यांचे स्थीर छायाचित्र मिळायला कित्येक वेळ शांतपणे वाट बघायला लागते. आपली जराशीही हालचाल किंवा त्याने बदललेली त्याची दिशा यामुळे बऱ्याच वेळा छायाचित्रात स्पष्ट प्रतिमे ऐवजी धुसर आणि हललेल्याच प्रतिमाच जास्त बघायला मिळतात. अर्थातच न थकता आणि निश्चयाने त्यांच्या मागावर राहिलो तर नक्कीच छान छायाचित्र मिळण्याची हमी असते.<br />युवराज गुर्जर.</p><p align="justify"><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a> </p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-3780691682229964003?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-55277802243997451542009-01-01T15:09:00.007+05:302009-01-01T15:44:58.934+05:30<div align="justify"><p align="justify"><span style="font-size:130%;color:#6600cc;">सापाची मावशी.</span><br />पावसाळ्यानंतर ओल्या गवतात, पालापाचोळ्यात पटकन झालेली हालचाल जाणवते, ही असते सापसुरळी किंवा सापाची मावशी. इंग्रजीमध्ये हीला "स्किंक" असे म्हणतात. आज जगात ह्यांच्या बऱ्याच जाती आढळत असल्या तरी सर्वात जास्त प्रजाती ऑस्ट्रेलीयात आढळतात. आपल्याकडची ही जी सापसुरळी आहे <span class="">ती<a href="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVyRs1H1KMI/AAAAAAAAAMw/yguGFfoMesE/s1600-h/Skink+02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5286260261986314434" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 213px" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVyRs1H1KMI/AAAAAAAAAMw/yguGFfoMesE/s320/Skink+02.jpg" border="0" /></a></span> भारतात सर्वत्र सहज सापडते. हीचा रंग गडद तपकिरी असून ती एकदम चमकदार, झळाळी असलेली असते. तीच्या अंगावर डोळ्यापासून ते शेपटीपर्यंत एक पांढरट पट्टा असतो. विणीच्या हंगामात नरांचा गळा गडद लाल, भगवा रंगाचा होतो. सहसा ह्या जमीनीवर सापडतात आणि जमीनीवरच्या ओल्या, सुक्या पालापाचोळ्यातून कायम फिरताना दिसतात. हीच्या हालचाली अतिशय चपळ असतात आणि त्यामुळे पालापाचोळ्यावर आवाजाचा कानोसा घेतला तर फक्त हीची शेपटीच बऱ्याचवेळेस पानाखाली दडताना दिसते. ह्या सापसुरळ्या मांसाहारी असतात आणि जमीनीवर धावत जाउन, झेप घेउन कोळी, मुंग्या आणि किटकांना पकडून खातात.<br />ह्या सापसुरळ्यांचे जीभ हे त्यांच्याकरता जाणीवेचे प्रमुख साधन आहे. इतर बरेचसे सरिसृप त्यांच्या दृष्टीवर, वास घेण्याच्या क्षमतेवर किंवा ऐकण्याच्या क्षमतेवर अवलंबून असतात. पण्य ह्या सापसुरळी सारखे काही जण त्यांच्या जिभेनेच चव आणि वास वेगवेगळे ओळखू शकतात. धोक्याची वेळी आपली शेपुट तोडून तिथून पळ काढणे ही त्यांची अजून एक खासियत. या जातीतीले नर <a href="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVyRtJRFmUI/AAAAAAAAAM4/fJ8yLAAB8HY/s1600-h/Skink+03.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5286260267393849666" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 226px" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVyRtJRFmUI/AAAAAAAAAM4/fJ8yLAAB8HY/s320/Skink+03.jpg" border="0" /></a>विणीच्या हंगामात आक्रमकतेने मादीकरता इतर नरांशी भांडतात. मिलनानंतर माद्या साधारणत: झाडांच्या वठलेल्या ओंडक्यांखाली, दगडांच्या खबदाडीत अंडी घालतात. एका वेळेला अंदाजे ७/८ पिल्ले बाहेर येतात. ही पिल्ले अतिशय बारकी आणि पालकांपेक्षा अधिक गडद रंगाची असतात. ह्या सापसुरळ्या आणि इतर सरडे यांच्यामधे सहज ओळखण्याची खुण यांची त्वचा सरड्यांएवढी जास्त खरखरीत नसते आणि त्यांच्यासारखे यांचे पाय लांब आणि मजबूत नसतात.<br />आज जवळपास १००हून अधिक जाती भारतात आढळत असल्यातरी ह्यांचा अभ्यास जास्त न झाल्यामुळे त्यांच्याविषयी आणि त्यांच्या सवयींविषयी जास्त माहिती आज उपलब्ध नाही. ह्या सरपटणाऱ्या प्राण्यांची त्वचा रखरखीत, खवले असलेली, कोरडी आणि कुठल्याही प्रकारच्या ग्रंथी नसलेली असते. ह्या त्वचेवरील खवल्यांच्या आकडा, आकार, त्यांची जागा यांच्यावरून त्यांची ओळख बऱ्याचवेळेस होते. जेव्हा या सरपटणाऱ्या प्राण्यांचे शरीर वाढते तेंव्हा ही त्वचा त्यांना अपुरी पडते आणि मग ते ही अपुरी त्वचा कातीच्या स्वरूपात काढून टाकतात आणि त्या आत त्यांना नवीन, <span class="">अधीक<a href="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVyRs0FJoQI/AAAAAAAAAMo/tHd5rYI_j9w/s1600-h/Skink+01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5286260261706637570" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 214px" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVyRs0FJoQI/AAAAAAAAAMo/tHd5rYI_j9w/s320/Skink+01.jpg" border="0" /></a></span> लवचीक आणि त्यांचे मोठे, वाढलेले शरीर सामावणारी त्वचा उपलब्ध असते.<br />अतिशय चपळ असणारी ही सापसुरळी एरवी कधीही एका ठिकाणी थांबत नाही. मात्र शित रक्ताचे हे प्राणी असल्यामुळे थंडीमधे, सकाळच्या प्रहरी कोवळ्या उन्हात त्या "उन खाताना" (बास्कींग) आढळतात. त्याचप्रमाणे उन्हाळ्यात जेव्हा फुलपाखरांचे "चिखल पान" (मड पडलिंग) सुरु असते तेंव्हा हळूच दगडामागे लपून मग झपाट्याने त्यांच्यावर झडप घालताना मी त्यांना कित्येक वेळेला बघितले आहे. अर्थान नुसत्या जरी त्या बऱ्याच वेळेला दिसत असल्या तरी त्यांचे छायाचित्र मिळायला संयम आणि योग्य ती वेळच यायला लागते.<br />युवराज गुर्जर.</p></div><p><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a> </p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-5527780224399745154?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-20899629669525656802009-01-01T08:11:00.004+05:302009-01-01T13:33:28.111+05:30<div align="justify"><span style="font-size:130%;color:#6600cc;">फुलपाखरांचा व्हॅलेंटाईन डे.</span><br />फुलपाखरे लहान, नाजूक आणि तशी अल्पायुषी असल्यामुळे त्यांना त्यांचा वंश पुढे वाढवण्यासाठी फार थोडा वेळ मिळतो. या थोडक्या वेळातच नराला योग्य त्या मादीला शोधून तीला स्वत:कडे आकर्षित करून मिलन करायचे असते. अर्थातच त्यामुळे त्याच्यासाठी त्याचा हा व्हॅलेंटाईन जरी "डे" नसला तरी हा काळ महत्वाचा असतो. आपल्या जातीच्या, योग्य आणि मिलनास तयार मादीला शोधण्यासाठी नर गोन मार्ग अवलंबतात. एक तर ते उंच फांदीवर जाउन टेहेळणी करतात. यामुळे ते आजुबाजुने जाणाऱ्या माद्यांवर लक्ष ठेवतात आणि <span class="">त्याच<a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVx15bXSRYI/AAAAAAAAAMg/l0YymdXv0kQ/s1600-h/Butterfly+Mating+03.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5286229692084536706" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 222px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVx15bXSRYI/AAAAAAAAAMg/l0YymdXv0kQ/s320/Butterfly+Mating+03.jpg" border="0" /></a></span> वेळेस दुसरा कोणी प्रतिस्पर्धी घुसखोर नर त्यांच्या या हद्दीत येत नाही ना हे सुद्धा पहातात. दुसऱ्या मार्गामधे नर आजुबाजुला जीथे त्याला माद्या मिळण्याची शक्यता वाटते त्या ठिकाणांना भेटी देत रहातात. जर का या दोनही मार्गांमुळे त्याला मादी दिसली तर त्याचे पुढचे काम सुरू होते. मादी दिसली की त्याचे अर्धे काम झाले असले तरी त्याला योग्य जात, लिंग, मादी मिलनास तयार आहे की नाही याची शहानिशा करावी लागते. त्याचप्रमाणे मादीसुद्धा नर मिलनास तयार असेल तर नर योग्य आकाराचा, उठावदार रंगाचा आणि वासाचा आहे की नाही हे पडताळून बघते.<br />प्रत्यक्ष बघून जरी नर मादी शोधत असला तरी बऱ्याच वेळेस त्यांच्या शरीरातून प्रसरण झालेल्या संप्रेरकांमुळे त्यांना योग्य तो "सिग्नल" मिळतो. या करता उडणारे नर आजुबाजुने जाणाऱ्या माद्यांच्या आसपास उडत रहातात. <span class="">यामुळे</span> मादीला संप्रेरकांचा वास येउन जर ती मिलनास तयार असेल तर थांबते आणि जवळपास उतरते. नर तीच्या आसपास उडत रहातो आणि तीच्या पंखांना, पायांना, स्पर्शीकांना स्पर्श करत रहातो. मादीने जर अनुकूल हालचाली केल्या तर तो तीच्या शेजारीच उतरतो. यानंतर त्यांचे प्रत्यक्ष मिलन घडून येते. मिलनाचा हा काळ अगदी अर्ध्या तासापासून ते २४ तासांपेक्षा जास्त असू शकतो. काही काही जाती सकाळी मिलन करणे पसंद करतात तर काही जाती दुपारी मिलन करतात. जर का या मिलन जोडीला धोका <span class="">जाण<a href="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVx15KIseAI/AAAAAAAAAMY/iwddS-8Ae4I/s1600-h/Butterfly+Mating+02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5286229687459936258" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 285px" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVx15KIseAI/AAAAAAAAAMY/iwddS-8Ae4I/s320/Butterfly+Mating+02.jpg" border="0" /></a>वला</span> तर सर्वसाधारणपणे मोठी असलेली मादी तशीच त्या अवस्थेत नराला घेउन उडत जाउन दुर सुरक्षीत ठिकाणी बसते. या मिलनानंतर मादीचे मुख्य काम असते ते योग्य असे अन्नझाड निवडून त्यावर अंडी घालण्याचे. काही जातीची फुलपाखरे एकेकटे अंडे घालतात त्यामुळे अर्थातच त्यांना बऱ्याच अन्नझाडांना भेटी द्याव्या लागतात. तर काही जातीची फुलपाखरे पुंजक्याने अंडी घालतात त्यामुळे त्यांचे एक दोन झाडांवरच काम निभावून जाते. बऱ्याच वेळेस या अन्नझाडांच्या आसपासच या माद्या आढळत असल्यामुळे बरेचसे नर सुद्धा या झाडांच्या आसपास त्यांच्याभोवती पिंगा घालताना आढळतात.<br />फुलपाखरांचे छायाचित्रण करताना जर का आपल्याला त्यांच्या सवयी माहित असतील तर आपल्याला त्यांची अधिक छान छायाचित्रे मिळू शकतात. एकदा नागलाच्या जंगलात हिवाळ्यात पहाटे गेलो असताना "कॉमन गल" जातीचा नर मादीच्या आसपास उडताना मला दिसला. बराच वेळ त्याने मादीच्या आसपास घिरट्या घालवण्यात घालवला. काही वेळानंतर जेव्हा त्याला समजले की मादी मिलनास तयार आहे तेंव्हा तो तीच्या अगदी बाजूस उतरला आणि त्यांचे मिलन सुरू झाले. अर्थात हे <span class="">असे<a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVx15G5TBJI/AAAAAAAAAMQ/jJCFW3P_5ys/s1600-h/Butterfly+Mating+01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5286229686590047378" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 213px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVx15G5TBJI/AAAAAAAAAMQ/jJCFW3P_5ys/s320/Butterfly+Mating+01.jpg" border="0" /></a></span> होणार हे मला माहित असल्यामुळे मी बराच काळ तीथे थांबून राहिलो आणि मला त्यांची बरीच वेगवेगळी छायाचित्रे मिळाली. मागे अरालमच्या अभयारण्यात एक भलामोठा "ब्लू मॉरमॉन" चा नर त्या जातीच्या मादीच्या कोषाबाहेर ती बाहेर येण्याची वाट बघत बसला होता. कोषाबाहेर मादी आल्यावर त्याला इतरत्र शोधाशोध न करता तीथल्या तीथे ती मिलनास आयती मिळणार होती. थोडा वेळ झाल्यावर अक्षरश: कोषातून बाहेर पडल्यापडल्या त्याने तीला मिलनास उद्युक्त केले आणि चक्क कोषाच्या वरच त्यांचे मिलन सुरू झाले. सोबतच्या छायाचित्रात अगदी झळाळणारी नवी कोरी मादी आणि नराची मिलन जोडी आणि खाली रिकामा कोष दिसत आहे. मात्र अशी छायाचित्रे मिळायला थोडेफार नशीब आणि त्यांचा अभ्यास असायला लागतो.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a> </div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-2089962966952565680?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-2287673326519178572009-01-01T08:10:00.007+05:302009-01-01T13:18:29.535+05:30<div align="justify"><span style="font-size:130%;color:#6600cc;">ऑंखों ही ऑंखों मे !!!</span><br />निसर्गामधे डोळ्यांचे काम जरी जरी एकसारखे असले तरी आणि त्यांचा प्रमुख उद्देश जरी "बघणे" एवढाच असला तरी त्यामधे जातीनुसार प्रचंड वैविध्य आढळते. साधरणत: जरी प्राण्यांमधे आणि पक्ष्यांमधे डोळे दोनच असले तरी किटकांमधे, कोळ्यांमधे ते याहीपेक्षा कितीतरी संख्येने <span class="">जा<a href="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVxwmWg8OlI/AAAAAAAAAL4/Yzt2fh25VH4/s1600-h/Eyes+01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5286223866807204434" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 247px" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVxwmWg8OlI/AAAAAAAAAL4/Yzt2fh25VH4/s320/Eyes+01.jpg" border="0" /></a>स्त</span> असतात. सध्यातर संशोधनाने असे सिद्ध झाले आहे की काही विशिष्ट्य पक्ष्यांच्या दोन्ही डोळ्यांची बघण्याची क्षमता त्यांच्या उपयोगाप्रमाणे कमी जास्त असते. याचाच अर्थ असा की हे पक्षी डाव्या डोळ्याने रंग ओळखू शकतात आणि उजव्या डोळ्याने हालचाल, वेग बघू शकतात. काही काही जातींच्या माश्यांमधे तर याहूनही चमत्कारीक दृष्टी असते. एका माश्याच्या डोळ्यांची रचना, वरचा अर्धा भाग वेगळा आणि खालचा अर्धा भाग वेगळा अशी केलेली असते. त्यामुळे जेव्हा हा मासा पाण्याच्या पृष्ठ्भागावर तोंड काढून पोहत असतो तेंव्हा त्याच्या डोळ्यांचे वरचे अर्धे भाग पाण्याच्या वर आकाशातून कोणी शिकारी पक्षी नाहीत ना असे बघत असतात तर पाण्याच्या खालच्या भागाचा, इतर छोट्या माश्यांना खाण्यासाठी, वेध घेण्यासाठी डोळ्यांचा खालचा भाग वापरला जातो. शॅमेलिऑनच्या डोळ्यांची तर अजुनच अजब तर्हा असते. त्याचे डोळे ज्या शंकुच्या आकाराच्या खोबणीत बसवलेले असतात त्या खोबणीच एकाच वेळेस वेगवेगळ्या दिशेला वळू शकतात आणि त्यामुळे त्याला एकाच वेळेस दोन वेगवेगळ्या अगदी परस्परविरूद्ध दिशांनासुद्धा बघता येते. इतर प्राण्यांना इतरत्र बघताना मान, डोके फिरवायला <a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVxwnBhzKEI/AAAAAAAAAMI/foEmn2d9bPA/s1600-h/Eyes+03.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5286223878353528898" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 213px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVxwnBhzKEI/AAAAAAAAAMI/foEmn2d9bPA/s320/Eyes+03.jpg" border="0" /></a>लागते मात्र याच्या बाबतीत असे करायची त्याला गरजच उरत नाही. फक्त दोन डोळे वेगवेगळ्या दिशेला फिरवले की त्याचे काम होते.<br />पक्षी प्राण्यांच्या दोन डोळ्यांमधे एवढ्या गमती जमती आहेत तर किटकांच्या जगात या डोळ्यांच्या चमत्कारांची गणतीच नाही. आपल्या डोळ्यात दोनच भिंगे असतात तर किटकांमधील चतुरांच्या डोळ्यात ३०,००० भिंगे असतात. अगदी आलल्या घरमाशीच्या डोळ्यातसुद्धा ४,००० भिंगे असतात. याच कारणाकरता माशीला मारण्याकरता तुम्ही जेव्हा हात उगारता तेंव्हा ती हालचाल तीचे तिक्ष्ण डोळे लगेचच टिपतात आणि तिकडून ती पळ काढते. या त्यांच्या तिक्ष्ण दृष्टीबरोबरोच त्यांच्या डोक्याच्या बराचसा भाग ह्या गोलाकार डोळ्यांनी व्यापलेला असल्यामुळे त्यांना चक्क ३६० अंशाची नजर लाभलेली असते. आता या किटकांना हे अनेक भिंगांचे संयुक्त डोळे कमी पडतात की काय म्हणून जोडीला काही साधे डोळेसुद्धा असतात. या दोन्ही प्रकारच्या डोळ्यांनी त्या किटकाला प्रकाशाचे, समोरच्या वस्तूचे ज्ञान होते.<br />अगदी सुरवातीपासूनच मला मॅक्रो अथवा क्लोज अप छायाचित्रणाची आवड होती. त्यातसुद्धा प्राण्याचे, त्यातुनही छोट्या किटकांचे डोळे हा माझा आवडीचा विषय. बरोबरचे सगळे छायाचित्रकार जेंव्हा एखाद्या छान रंगीत फुलपाखराचे छायाचित्र घेत असायचे तेंव्हा मी मात्र त्याच्या समोर जाउन अगदी त्याच्या डोळ्यात घुसलेला असायचो. असाच एकदा एका फुलपाखराच्या डोळ्याचा अगदी <span class="">क्लो<a href="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVxwmmxWiII/AAAAAAAAAMA/16Zs-hRIev0/s1600-h/Eyes+02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5286223871171004546" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 253px" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVxwmmxWiII/AAAAAAAAAMA/16Zs-hRIev0/s320/Eyes+02.jpg" border="0" /></a>ज</span> अप घेतला आणि नंतर जेंव्हा घरी येउन लॅपटॉप त्याचे छायाचित्र नीट बघीतले तेंव्हा कळले की त्या डोळ्यावर केस होते. यावर थोडी सखोल माहिती मिळवली तेंव्हा कळले की त्यांच्या डोळ्यात अतिसुक्ष्म असे केस असतात जे प्रकाशासाठी, हालचालींसाठी संवेदवाशील असतात. त्या "टाईट" क्लोज अप मुळे मला ती माहिती कळली. बऱ्याचशा पालींनी डोळ्यावर पापण्या नसतात त्यामुळे त्यांना डोळे साफ करण्याकरता वेगळीच युक्ती वापरावी लागते. या पालीच्या डोळ्याचा जवळून छायाचित्र घेताना तीने डोळे आपल्या जिभेने साफ करायला सुरवात केली आणि मला हे छायाचित्र मिळाले. सापांच्या डोळ्यांची पण छान छायाचित्रे मिळवता येतात. अर्थात जर नागासारखे, फुरश्यासारखे विषारी साप असतील तर खुप काळजी घेउन छायाचित्रण करावे लागते. मात्र एकमेव आडव्या डोळ्यांच्या बाहुल्या असणाऱ्या या हरणटोळाच्या डोळ्यांची मजाच काही न्यारी असते.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-228767332651917857?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-87656002609930620032009-01-01T08:08:00.004+05:302009-01-01T13:19:16.758+05:30<p align="justify"><span style="font-size:130%;color:#6600cc;">राजबिंडा ब्लॅक राजा.</span><br />एप्रिल, मे महिना आला की उन्हाची तलखी वाढायला लागते. आपल्या इकडच्या पानगळीच्या जंगलात जाताना दहावेळा विचार करावा लागतो कारण सर्वच मोठ्या झाडांची पाने गळून गेलेली असतात आणि लहानसहान खुरटी झुडपे, गवत पुर्ण वाळून गेलेले असते. पक्षिनिरिक्षणासाठी आणि फुलपाखरांसाठी मात्र हा उत्तम काळ असतो. <span class="">वाळ<a href="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVxXpNlwyJI/AAAAAAAAALg/xWm12J_-HXY/s1600-h/Black+Rajah+01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5286196428160419986" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 234px" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVxXpNlwyJI/AAAAAAAAALg/xWm12J_-HXY/s320/Black+Rajah+01.jpg" border="0" /></a>क्या</span> बिनपानांच्या झाडांत रंगीबेरंगी पक्षी सहज दिसतात. अगदी त्यांच्या आवाज आला आला तरी पर्णहीन झाडांवर त्यांना शोधणे सोपे जाते. या पक्ष्यांबरोबरच फुलपाखरांकरतासुद्धा हा काळ योग्यच असतो. बऱ्याच ओढ्यांच्या जागा, धबधब्यांच्या ठिकाणे वाळायला लागलेली असतात. पाण्याचे प्रमाण कमी असते आणि काही ठिकाणी चिखल सुकायला लागला असतो. हेच ठिकाण ह्या फुलपाखरांकरता योग्य असते. खुपशा फुलपाखरांच्या जातीतील नर अश्या ठिकाणी "चिखलपान" करायला एकत्र जमतात. एकत्र म्हणजे अक्षरश: ती शेकड्याने एकत्र, एकाच ठिकाणी जमलेली असतात. फुलपाखरांची वास घ्यायची क्षमता जबरदस्त असते आणि याच कारणामुळे ती जास्त मध असलेल्या फुलांवर लगेच आकर्षित होतात. याच मुळे ती या ओलसर चिखलावर पण आकर्षित होतात. ह्या चिखलात त्यांना पोषक अशी क्षारद्रव्ये मिळतात जी त्यांना फुलांतील मधापासून मिळत नाहीत.<br />बऱ्याच वेळेला नेहेमी जलद उडणारी फुलपाखरे यावेळी चिखलपान करताना आपल्याला अगदी शांत बसलेली आढळतात. याचबरोबर इतर वेळी न आढळणारी पण याच वेळेस दिसणारी स्पॉटेड स्वोर्डटेल, ब्लॅक ऍंगल <span class=""><a href="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVxXpyaGkBI/AAAAAAAAALo/5Mq5bUUni0s/s1600-h/Black+Rajah+02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5286196438043627538" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 253px" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVxXpyaGkBI/AAAAAAAAALo/5Mq5bUUni0s/s320/Black+Rajah+02.jpg" border="0" /></a>अशी</span> फुलपाखरे दिसतात. या सगळ्या फुलपाखरांबरोबर माझी नजर कायम शोधत असते ती "राजा" फुलपाखरांना. आपल्याकडे "टॉनी राजा" आणि "ब्लॅक राजा" असे दोन प्रकार दिसतात. दोघेही भन्नाट वेगाने उडणारे आणि बघता बघता होत्याचे नव्हते होणारे. ही फुलपाखरे तशी सहसा शहरात दिसत नाहीत. घनदाट जंगलांमधेच दिसली तर फार कमी वेळा दिसतात. या दोनही राजांना अतिपक्व फळे, मादक द्रव्ये, कुजलेली फळे / मांस यांची फार ओढ असते. त्यामुळे असे काही पदार्थ असतील तर त्यावर ती लगेच आकर्षित होतात आणि अश्या वेळेस त्यांचे छान छायाचित्रण होऊ शकते. हे ब्लॅक राजा फुलपाखरू खरोखरच राजा नावाला साजेसे असते. त्यांचे खालचे पंख चमकदार पांढऱ्या, राखी रंगाचे असतात आणि त्यावर निळसर झळाळी असते. ह्या पांढऱ्या रंगावर उठावदार पिवळ्या रंगाचे ठिपके असतात. वरून मात्र हे फुलपाखरू काळसर रंगाचे असून त्यावर ठळक पिवळ्या रंगाच्या ठिपक्यांच्या रांगा असतात. सर्वात आकर्षक आणि राजाला शोभणाऱ्या म्हणजे याच्या खालच्या पंखांवर दोन दिमाखदार शेपट्या असतात. ज्या त्याच्या राजबिंड्या रूपात कायम भर घालतात. त्याच्या भन्नाट उडण्याच्या वेगामुळे आणि निसर्गाशी समरूप होणाऱ्या रंगामुळे ते एरवी पटकन दिसून येत नाहीत.<br />गेल्या वर्षी आम्ही नेलेल्या "फ्रुट बेट" वर एक ब्लॅक राजा आकर्षित झाले आणि आम्हाला त्याची बरीच छायाचित्रे मिळाली.<a href="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVxXqPBAqDI/AAAAAAAAALw/Xi1rBwIWJPM/s1600-h/Black+Rajah+03.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5286196445723011122" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 238px" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVxXqPBAqDI/AAAAAAAAALw/Xi1rBwIWJPM/s320/Black+Rajah+03.jpg" border="0" /></a> मात्र या वर्षी माहिम निसर्ग उद्यानात माझ्या नेल्सन नावाच्या मित्राला एका झाडावर ७ ब्लॅक राजा एकाच ठिकाणी टिपता आले. त्याचे ते छायाचित्र अप्रतिम होते पण लगोलग आम्ही येऊरला गेलो असताना आम्हाला एक ब्लॅक राजा आकर्षित झालेले दिसले त्याचे छायाचित्रण करत असतानाच अजून दुसरे दोन ब्लॅक राजा आले आणि त्याच जागी बसले आणि मग मलासुद्धा एकाच वेळी तीन तीन ब्लॅक राजांची छायाचित्रे मिळाली. ती त्यांच्या रसपाना एवढी दंग होती की मी त्यातल्या एकाला हळूच बोटावर घेतले तरी त्याला त्याचे काही भान नव्हते. इतरांनी त्याची माझ्या बोटावर अगदी जवळून छायाचित्रे घेतल्यावर मी त्याला माझ्या मित्राच्या बोटावर सरकावले तरीही ते तिथेच स्थीर होते. इतरवेळी सुसाट वेगाने जाणारे हेच ते फुलपाखरू ह्यावर विश्वास बसत नव्हता. या नंतर तर तो मित्र त्याच्या कॅमेरात त्या फुलपाखराचे छायाचित्रण करताना त्याच्या लेन्समधे त्या ब्लॅक राजाचे प्रतिबिंब आणि पुढे ते बोटावरचे फुलपाखरू असेही छायाचित्र मला मिळवता आले.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a><br /></p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-8765600260993062003?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-34810341582881740592009-01-01T08:06:00.004+05:302009-01-01T11:10:25.110+05:30<div align="justify"><p align="justify"><span style="font-size:130%;color:#6600cc;">सुसाट जलद उड्डाण.</span><br />किटकांमधे प्रमुख अवयव हे त्यांचे पंख समजले जातात. त्यांच्या प्रौढ आयुष्यात त्यांना चार किंवा दोन पंख असतात. ह्या पंखांमुळेच आज जगभरात किटकांचे प्रमाण जास्त असते <span class="">आ<a href="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVxUs6wDkOI/AAAAAAAAALI/p8g6CjBTxtY/s1600-h/Fast+Flight+01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5286193193287913698" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 229px" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVxUs6wDkOI/AAAAAAAAALI/p8g6CjBTxtY/s320/Fast+Flight+01.jpg" border="0" /></a>णि</span> ते यशस्वी व्हायचे मुळ कारण आहे. सहसा हे त्यांचे पंख दोन थरांनी बनलेले असतात. हे दोन थर जरी नाजुक दिसत असले तरी अतिशय चिवट आणि मजबुत असतात. ह्या दोन थरांना मजबुती येण्यासाठी आत असंख्य नलिकांचे जाळे असते जे त्यांना मजबुती तर देतेच पण त्याच वेळेस त्यातुन रक्त प्रवाहाचा पुरवठासुद्धा करते. जेवढी किटकांमधे विविधता आढळते तेवढीच विविधता त्यांच्या पंखांच्या आकारात, रचनेत, रंगात पण असते. काही माश्यांचे पंख अतिशय लहान असतात आणि साध्या डोळ्यांना दिसूनही येत नाहीत तर पतंग, चतूर यांच्यासारख्या काही मोठ्या किटकांचे पंख प्रसंगी अगदी एक फुटाएवढे लांबसुद्धा असू शकतात. माश्यांचे, चतुरांचे, टाचण्यांचे पंख पारदर्शक असतात तर फुलपाखरांचे, ढालकिड्यांचे पंख अतिशय रंगीबेरंगी असतात.<br />हे किटक जरी चिमुकले असले तरी तरी त्यांच्या उडण्याचा वेग प्रचंड असू शकतो. ह्या त्यांच्या प्रचंड उडण्याच्या क्षमतेमुळे त्यांना त्यांचे खाणे मिळवणे सहस साध्य होते. चतुरासारखे किंवा लुटारू माशीसारखे किटक हवेतल्या हवेत, उडता उडताच त्यांच्या तिक्ष्ण नजरेने भक्ष्याचा शोध घेतात आणि हवेतच त्यांच्यावर हल्ला चढवतात. बी हॉक मॉथ किंवा हमिंगबर्ड हॉक मॉथ यासारखे पतंग फुलांवर मधाकरता झेपावताना तब्बल ३०० वेळा प्रतिसेकंद पंख हलवतात आणि हवेतल्या <span class="">हवे<a href="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVxUtDKkexI/AAAAAAAAALQ/fCvp1trKeyA/s1600-h/Fast+Flight+02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5286193195546606354" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 245px" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVxUtDKkexI/AAAAAAAAALQ/fCvp1trKeyA/s320/Fast+Flight+02.jpg" border="0" /></a>तच</span>, उडता उडता आपली लांब सोंड फुलांत खुपसून मध प्राशन करतात. त्यांची ही हालचाल एवढी जलद असते की आपल्याला उडताना त्यांचे फक्त शरीरच दिसते आणि पंखांची हालचाल जाणवून येत नाही. हॉवर फ्लाय किंवा इतर माश्या ह्यांचा तर वेग याहूनही जास्त असतो, त्या प्रतिसेकंद १००० वेळा पंखांची हालचाल करतात. ह्यावरूनच आपल्याला सनजू शकते की त्यांचे उड्डाण किती जलद असू शकते. ह्या जलद उडण्याचे आपल्या सर्वात जवळचे आणि सर्वांना माहित असणारे उडणे असते ते डासांचे. ह्या डासाचे गुणगुणणे आपण सतत ऐकत आलो आहोत. हे गुणगुणणे म्हणजेच त्यांच्या जलद पंख फडफडवण्याचा आवाज असतो.<br />फुलपाखरू फुलातील मध पित आहे, चतुर नदीच्या काठावर एका फांदीवर बसला आहे, ढालकिडे पानाच्या कडा कुरतडत आहेत अशी छायाचित्रे आपण नेहेमी बघतो आणि काढतोसुद्धा. ही अशी छायाचित्रे काढणे तसे थोडेफार सोपे असते. जर का तुम्हाला त्या किटकाची थोडीफार माहिती असेल, योग्य ते कॅमेराचे साधन असेल आणि थोडेफार थांबण्याची तयारी असेल तर खुप छान छायाचित्रे मिळू शकतात. पण ह्या जलद उडणाऱ्या किटकांची हवेतल्या हवेत, उडतानाची छायाचित्रे मिळवणे तसे थोडेफार कठिणच काम असते. परत यावेळीसुद्धा तुमच्याकडे कॅमेरा, फ्लॅश अशी साधने असावी लागतात, त्या किटकाची माहिती असावी लागते आणि "प्रचंड" वेळ थांबण्याची तयारी, चिकाटी असावी लागते. आता त्या किटकांची, त्यांच्या सवयींची माहिती असावी लागते कारण तो बी हॉक मॉथ हा कुठल्या <span class="">फुलां<a href="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVxUtb7xjPI/AAAAAAAAALY/waOrbSMvHn8/s1600-h/Fast+Flight+03.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5286193202195434738" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 246px" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVxUtb7xjPI/AAAAAAAAALY/waOrbSMvHn8/s320/Fast+Flight+03.jpg" border="0" /></a>ना</span> भेटी देतो आणि एकदा भेट दिल्यावर तो परत परत त्याच ठिकाणी येत रहातो असे जर का तुम्हाला माहित असेल तर त्याचे हे सोबतचे हवेतल्या हवेत मध पितानाचे छायाचित्र सहज सुलभ जमते. त्याच प्रमाणे हॉवर फ्ल्याय कुठल्या फुलांवर आकर्षित होतात हे माहित असेल आणि त्या किती वेळ अंदाजे "हॉवरिंग" करतात हा अंदाज असेल तर त्यांचेसुद्धा उडतानाचे छायाचित्रण करणे सोपे जाते. बराचे वेळ वाट बघून तो किटक तिथे येतच नाही, किटक आला तर तो "फ्रेम"मधे येत नाही, फ्रेम मधे आला तर फोकसिंग व्हायच्या आधी तो पुढे किंवा मागे जातो, किंवा अगदी छायाचित्र काढताना तो आजूबाजूला सरकतो अश्या अनेक अडचणी अश्या प्रकारच्या छायाचित्रणात येतात. कित्येक वेळेस तर छायाचित्र काढताना तो किटक पुढे उडून गेलेला असतो त्यामुळे "कोरे" छायाचित्र येते, पण जर का छायाचित्र बरोबर जमले तर असे काही छान दिसते की त्याला तोड नसते.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a><br /></p><br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-3481034158288174059?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-76116306510871462912009-01-01T08:05:00.007+05:302009-01-01T10:56:55.139+05:30<div align="justify"><span style="font-size:130%;"><span style="color:#6600cc;">डुरक्या घोणस.</span></span><br />साप म्हटले की आपल्या डोळ्यासमोर बारीक, लांब, निमुळता आणि अतिशय झरझर सरपटत जाणार म्हणून दृष्य उभे रहाते. हा डुरक्या घोणस मात्र फक्त <span class=""><a href="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVxSJBDNF3I/AAAAAAAAALA/e3a5JVRk1AY/s1600-h/Sand+Boa+03.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5286190377480296306" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 201px" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVxSJBDNF3I/AAAAAAAAALA/e3a5JVRk1AY/s320/Sand+Boa+03.jpg" border="0" /></a>दोन</span> ते तीन फुटांपर्यंत वाढतो. ह्याचे शरीर एकदम जाडजुड असून शरीराची लांबी कमी आणि शेपुट अगदी आखूड असते. ह्याच्या शरीरावर गडद तपकीरी धब्बे असतात. कधी कधी हे धब्बे फिकट भगव्या रंगाचेसुद्धा असतात. पिल्लांमधे हे रंग जास्त आकर्षक आणि चमकदार असतात. याचे डोके त्रिकोणी आणि काहीसे विषारी घोणसा सारखे दिसते. मात्र हा साप पुर्णपणे बिनविषारी आहे. याचे शरीर बारिक मानेनंतर एकदम जाड, गोल गरगरीत असते ते थेट शेपटीपर्यंत. शेपुट मात्र अगदीच थोटकी आणि निमुळती असते. याच्या तोंडावरचे आणि शेपटीवरचे खवले अतिशय खरखरीत असतात. पाठीवरचे आणि मधल्या शरीरावरचे खवले मात्र चमकदार आणि गुळगुळीत असतात.<br />आज भारतात हे साप सर्वत्र सापडतात आणि त्यांना रहाण्यासाठी रेताड जमीन आणि खडकाळ भाग लागतो. बऱ्याच वेळेला तो आपल्या दणकट डोक्याच्या सहाय्याने आणि खरखरीत खवल्यांच्या सहाय्याने मऊ मातीत स्वत:ला पुरून घेतो आणि कित्येक तास दबा धरून बसतो. या वेळेस त्याचे संपुर्ण शरीर आत मातीखाली असते आणि फक्त डोक्याचा, डोळ्यांचा भाग तेवढा जमीनीवर असतो. हा साप निशाचर असून रात्रीच्या वेळी बाहेर पडतो आणि भक्ष्याच्या शोधाकरता हिंडतो. निशाचर साप असल्यामुळे याच्या डोळ्यात उभी बाहुली असते. ही बाहुली दिवसा जास्त प्रकाशात बऱ्याच प्रमाणात आकुंचीत करून येणाऱ्या प्रकाशावर नियंत्रण ठेवले <span class="">जा<a href="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVxSIRTQy7I/AAAAAAAAAK4/ZD3H19C1UCg/s1600-h/Sand+Boa+02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5286190364662746034" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 240px" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVxSIRTQy7I/AAAAAAAAAK4/ZD3H19C1UCg/s320/Sand+Boa+02.jpg" border="0" /></a>ते</span>. अर्थातच रात्री अंधाऱ्या कमी प्रकाशात ही बाहुली जास्तीत जास्त उघडी ठेवून जास्तीत जास्त प्रकाश आत घेतला जातो. अगदी कॅमेराच्या लेन्सच्या ऍपरचर सारखे काम ह्या डोळ्यांचे होते. साधरणत: उंदराच्या बिळासमोर दबा धरून हा साप बसतो आणि त्यातुन येणारा अथवा आजुबाजुने जाणाऱ्या उंदरावर, लहान प्राण्यावर तो झडप घालतो आ णि आपल्या वेटोळ्यात जखडून त्याला करकचून आवळतो. काही सेकंदातच गारद केलेल्या त्या प्राण्याला मात्र तो पुर्ण मेल्याशीवाय खात नाही. काहीसा गलथान वाटणारा जरी हा साप असल तरी तो वेटोळे घालून बसतो आणि प्रचंड वेगाने ते वेटोळे एखाद्या स्प्रिंगसारखे सोडून पटकन चावा घेतो. हे चावणे बिनविषारी असले तरी नक्कीच वेदनादायक असते. उंदीर, पाली, सरडे हे त्याचे मुख्य खाणे असले तरी तो बेडूक आवडीने खातो. क्वचीतप्रसंगी तो छोटे छोटे पक्षीही खातो. ह्याच्या पिल्लांना मात्र खाण्यासाठी छोटे किटकही चालतात. उन्हाळ्याच्या सुरवातीस ह्या जातीच्या सापाची मादी थेट सहा ते आठ पिल्लांना जन्म देते. ही पिल्ले त्यांच्या पालकांसारखीच दिसतात मात्र त्यांचे रंग अधिक उठावदार आणि चमकदार असतात. आपल्याकडे या <span class="">जा<a href="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVxSID9K-6I/AAAAAAAAAKw/6qapKRSwGUI/s1600-h/Sand+Boa+01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5286190361080429474" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 240px" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVxSID9K-6I/AAAAAAAAAKw/6qapKRSwGUI/s320/Sand+Boa+01.jpg" border="0" /></a>तीच्या</span> सापाला त्याच्या कातडीकरता मारले जाते. आकर्षक रंगसंगतीमुळे या कातडीला परदेशात बरीच मागणी आहे आणि हे शिकारी "बेबी पायथन" या नावाने ही कातडी विकतात.<br />निसर्गात हा सापच काय पण इतरही साप छायाचित्रणासाठी मिळणे खुपच कठिण असते. त्यातुनही जर का असे निशाचर साप असले तर ते अजुनच कठिण होते. बऱ्याच वेळेला जंगलातील पायवाटांवत फिरताना अधेमधे साप दिसतात पण त्यांना आपली चाहूल पटकन लागते आणि ते त्वरीत जलद गतीने लांबवर पसार होतात. आज आपल्या शहरात, गावात अनेक सर्पमित्र कार्यरत असतात. आजुबाजुला जर का चुकून घरात, घराच्या आसपास हे असे काही साप आले तर त्यांना योग्य ती काळजी घेउन हे सर्पमित्र पकडू नंतर जवळपासच्या जंगलात त्यांच्या नैसर्गिक अधिवासात सोडून देतात. अशा वेळेस त्यांचे छायाचित्रण सहज शक्य होते. कित्येक वेळेस तर एकाच वेळी वेगवेगळ्या आकारातील, वयातील, रंगातील एकाच जातीचे साप पण बघायला मिळू शकतात.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-7611630651087146291?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-67909874884035655052008-12-31T16:02:00.007+05:302008-12-31T16:12:26.346+05:30<div></div><p align="justify"><span style="font-size:130%;color:#6600cc;">हम साथ साथ !!!</span><br />जगभरात मुंग्या ह्या जहाल, चावऱ्या आणि शिकारी म्हणून प्रसिद्ध आहेत. त्यांचे कडकडून चावणे, मोठ्या संख्येने एकत्र हल्ला करणे यामुळे बरेचसे प्राणी, पक्षी त्यांच्यापासून लांबच रहाणे पसंद करतात. पण तरीसुद्धा आज जवळपास लाखभर वेगवेगळ्या जातींची झाडे, प्राणी, पक्षी, किटक आज त्यांच्याबरोबर रहातात हे सत्य आहे. ह्या बऱ्याचशा जाती नुसत्या गुण्यागोविंदाने रहातात तर बऱ्याच वेळेला दोन्ही जणांना एकमेकांपासून काही <span class="">खा<a href="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVtKdNGTH9I/AAAAAAAAAKY/4_zShLaQ-Dg/s1600-h/Ants+01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285900453242150866" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 257px" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVtKdNGTH9I/AAAAAAAAAKY/4_zShLaQ-Dg/s320/Ants+01.jpg" border="0" /></a>स</span> फायदेसुद्धा होतात. जर का लायसॅनीड अथवा "ब्लू" जातीच्या फुलपाखरांच्या अळ्या काही जातीच्या मुंग्यांना सापडल्या तर त्या अळ्यांना चक्क ते दत्तक घेतात. जर का दुसऱ्या कुठल्या प्रकारची अळी ह्या मुंग्यांना दिसली तर ते सरळ तीचा फन्ना उडवतात पण जर का ती अळी अशी "स्पेशल" असेल तर असे होत नाही. त्या अळीला ह्या मुंग्या त्यांच्या स्पर्शिकांनी स्पर्श करत रहातात. ह्यामुळे त्या अळीच्या पाठीवरच्या एका खास ग्रंथीतून एक प्रकारचा गोड द्राव स्त्रवला जातो जो ह्या मुंग्यांना अतिशय प्रिय असतो. हा द्राव स्त्रवल्यानंतर त्या अळ्या त्यांचे शरीर पाठीकडे चपट करतात आणि मग त्या मुंग्या त्यांना त्याठिकाणी धरून त्यांच्या वारूळात, घरट्यात घेउन जातात.<br />मुंग्यांच्या घरट्यात ह्या फुलपाखरांच्या अळ्या त्यांच्या अळ्यांच्या बरोबर ठेवल्या जातात आणि तेवढ्याच काळजीने वाढवल्या जातात. त्यांना त्याच्यासाठी लागणाऱ्या अन्नझाडाच्या द्राव आणून आणून कामगार मुंग्या भरवतात. वेळप्रसंगी मुंग्यांच्या अळ्यांपेक्षा जास्त बडदास्त ह्या फुलपाखरांच्या अळ्यांची ठेवली जाते. ह्या फुलपाखरांच्या अळ्यांबरोबरच मावाकीडे, मीली बग्ज, बुश हॉपर्स, लीफ हॉपर्स अश्या अनेक प्रकारच्या किटकांबरोबर मुंग्यांचे या प्रकारचे सहजीवन असते. ह्या किटकांचे मुंग्या योग्य त्या रितीने पालन पोषण तर करतातच पण त्यांचे इतर किटक आणि कोळ्यांपासून रक्षण करतात. काही खास जातीच्या मुंग्या ह्या किटकांच्या आसपास रेषमाचे अथवा पानांचे आच्छादन करतात त्यामुळे त्यांचे <span class="">इत<a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVtKdRDj9wI/AAAAAAAAAKo/2TuWIDnaJhs/s1600-h/Ants+03.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285900454304413442" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 253px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVtKdRDj9wI/AAAAAAAAAKo/2TuWIDnaJhs/s320/Ants+03.jpg" border="0" /></a>रांपासून</span> संरक्षण होते आणि त्याचबरोबर हवामानातील प्रतीकूल बदलांचा त्राससुद्धा त्यांना जाणवत नाही. त्यांना अशी वरून रेषमाची जाळी लावल्यामुळे मावा कीड्यांना आतमधे सहज त्या झाडाचा रष शोषून रहाता येते.<br />आपल्याकडे साधी मुंगी अर्जुनाच्या झाडावर चढते आणि त्या झाडावर रहाणाऱ्या लीफ हॉपर्सना आपल्य स्पर्शिकांनी स्पर्श करते. जेंव्हा ते किटक ह्या मुंग्यांना आपले मित्र समजून घेतात तेंव्हा त्यांच्या पाठीवरच्या ग्रंथीतून गोड द्रव पाझरवतात. जर का ती मुंग्यांची जात वेगळी असेल तर हा द्राव पाझरत नाही. मुंग्या तो गोड द्राव त्वरीत संपवतात आणि थोडासुद्धा द्राव वाया जाउ नये म्हणून ती ग्रंथी आणि आजूबाजूची जागासुद्धा चाटूनपुसून साफ करतात. या बदल्यात ती मुंगी त्या किटकाची अगदी काटेकोरपणे रक्षा करते. दुसरे किटक आणि दुसऱ्या मुंग्यासुद्धा त्या लीफ हॉपरच्या जवळपास फिरकणार नाहीत अशी ती खबरदारी घेते. या किटकांबरोबरच कित्येक झाडांचेसुद्दा मुंग्यांबरोबर अतिशय सख्य असते. रूफस वुडपेकर हा सुतारपक्षीसुद्धा आपल्या जंगलात पॅगोडा जातीच्या मुंग्यांच्या घरट्यात त्याचे घर बनवतो. पण आजसुद्धा ह्या अतिशय चिडक्या आणि चावऱ्या मुंग्या त्या सुतार पक्ष्याच्या अंड्यांना आणि पिल्लांना त्रास का देत नाहीत हे कोडे <span class="">शास्त्र<a href="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVtKdPoFkSI/AAAAAAAAAKg/EBR8nF4CCT4/s1600-h/Ants+02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285900453920739618" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 248px" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVtKdPoFkSI/AAAAAAAAAKg/EBR8nF4CCT4/s320/Ants+02.jpg" border="0" /></a>ज्ञांना</span> उलगडलेले नाही.<br />मुंग्या तश्या चावऱ्या आणि जास्त रंगीबेरंगी नसल्यामुळे निसर्गात फिरताना त्यांच्या वाटेला सहसा कोणी जात नाही. मात्र जर का त्यांचे आपण बारकाईने निरिक्षण केले तर त्यांच्या ह्या अश्या सहजीवनाची आपल्याला छान छायाचित्रे मीळू शकतात. साधारणत: पावसाळ्यात आपण जर नीट बारकाईने बघीतले तर काही जातीच्या मुंग्या ह्या फुलपाखरांच्या अळ्यांचे, मावा किड्यांचे संगोपन करताना आढळतात. अर्थात त्यांचे छायाचित्रण करायचे असेल तर आपल्याकडे "क्लोज अप" छायाचित्रणाचे योग्य ते साधन असायला हवे कारण त्या अगदीच लहान आकाराच्या असतात. याचबरोबर या मुंग्या अतिशय चळवळ्या आणि चपळ असल्यामुळे त्यांचे जलद छायाचित्रण करावे लागते. एरवी कडाडून चावणाऱ्या ह्या मुंग्या प्रेमाने त्या बारक्या किटकांना सांभाळताना बघून खरोखरच निसर्गाचे महत्व आपल्याला पटते.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a></p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-6790987488403565505?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-91554116001061516652008-12-31T15:45:00.006+05:302008-12-31T15:56:22.949+05:30<div align="justify"> <span style="font-size:130%;color:#6600cc;">गोगलगाय पोटात पाय.</span><br />साधारणत: पावसाळ्यात आपल्याला जमिनीवर, बागांमधे गोगलगायी दिसतात. पण इतरवेळीसुद्धा विविध जातीच्या गोगलगायी तळ्यांमधे, नद्यांमधे आणि समुद्रातसुद्धा कायम आढळतात. या गोगलगायी मऊ शरीर असलेल्या "मोलस्क" या प्राणीवर्गात वर्गिकरण केल्या जातात. याच वर्गात शंख, शिंपले, कालवे हे प्रकारसुद्धा येतात. या वर्गाचे प्रमुख वैशीष्ट्य म्हणजे यांचे अतिशय मऊ शरीर जे एकसंध असते. हे त्यांचे एकसंध, लांब शरीर कायम ओले आणि चिकट असते आणि या नाजूक शरीराच्या संरक्षणासाठी ते कठीण शंख वापरतात. जेंव्हा त्यांना <span class="">धोका<a href="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVtG_Z-hNPI/AAAAAAAAAKA/9pNOxHzQ71c/s1600-h/Snail+01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285896642768221426" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 208px" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVtG_Z-hNPI/AAAAAAAAAKA/9pNOxHzQ71c/s320/Snail+01.jpg" border="0" /></a></span> जाणवतो तेंव्हा ते लगेचच त्यांचे शरीर ह्या संरक्षक कठीण शंखाच्या आत ओढून घेतात. प्रखर उन्हाळ्यात अथवा अतिशय गरम वातावरणात सुद्धा या गोगलगायी त्यांचे शरीर शंखाच्या आत ओढून घेतात आणि त्याचे दारसुद्धा एका झाकणाद्वारे बंद करतात. यामुळे त्यांचे ओले शरीर गरम वातावरणामधे सुकण्यापासून वाचते. सुर्यप्रकाशाशी वावडे असल्यामुळे अर्थातच बऱ्याच गोगलगायी निशाचर असतात. रात्री अथवा ढगाळ वातावरणात त्यांचा वावर जास्त असतो. त्याचप्रमाणे अतिथंड हवामानात किंवा हिवाळ्यात त्या जमिनीखाली शीतनिद्रेत जातात.<br />गोगलगायीच्या शरीरावरचा चिकटपणा किंवा श्लेष्म हा त्यांना सुकण्यापासून वाचवतो. जर ५० टक्क्यापेक्षा जास्त पाणी त्यांच्या शरीरातून वाळून गेले तर त्यांचा मृत्यु ओढवू शकतो म्हणून हा श्लेष्म त्यांना सतत ओले ठेवण्याचा प्रयत्न करतो. जमिनीवरच्या काही जातीच्या गोगलगायींना शिंगांच्या दोन जोड्या असतात, अर्थातच ही शिंगे मऊ आणि नरम असतात. ह्यातील लांब शिंगांच्या टोकावर त्यांचे डोळे असतात आणि ही शिंगे त्या डोळ्यासकट ते आत शरीरात ओढून घेउ शकतात. दुसरी शिंगाची जोडी ही आखुड आणि जाडसर असते. हीचा उपयोग वास घेण्यासाठी आणि आजूबाजूच्या परिसराचा स्पर्श करण्यासाठी, त्याचे ज्ञान मिळवण्यासाठी होतो. निसर्गात ह्या गोगलगायी सडलेल्या भाज्या अथवा पाने, बुरशी, अळंबी, सडलेले लाकूड वगैरे खातात. काही <a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVtG_nVmI7I/AAAAAAAAAKI/6y1Yud4giOw/s1600-h/Snail+02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285896646354674610" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 274px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVtG_nVmI7I/AAAAAAAAAKI/6y1Yud4giOw/s320/Snail+02.jpg" border="0" /></a>जातीमात्र शेतातल्या पिकांवर, झाडांवर सुद्धा हल्ला चढवतात. ह्या गोगलगायी सहसा त्यांच्या शंखाच्या आकारावरून. रंगावरून वेगवेगळ्या ओळखता येतात. हा शंख मुळात कॅल्शीयमपासुन बनलेला असतो आणि त्याच्या वाढीसाठी गोगालगायीची वाढ, त्यांचे खाणे, पाण्यातील आम्लाचे प्रमाण आणि पाण्याचे तापमान यावर अवलंबून असते.<br />ह्या गोगलगायीची हालचाल अथवा तीचे "चालणे" अतिशय वेगळ्या पद्धतीने होते. या गोगलगायीच्या मऊ शरीराच्या खाली एक सपाट, सरळ चपट पट्टीसारखा "पाय" असतो. ह्या पायातील स्नायूंचे पट्टे आकुंचन आणो प्रसरण पावतात. यामुळे जी स्पंदने निर्माण होतात ती गोगलगायीला पुढे सरपटण्यासाठी मदत करतात आणि ती पुढे जाउ शकते. अर्थात या सगळ्या क्रिया इतक्या पटकन आणि सहजासहजी होतात की तीची हालचाल एकदम सहज आणि सुरळीत वाटते. ह्या तीच्या खास पायावर ग्रंथी असतात ज्या सतत एक चिकट, चमकदार स्त्राव स्त्रवतात. हा द्राव पुढच्या भागातून स्त्रवला जातो आणि हवेशी संपर्क आल्यवर लगेचच सुकून कठीण होतो आणी त्यामुळे तीला चालायला मदत होते. ह्या तीच्या खास चिकट द्रावामुळे ती अतिशय कठीण, धारदार जमिनीवर, काट्यांवरसुद्धा चालू शकते आणि तीच्या मऊ आणि नाजूक शरीराला त्रास अथवा <span class="">ई<a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVtHAIXoV0I/AAAAAAAAAKQ/dFOpDvr0ecY/s1600-h/Snail+03.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285896655221577538" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 237px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVtHAIXoV0I/AAAAAAAAAKQ/dFOpDvr0ecY/s320/Snail+03.jpg" border="0" /></a>जा</span> होत नाही. विणीच्या हंगामात मिलनानंतर मादी सहसा मऊ मातीत किंवा पाण्याजवळ अंडी घालते. ही अंडी समुहात घातली जातात आणि अंदाजे ५० ते १०० अंडी एकत्र घातली जातात. ह्या अंड्यांचा रंग पारदर्शक किंवा पांढरा असतो.<br />आपल्याकडेसाधारणत: तपकीरी रंगाचे शंख असलेल्या पांढरट रंगाच्या गोगलगायी आढळतात. पण मला ही काळ्या रंगाच्या शंखाची आणि लालसर शरीर असलेली गोगलगाय केरळच्या अरालम अभयारण्यात आढळली. त्याचप्रमाणे ओढ्याकाठी आतापर्यंत पाण्यातील गोगलगायींनी घातलेले अंड्यांचे पुंजके बघीतले होते पण पुण्याच्या ताम्हीणी घाटात ओढ्यातील खडकाच्या खाली बेडकाच्या अंड्यांचे छायाचित्रण करताना मला ही गोगलगाय अंडी घालताना दिसली. अतिशय कमी अभ्यासलेल्या आणि छायाचित्रण झालेल्या या दुर्लक्षीत छोट्या जिवांचे छायाचित्रण मोठ्या प्रमाणावर होऊन त्यांची अधिकाधिक माहिती, अभ्यास होणे खरोखरच जरूरीचे आहे.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-9155411600106151665?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-52332564378771918822008-12-31T15:36:00.006+05:302008-12-31T15:58:13.084+05:30<span style="font-size:130%;color:#6600cc;">पाठीवरचे कुटूंब.</span><br />कोळ्यांच्या नराला मिलनानंतर लगेच पळ काढावा लागतो कारण यात त्याने जरादेखील दिरंगाई केली तर बलवान मादी त्याचाच फन्ना उडवायला कमी करत नाही. त्यामुळे मिलनानंतर नर तेथून लगेच पळ काढतो आणि पुढेसुद्धा तो अंड्यांची, पिल्लांची काहीही काळजी घेत नाही. मादी एकटीच याकरता पुर्णपणे समर्थ असते आणि ती तीच्या या पालनपोषणाच्या कर्तव्यात कुठीही कमी पडत नाही. मिलनानंतर अंदाजे २/३ आठवड्यानंतर अंडी घातली जातात. ही अंडी मादीनेच विणलेल्या खास मऊसूत पण मजबूत अश्या धागयांच्या पिशवीत ठेवली जातात. ही पिशवी सुरक्षीत जागी ठेवली, बांधली जाते आणि <a href="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVtElayMfdI/AAAAAAAAAJo/kEVOxDIqM9M/s1600-h/Spider+Babies+01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285893997285113298" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 213px; CURSOR: hand; HEIGHT: 320px" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVtElayMfdI/AAAAAAAAAJo/kEVOxDIqM9M/s320/Spider+Babies+01.jpg" border="0" /></a>मादी स्वत: तीचे रक्षण करते किंवा अगदी दरवेळेस तीच्य बरोबर घेउन फिरते. ही अंड्यांची पिशवी मजबूत रेषमाच्या धाग्यांनी बनवेलेली असून तीचा रंग आणि आकार कोळ्याच्या जातीप्रमाणे बदलत जातो. ज्या कोळ्यांच्या जाती जमिनीवर धावू शिकार करतात आणि कधीही जाळी बनवत नाहीत त्या जातीत सहसा ह्या अंड्यांच्या पिशव्या त्यांच्या बरोबर घेउन फिरतात. ह्या पिशव्या त्यांच्या पोटाला किंवा जबड्याला धाग्यानी घट्ट बांधल्या जातात. इतर जातींमधे ह्या पिशव्या दगडाखाली, झाडाच्या खोडाला अथवा त्यांच्याच जाळ्यामधे विणल्या जातात. यासाठी जास्तीत जास्त सुरक्षीत जागा शोधली जाते आणि त्यातसुद्धा त्या पिशवीचा रंग आजुबाजुच्या रंगाशी मिसळून जाणारा ठेवला जातो जेणेकरून त्यांना नैसर्गिक समरूपतेचा फायदा मिळतो. कित्येक वेळेस पानाखाली किंवा अगदी पानाची सुरनळी करूनसुद्धा तीथे ह्या अंड्यांच्या पिशव्या ठेवल्या जातात.<br />कोळ्यांची अंडी अर्थातच अतिशय लहान असतात आणि त्यातल्या जीवाचा विकास एखाद्या पक्ष्याच्या पिल्लासारखाच होतो. योग्य वेळी कोळ्यांची चिमुकली पिल्ले आपल्या अंड्याचे कवच तोडून बाहेर येतात. त्यांना तिथे रेषमाच्या पिशवीचे अजून एक संरक्षक आवरण असते त्यामुळे सगळी बाहेर आलेली पिल्ले घोळक्याने त्या पिशवीतच काही काळ वास्तव्य करतात. त्यांच्या शरीरातच त्यांना पुढे काही दिवस पुरेल असा अन्नसाठा साठवलेला असतो. तो संपेपर्यंत ते तिथेच आत सुरक्षीत रहातात आणि या काळात त्यांची वाढ जोमाने होते. ज्या जातींमधे त्यांची आई त्यांच्याबरोबर रहात नाही ते हळूहळू पिशवी बाहेर <a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVtElhMGa5I/AAAAAAAAAJw/HAsiPlt1G9g/s1600-h/Spider+Babies+02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285893999004380050" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 216px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVtElhMGa5I/AAAAAAAAAJw/HAsiPlt1G9g/s320/Spider+Babies+02.jpg" border="0" /></a>पडून स्वतंत्रपणे आपल्य आयुष्य जगायला सुरवात करतात. यापुढे त्यांचे संरक्षण, अन्न मिळवणे हे त्यांचे त्यांनाच करावे लागते. काही काही जातींमधे मात्र पिशवीतून बाहेर आलेली पिल्लेसुद्धा आईच्या बरोबर रहातात. अश्या वेळेस त्यांना रक्षण आणि खाणेसुद्धा आईच पुरवते.<br />आपल्याकडे कोळी हा सुद्धा तसा दुर्लक्षिलेलाच विषय आहे आणि अगदी सध्या सध्या त्यांचा थोडाफार अभ्यास सुरू झाला आहे. राजस्थानचा माझा मित्र धर्मेंद्र खंडाल याने काही काळापुर्वी मुंबईच्या कोळ्यांचा अभ्यास केला आणि त्याच्या नोंदीप्रमाणे फक्त मुंबईच्या आसपास २००हून अधिक कोळ्यांच्या जाती आढळतात. त्यातसुद्धा कित्येक जाती आपल्या विज्ञानात आतापर्यंत नोंद झाल्याच नव्हत्या. अश्या दुर्लक्षित, छोट्याश्या पण अनेक रंगी आणि वेगवेगळ्या आकाराच्या, वेगवेगळ्या ठिकाणी रहाणाऱ्या कोळ्यांची छायाचित्रे जमवणे म्हणजे निखळ आनंद देणारे पण थोडेफार किचकट काम आहे. हे वेगवेगळे कोळी शोधणे म्हणजे मोठा व्याप असतो. पण अश्याच शोधाअंती मात्र <span class="">क<a href="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVtEl62saWI/AAAAAAAAAJ4/4rIsPVb4vUM/s1600-h/Spider+Babies+03.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285894005893917026" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 232px" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVtEl62saWI/AAAAAAAAAJ4/4rIsPVb4vUM/s320/Spider+Babies+03.jpg" border="0" /></a>धी</span> कधी त्यांची छान छायाचित्रे मिळून जातात. सोबतच्या छायाचित्रात "टू टेल्ड हर्सिलीया" जातीची मादी खोडावर आपल्या अंड्यांची पिशवी बांधून त्याची राखण करत बसली होती आणि जणू काही सांगत होती "याद राखा !! जवळ येऊ नका मी यांच्यासाठी इथे ठाम उभी आहे". दुसऱ्या छायाचित्रात नुकताच पाउस सुरू झाल्यानंतर ही जमीनीवर शिकार करणाऱ्या कोळ्याची मोठी मादी तर आख्खी पिल्लावळ पाठीवर घेउन फिरत होती. अंदाजे ५०/७५ पिल्ले तीच्या पाठीवर बसून आरामात रपेट मारत होती. हिवाळ्यात "जायंट वूड स्पायडर"ची भलीमोठी मादी अंड्यांची पिशवी लपवून मरून जाते मात्र उन्हाळ्याच्या शेवटी शेवटी पावसाळा सुरू व्हायच्या आधी त्या पिशवीतून अशे शेकडो पिवळी पिवळी पिल्ले बाहेर पडतात. त्यांची ती असंख्य पायांची चळवळ टिपायला खरोखरच मजा येते.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-5233256437877191882?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-62685970863339929932008-12-31T14:08:00.005+05:302008-12-31T14:21:45.313+05:30<div></div><p align="justify"><span style="font-size:130%;color:#6600cc;">"बग्ज"ची पिल्लावळ."</span><br />पावसाळा सुरू झाला की जंगालाच्या वातावरणात एकदम फरक जाणवायला लागतो. ढगांचा गडगडाट, विजांचा लखलखाट, काळोखी दाटून येणे ह्यासारखे हवामानातले बदल तर जाणवतातच पण जेंव्हा पावसाच्या काही सरी पडून जातात तेंव्हा जमिनीवर हिरवळ उगवायला लागते. इतके दिवस शुष्क, निष्पर्ण भासणारे जंगल सापाने कात <span class="">टाकल्या<a href="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVswSedIeuI/AAAAAAAAAJQ/0ENZG_ijMus/s1600-h/Baby+Bugs+01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285871681620441826" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 235px" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVswSedIeuI/AAAAAAAAAJQ/0ENZG_ijMus/s320/Baby+Bugs+01.jpg" border="0" /></a>प्रमाणे</span> हिरवेगार होऊन चमकायला लागते. अर्थातच याबरोबर अनेक जातीची फुलपाखरे, नाकतोडे, मुंग्या, माश्या, कोळी, वाळव्या, चतूर, ढालकीडे आणि ढेकूणकीडे दिसायला लागतात. याच काळात एकदम मोठ्या प्रमाणात हे कीडे दिसायचे कारण म्हणजे बहुतांशी किटकांची बाल्यावस्था ह्या नवीन आलेल्या झाडाझुडपांवर अवलंबून असते. या झाडाझुडपांची संख्या जसजशी पावसाळ्यात वाढते तसतशी या किटकांची पण संख्या वाढते.<br />मोठ्या प्रगत सस्तन प्राण्यांमधे अथवा पक्ष्यांमधे आपल्या पिल्लांची काळजी ते खुप दिवस घेतात. पण या चिमुकल्या किटकांमधे ते प्रत्येक जातीत होतेच असे नाही. कित्येक किटक तर जन्मत:च अनाथ असतात आणि पुढे आयुष्यभर त्यांनाच त्यांची स्वत:ची काळजी वहायची असते. आता मुळातच किटकांमधे एवढी विविधता आही की या त्यांच्या पालनपोषणाच्या सवयींमध्ये सुद्धा प्रचंड तफावत जातीनुसार आढळते. काही जातींमधे माद्या अंडी घालतात, त्यांचे जीवापाड, सतत रक्षण करतात मात्र अंडी फुटून त्यातून बारकी पिल्ले आली की त्या तीथून निघुन जातात. काही दुसऱ्या जातींमधे माद्या आधी अंड्यांचे आणि मग पिल्ले थोडी मोठी होइपर्यंत त्यांचे रक्षण, पालन पोषण करतात आणि मग निघून जातात. काही काही जातीत तर फक्त नरच अंड्याची काळजी वाहताना दिसतात. काही <a href="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVswS-prfPI/AAAAAAAAAJg/3nBV4iQbNhs/s1600-h/Baby+Bugs+03.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285871690263002354" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 237px" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVswS-prfPI/AAAAAAAAAJg/3nBV4iQbNhs/s320/Baby+Bugs+03.jpg" border="0" /></a>जातीत वयाने मोठ्या असलेल्या माद्या आपली अंडी दुसऱ्या तरूण मादीच्या हवाली करून स्वत: स्वतंत्र होतात. काही जातीत पहील्यांदाच अंडी घालणाऱ्या माद्या अतिशय कमी संख्येत अंडी घालतात कारण जर अंडी जास्त घातली तर त्यांना त्यांचे रक्षण करता येइल की नाही याची खात्री नसते. या कमी संख्येतल्या अंड्यांचे रक्षण मात्र त्यांनी व्यवस्थीत केल्यामुळे त्यांच्या पिल्लांचा मरण्याचा दर खुप कमी होतो.<br />या किटकांना स्वसंरक्षणाकरता खुप शक्ती नसली, वीष नसले तरी ते बचावाच्या अनेक युक्त्या वापरतात. घरट्याचे ठिकाण, त्याचा आकार, रंग असा काही असतो की तो भक्षकापासून बचावला जातो. जर घरटे नसले तर तो त्यांच्या स्वत:चा आकार किंवा रंग आजूबाजूच्या वातावरणाशी एवढा मिळून मिसळून जातो की बाजूने जाणारा त्यांचा शत्रुही बऱ्याच वेळेस त्यांच्याकडे दुर्लक्ष करून पुढे निघून जातो. बचावाचे अजुन एक प्रभावी तंत्र हे ढेकूणकीडे अथवा "बग्ज" वापरतात ते म्हणजे मोठ्या संख्येने एकत्र रहाणे. अनेक बारकी बारकी पिल्ले एकत्र राहून त्यांचा एक मोठा समूह तयार होतो. हा एकत्रीत समूह बाजुने जाणाऱ्या भक्षकाला कोणीतरी वेगळाच आणि आकाराने मोठा किटक किवा प्राणी आहे असे समजतो आणि त्याला सोडून देतो.<br />किटकांच्या अश्या पिल्लांचे छायाचित्रण करायचे असेल तर अर्थातच भर पावसाळ्यात जंगलात फेरफटका मारायला लागतो. कारण <span class="">जवळपास<a href="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVswSnmJQCI/AAAAAAAAAJY/JrmM-1O0Fn0/s1600-h/Baby+Bugs+02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285871684074160162" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 258px" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVswSnmJQCI/AAAAAAAAAJY/JrmM-1O0Fn0/s320/Baby+Bugs+02.jpg" border="0" /></a></span> सर्व किटकांच्या पिल्लांची वाढ ही ह्याच मोसमात होते. ही किटकांची पिल्ले अतिशय छोटी असतात आणि त्यांना शोधणे मोठे किचकट काम असते. त्याचबरोबर पाउस असल्यामुळे आपले अत्यंत महागडे कॅमेराचे साधन संभाळणे आणि पावसात छायाचित्रण करणे कठीण जाते. बऱ्याच वेळेस झाडांच्या पानांच्या खालच्या बाजूस ही अंडी अथवा छोटी पिल्ले लपलेली असतात त्यांना तीथे खाली जाउन त्यांचे छाचित्रण करणे अजुनच जिकीरीचे होऊन जाते. पण या सगळ्या कसरती केल्या तर अशी काही मनमोहक छायाचित्रे मिळून जातात. अतिशय भडक लाल रंगाची कीवा पिवळ्या रंगाची पिल्ले अगदी उघड्यावर असतात पण एकत्रीत रहाण्यामुळेच त्यांना त्यांचे रक्षण करता येते. तेंव्हा अश्या या छोट्याश्या किटकांची अजूनच छोटीशी पिल्ले बघायची संधी ह्या पावसाळ्यात चुकवू नका.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a></p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-6268597086333992993?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-22753869700735408932008-12-31T13:47:00.003+05:302008-12-31T14:03:21.666+05:30<div align="justify"><p align="justify"><span style="font-size:130%;color:#6600cc;">नजाकतदार यामफ्लाय.</span><br />पावसाळा म्हणजे कीटक, फुलपाखरे, पतंग बघण्याचा सर्वात उत्तम काळ. काही काही फुलपाखरांच्या, पतंगाच्या जाती या आपण फक्त याच काळात बघू शकतो. ऍटलास पतंगासारखा जगातला सर्वात मोठा पतंगसुद्धा आपल्याला याच काळात आपल्या जंगलामधे सापडू शकतो. ग्रास डेमन, कॉमन रेड आय, यामफ्लाय यासारखी फुलपाखरे याच काळात आपल्याला दिसू शकतात. यामफ्लाय हे छोटे पण अतिशय आकर्षक आणि उठावदार असे फुलपाखरू आहे. याच्या पंखाची वरची बाजू लालसर भगवी असते आणि वरच्या पंखाच्या टोकाला काळा रंग असतो. पंखाची खालची बाजू पिवळसर भगवी असते आणि त्यांवर अंगभूत नक्षी असते. पंखाच्या शेवटी लांब <a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVsrNEfINyI/AAAAAAAAAJA/SyC-uXy3inU/s1600-h/Yamfly+02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285866091192006434" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 225px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVsrNEfINyI/AAAAAAAAAJA/SyC-uXy3inU/s320/Yamfly+02.jpg" border="0" /></a>शेपट्या असतात. यांच्या टोकाला पांढरा रंग असतो आणि त्या शेवटी वळलेल्या असतात. वाऱ्याच्या झुळकीबरोबर त्यांची हालचाल होत असते आणि याच कारणाकरता त्यांचे भक्षक सहज फसून डोके समजून शेपटीवर हल्ला चढवतात. यांची उडण्याची पद्धत संथ, हळू आणि जमीनीलगत असते. जंगलातील रस्त्याच्या आसपासच्या कमी उंचीच्या झाडाझूडपांवर ही एकेकटी उडताना दिसतात. यांच्या अळ्या फिकट हिरव्या रंगाच्या आणि त्यांच्या अन्नझाडाच्या कोवळ्या पानासारख्या दिसतात. याम या कोरफडीसारख्या झाडाचे कोवळे कोंब आणि स्माईलेक्सच्या वेलीवर या अळ्या वाढतात. या अळ्यांना एका विशिष्ट्य लाल, मोठ्या मुंग्यांकडून संरक्षण मिळते.<br />मुंग्या ह्या खऱ्यातर फुलपाखरांच्या अळ्यांच्या प्रमूख शत्रू, पण ह्या "लायसँनीड" किंवा "ब्लु" वर्गाच्या फुलपाखरांच्या अळ्यांचे खास प्रकारचे सहजीवन बऱ्याच जातीच्या मुंग्यांबरोबर असते. ह्या सहजीवनामध्ये बरेच वेगवेगळे प्रकार आहेत. काही जातींअध्ये अळ्यांकडून मुंग्याना एक मधासारखा गोड द्राव मिळतो आणि त्याबद्दल मुंग्या त्यांचे संरक्षण करतात. तर काही जातींअध्ये ह्या अळ्या चक्क त्या मुंग्यांच्या पिल्लांचा अन्न म्हणून वापर करतात. जेंव्हा ह्या अळ्यांचा आकार वाढत जातो तेंव्हा त्यांच्या ग्रंथीमधून गोड द्राव स्त्रवण्याचे प्रमाण वाढत जाते. त्याचबरोबर त्यांना मुंग्यांकडून मिळणारे लक्ष आणि संऱक्षण पण वाढत जाते. <a href="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVsrNM-HKhI/AAAAAAAAAJI/vOF-rTuzeoQ/s1600-h/Yamfly+03.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285866093469444626" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 217px" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVsrNM-HKhI/AAAAAAAAAJI/vOF-rTuzeoQ/s320/Yamfly+03.jpg" border="0" /></a><br />ठराविक काळातच हे फुलपाखरू दिसत असल्यामुळे याच्या छायाचित्रणासाठी पावसाळ्यातच बाहेर पडावे लागते. मागे गोरेगावला बी.एन.एच.एस च्या जागेवर गेलो असताना संध्याकाळी अगदी उशीरा एका अकेशीयाच्या मोठ्या झुडपावर या जातीची ७/८ फुलपाखरे एकत्र बघितली. सहसा हे फुलपाखरू एकेकटे फिरत असल्यामुळे त्यांचे असे मोठ्या संख्येने एकत्र दिसणे आमच्या करता एकंदर नविनच होते मात्र अंधार बराच पडला असल्यामुळे त्यांचे छायाचित्रण काही त्या वेळेस शक्य झाले नाही. दुसरे दिवशी अगदी सकाळीच उठून त्या जागेला परत भेट दिली पण त्यावेळेस तिथे जेमतेम २/३ फुलपाखरेच दिसत होती आणि ती सुद्धा लांब लांब बसली होती. त्यांचे जवळून छायाचित्रण करताना लक्षात आले की ते त्या अकेशिया झाडाच्या <span class="">खो<a href="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVsrM1PO31I/AAAAAAAAAI4/ComE3qx4oMM/s1600-h/Yamfly+01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285866087098802002" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 232px" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVsrM1PO31I/AAAAAAAAAI4/ComE3qx4oMM/s320/Yamfly+01.jpg" border="0" /></a>डावरील</span> चपट लाल ग्रंथीमधून पाझरणारा रस पिण्याकरता त्यावर आकर्षित झाली होती. नागलाच्या जंगलातील भेटीमधे प्रथमच या फुलपाखराला मुंग्यांकडून रक्षण करताना बघितले. आतापर्यंत "ब्लू" जातीच्या अळ्यांना अश्याप्रकारचे मुंग्याकडून रक्षण मिळताना बघितले होते पण यामफ्लायला असे रक्षण होताना बघाणे मजेशीर होते. त्या फुलपाखराच्या अंगावर, पंखावर त्या मोठ्या लाल मुंग्या सर्रास फिरत होत्या पण त्या फुलपाखराला त्याचे काहीच वाटत नव्हते. अरूणाचल प्रदेशाच्या घनदाट जंगालातसुद्धा या जातीचे फुलपाखरू मला सापडले. त्याची अनेक वेगवेगळी छायाचित्रेसुद्धा मिळाली पण सोबतच्या ग्रुपमधिल मित्राने जेंव्हा त्याचे पुर्ण पंख उघडले असतानाचा छायाचित्र दाखवले ते अवर्णनीय होते. हिरव्यागार पानवरचे त्याचे झळाळते पिवळे, नजाकतदार पंख, लांब वळलेल्या, पांढरे ठिपके असणाऱ्या शेपट्या ह्याचे वर्णन शब्दात करणे केवळ अशक्य. त्यामुळे ह्या पावसाळ्यात यामफ्लायचे पंख उघडलेले असतानाचे छायाचित्र मिळवायचा प्रयत्न जरूर करणार.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a></p><br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-2275386970073540893?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-5378111798584149442008-12-31T13:38:00.003+05:302008-12-31T13:46:38.961+05:30<div align="justify"> <span style="font-size:130%;color:#6600cc;">सुसाट "हॉक" मॉथ.<br /></span>आज जगात या प्रकारच्या पतंगांच्या १२०० च्या आसपास जाती आढळतात. आपल्याकडे नुसत्या मुंबईतच यांच्या १६/१७ जाती अस्तित्वात आहेत. मध्यम ते मोठ्या आकाराच्या ह्या पतंगांचे मोठे डोके आणि बटबटीत डोळे प्रामुख्याने <a href="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVspBnulJGI/AAAAAAAAAIg/4q8MSjLMkAg/s1600-h/Hawk+Moth+01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285863695470371938" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 232px" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVspBnulJGI/AAAAAAAAAIg/4q8MSjLMkAg/s320/Hawk+Moth+01.jpg" border="0" /></a>नजरेत भरतात. यांचे पुढचे पंख त्रिकोणी आणि निमुळते असून मागचे पंख आकाराने लहान आणि पुढच्या पंखांखाली झाकले जाणारे असतात. हे जरी पंख निमुळते आणि लहान असले तरी तरी त्यांची उड्डाणशक्ती अतिशत जलद म्हणजे ताशी ५० कि.मी. असते. ह्यातील कित्येक जाती उडता उडता डावीकडे किंवा उजवीकडे जाऊ शकतात किंवा अगदी उडता उडताच फुलांतील मधुरस पीऊ शकतात. हे पतंग सहसा सुर्यास्तानंतर उडताना दिसतात. काही काही जाती तर अगदी मध्यरात्रीनंतर उडताना आढळतात तर काही जाती अपवादात्मक दिवसाच उडताना दिसतात. या पतंगांची अजून एक खासियत म्हणजे त्यांची लांबलचक सोंड. शरीरापेक्षा कीतीतरी मोठी लांब असलेल्या ह्या सोंडेने ते घंटेसारख्या खोलगट फुलांतील मध सुद्धा सहज पीऊ शकतात. या करता यांची सोंड अगदी १० ईंचापर्यंतसुद्धा लांब असू शकते. याच कारणासाठी ऑर्किड, पपई अश्या कित्येक झाडांचे परागीभवन खास या पतंगाकडून केले जाते आणि त्यासाठी ते आपल्यासाठी अतिशय उपकारक ठरतात.<br />या पतंगाची मादी त्यांच्या अन्नझाडाच्या पानाखाली एकेकटे अंडे घालते मात्र ती मादी एका हंगामात १००च्या आसपास अंडी घालते. हिरवट रंगाची ही अंडी जातीप्रमाणे ३ ते २१ दिवसात उबून त्यातून अळी बाहेर येते. ह्या अळ्याही मोठ्या, <span class="">जा<a href="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVspBzqsiXI/AAAAAAAAAIw/rVXA5yg-EOg/s1600-h/Hawk+Moth+03.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285863698675304818" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 229px" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVspBzqsiXI/AAAAAAAAAIw/rVXA5yg-EOg/s320/Hawk+Moth+03.jpg" border="0" /></a>डजूड</span> असतात. ह्या अळ्यांना ओळखायची सोपी खुण म्हणजे त्यांच्या शरीराच्या शेवटच्या भागावर एक शेपटीसारखे शिंग असते. ही अळी दिसायला नितळ, गुळगुळीत पण जाडजूड आणि गुबगुबीत असते. ह्यांचे रंग अगदी उठावदार असतात. ह्यात प्रामुख्याने हिरवा, पिवळा, तपकीरी, लालसर, काळा रंग असतो. त्यांच्यावर पट्ट्या पट्टयांची किंवा डोळ्यांची नक्षी असते. ह्या डोळ्यांच्या किंवा पट्ट्यांच्या नक्षीमुळे त्यांचा अविर्भाव एखाद्या सापासारखा किंवा भयावह असा दिसतो. यात सुद्धा जर त्यांना डिवचले अथवा त्यांना धोका जाणवला तर त्या आपले डोके खाली घालून मान आणि शेपटीकडचा भाग उंचावतात. याच कारणासाठी त्यांना इंग्रजीमधे "स्फिंक्स" मॉथ असे सुद्धा नाव आहे. या आक्रमक पवित्र्याबरोबरच त्यांनी खाल्लेल्या पानांचा रस लगेचच त्या ओकतात. या कारणांकरता बऱ्याच वेळेला भक्षक त्यांच्यापासून दूर रहाणेच पसंत करतात. कोषावस्थेकरता त्या झाडाखाली उतरून पालापाचोळ्यामधे अथवा मातीमधे कोष करतात किंवा चक्क मातीआत शिरून मातीचा घुमटाकार आकार बनवून आत कोष करतात.<br />पावसाळ्यानंतर हिवाळ्याच्या सुरवतीस ह्यातील २/३ जाती अगदी आपल्या घरी ट्युबलाईटवर आकर्षित होऊन आपल्याला दिसू शकतात. <span class="">यां<a href="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVspB3YDLoI/AAAAAAAAAIo/MTzttQqbo-0/s1600-h/Hawk+Moth+02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285863699670838914" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 229px" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVspB3YDLoI/AAAAAAAAAIo/MTzttQqbo-0/s320/Hawk+Moth+02.jpg" border="0" /></a>च्या</span> इतर जाती मात्र आपल्याला दाट जंगलातच आढळतात. हे पतंग दिसायला सुंदर असले तरी यांच्या अळ्या या दिसायला जास्त सुंदर असतात. त्यामुळे त्यांची छायाचित्रे छान येऊ शकतात. ह्या अळ्यांचे छायाचित्रण करण्यासाठी जर का आपल्याला त्यांचे अन्नझाड माहित असेल तर त्यांना शोधायला, ओळखायला आपल्याला जास्त सोपे जाते. कण्हेर, बारतोंडी, करवंद, काटेसावर, तेरडा अश्या अनेक प्रकारच्या झाडांवर वेगवेगळ्या प्रकारच्या हॉक मॉथच्या अळ्या असतात. ह्या अळ्यांचा आकार त्यांचा रंग आणि त्यावरची वेगवेगळी नक्षी यामुळे सबंध अळी तसेच त्यांचे एकदम जवळून छायाचित्र घेणे नेहेमीच जास्त उपयोगी ठरते. छायाचित्रण करताना जर का त्या फांदीला धक्का लागला तर त्या लगेचच त्यांची घाबरवणारी आक्रमक "पोज" घेतात, त्यांचा जर का असा आक्रमक पवित्रा मिळाला तर मग सोन्याहून पिवळे.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a><br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-537811179858414944?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-83484268757899513582008-12-31T13:28:00.003+05:302008-12-31T13:36:58.647+05:30<div align="justify"> <strong><span style="color:#6600cc;"><span style="font-size:130%;">तळ्यात मळ्यातला बेडूक.</span><br /></span></strong>आपल्याकडे बेडूक हाच सर्वसाधारणपणे उभयचर प्राण्यांमधे सापडणारा आहे. अर्थातच अभयचर असल्यामुळे <span class="">ते<a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVsm3NdYPOI/AAAAAAAAAII/Oltz4WpZ8og/s1600-h/Frog+Life+01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285861317596953826" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 250px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVsm3NdYPOI/AAAAAAAAAII/Oltz4WpZ8og/s320/Frog+Life+01.jpg" border="0" /></a></span> पाण्यामधे तसेच जमिनीवर सुद्धा सहज वावरू शकतात. पण असे जरी असले तरी बेडकांची त्वचा ही पुर्णपणे जमिनीवर रहाण्यासाठी योग्य नसते कारण त्यांना सतत ती ओलसर ठेवावी लागते. यासाठीच ते एकतर पाण्यात असतात किंवा ओलसर दमट जागी असतात. पुर्णपणे जमिनीवर जर का ते राहिले तर त्यांची त्वचा सुकुन ते मरायचीह संभावना जास्त असते. यामुळे बेडकांच्या आयुष्याची सुरवातीच्या अवस्था ह्या पाण्यामधेच वाढतात. जवळपास सगळ्या जातीचे बेडूक हे पाण्यामधेच अंडी घालतात पण काही विशिष्ट्य जातीचे बेडूक हे त्यांच्या पाठीवर अंडी घेउन फिरतात. ह्या अंड्यांची संख्या आणि ती उबायचा काळ हा प्रत्येक जातीनुसार वेगवेगळा असतो. ही अंडी साधारणत; ६ ते २१ दिवसांनी उबतात. बेडूक नेहेमीच मोठ्या संख्येने अंडी घालतात कारण त्या अंड्यांना आणि पुढच्या अवस्थांना एवढे अडथळे आणि शत्रू असतात की काही मोजकेच प्रौढ बेडूक त्यातून तयार होतात. त्यामुळे एक मादी अगदी ३०००च्या आसपास अंडी घालू शकते. ह्या अंड्यांभोवती एक जेलीसारखा अर्धपारदर्शक पदार्थ त्यांच्या संरक्षणासाठी वापरला जातो.<br />अंड्यातून बाहेर आलेले बेडकाचे पिल्लू (टॅडपोल) हे माश्यासारखे दिसते म्हणून याला बेडूकमासा असेच म्हणतात. हा बेडूकमासा सुरवातीला काही न खाता पाणवनस्पतींना चिकटून रहातो आणि शरीरात साठवलेल्या उर्जेवरच दिवस काढतो. हळूहळू ते आजूबाजूला स्वतंत्र पोहायला लागतात. यानंतरच्या काळात ते शेवाळे किंवा इतर वनस्पती असा शाकाहारी आहारच घेतात. असे काही दिवस काढल्यावर त्यांना हळूहळू दात यायला लागतात, पचनसंस्था विकसीत होते, कल्ले वाढतात आणि त्यांना हातपाय बाहेर दिसू लागतात. या काळात त्यांना बरेच शत्रू असतात. पाण्यात जरी असले तरी त्यांना माश्यांएवढे लिलया पोहता येत नाही त्यामुळे त्यांना इतर मासे, पाण्यातील ढालकीडे आणि खंड्यासारखे पाणपक्षी यापासून मोठा धोका असतो. यानंतरच्या अवस्थेमधे त्यांची वाढ झटपट होते आणि यावेळेस ते मांसाहारी बनतात. इतर लहानसहान किटकांचा, माश्यांच्या पिल्लांचा ते फन्ना उडवतात. या अवस्थेमधे त्यांना हात पाय आणि अगदी मोठ्या बेडकासारखे शरीर असते पण त्यांची शेपुट सुद्धा अजून शाबूत असते. या काळात ते पाण्याच्या बाहेर येउन आसपासच्या भागात फिरायला सुरवात करतात. त्यांच्या या <span class="">अ<a href="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVsm3b5FPdI/AAAAAAAAAIQ/bPDmdbEDxqw/s1600-h/Frog+Life+02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285861321471245778" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 210px" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVsm3b5FPdI/AAAAAAAAAIQ/bPDmdbEDxqw/s320/Frog+Life+02.jpg" border="0" /></a>वस्थेपर्यंत</span> त्यांना सतत पाण्यात रहावे लागते यानंतर मात्र ते पाण्याच्या बाहेर जिवंत राहू शकतात. अर्थात ओलसर, दमट वातावरण त्यांना कायमच लागत रहाते. या अवस्थेनंतर त्यांचा आहार पुर्णपणे मांसाहारी असतो आणि किटक हेच त्यांचे मुख्य अन्न असते. या काळात ते सहसा एकटे रहातात. मात्र पावसाळ्या आधी किंवा पावसाळ्या नंतर लगेचच त्यांच्या विणीच्या हंगामात पाणवठ्याच्याजागी ते परत मोठ्या संख्येने एकत्र येतात आणि जोडीदार मिळवायचा प्रयत्न करून आपला वंश पुढे सुरू ठेवतात.<br />बेडकांच्या छायाचित्रणासाठी पावसाळ्यातच बाहेर पडावे लागते कारण या एकाच काळात ते आपल्याला सहज सापडू शकतात. सर्वसाधारणपणे बेडूक निशाचर असले तरी त्यांची दिवसासुद्धा छायाचित्रे मिळू शकतात. मात्र त्या करता त्यांच्या योग्य अश्या अधिवासात सतत फिरावे लागते. गेल्या <a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVsm3QRHWPI/AAAAAAAAAIY/nNeBq013nZA/s1600-h/Frog+Life+03.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285861318350821618" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 258px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVsm3QRHWPI/AAAAAAAAAIY/nNeBq013nZA/s320/Frog+Life+03.jpg" border="0" /></a>पावसाळ्यात पुण्याजवळ सिंहगड दरीत आणि ताम्हीणी घाटात असेच ओढ्याच्या काठी दगडांजवळ त्यांच्या अंड्यांची छायाचित्रे मिळाली. दगडाखाली त्यांचा एक मोठा अंड्यांचा पुंजका चिकटवलेला होता आणि त्यात चक्क अर्धवट विकसीत झालेली पिल्ले सुद्धा दिसत होती. पुढे त्याच जंगलात मला त्यांच्या पुढच्या काही अवस्थांचे सुद्धा छायाचित्रण करता आले. अतिशय छोटे छोटे बेडूक रस्त्यावर उड्या मारताना दिसत होते पण जेंव्हा बारकाईने निरीक्षण केले तेंव्हा जाणवले की त्यांना अजून शेपट्या शाबूत होत्या. अर्थात त्यांचा आकार अतिशय लहान असल्यामुळे मॅक्रो लेन्समुळे त्यांचे छायाचित्रण शक्य झाले. येउरच्या भेंडीनाल्यात सुद्धा संथ पाणी असताना पाण्याखालचे बेडूकमासे याच मॅक्रो लेन्समुळे टिपता आले. अर्थात तो बेडूकमासा पाण्याखाली असल्यामुळे फ्लॅशच्या प्रकाशासाठी योग्य तो कोन जमवणे हे थोड्याफार सवयीने जमून गेले.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-8348426875789951358?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-77635667614585625372008-12-31T12:41:00.006+05:302008-12-31T12:56:20.073+05:30<div align="justify"><span style="color:#6600cc;"><strong><span style="font-size:130%;">चिमुकल्यांचा पुष्पोत्सव.</span></strong><br /></span>उन्हाळ्यात तापलेल्या जमिनीला पाउस भिजवून ओला करतो आणि पावसाळ्यात सबंध जंगल आणि आसपासचा परिसर हिरवागार होऊन जातो. या काळात हिरव्या रंगाच्या एवढ्या अगणित छटा बघायला मिळतात की त्याची गणतीच <span class="">ना<a href="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVscANYCpvI/AAAAAAAAAHw/6sQwAUFcD1o/s1600-h/Tiny+Flowers+01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285849377565484786" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 232px" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVscANYCpvI/AAAAAAAAAHw/6sQwAUFcD1o/s320/Tiny+Flowers+01.jpg" border="0" /></a>ही</span>. श्रावणात मात्र ह्या हिरव्या रंगाच्या बरोबरच अनेक विविध रंगसुद्धा फुलांच्या रूपाने आपल्याला दिसतात. जंगलाचा प्रकार थोडासा बदलला की तिथल्या फुलांचे प्रकार बदलत जातात. अर्थात जागा किंवा जमिन जशी बदलते त्याप्रमाणे ही फुले आणि त्यांची फुलायची पद्धत बदलत जाते. दाट जंगलात गेलो तर तीथे वेगळ्या प्रकारची फुले दिसतात. गवताळ, उघड्या माळरानांवर गेलो तर ही फुले अजुन नाजूक आणि वेगळी असतात. डोंगरावर, पठारांवर, उंचीवर ही फुलझाडे अजुनच बारकीशी असतात आणि त्यांना फुलेसुद्धा तेवढीच लहानशी आणि रंगीबेरंगी येतात. गड किल्ल्यांच्या कडे कपारीत, खडकांवर अजुनच वेगळ्या जातीची फुले येतात. पाणथळीच्या जागी, तलावांच्या भोवती ह्या फुलांचे प्रकार बदलत जातात.<br />दाट जंगलांमधे सहसा ही फुलझाडे एकेकटी फुलतात. त्यामुळे अर्थातच त्यांना शोधावे लागते. काही झुडपे तर एवढी लहान आणि जमिनीलगत असतात की त्यांच्या साठी खास शोधमोहिमच आखावी लागते. पावसाळ्यातील ह्या सर्वच फुलझाडांची एक खासियत असते ती म्हणजे त्यांचे अस्तित्व संपुर्णपणे पावसाच्या पडण्यावर अवलंबून असते. थोडा जरी पाउस लांबला किंवा आधी झाला तर त्यांचा फुलण्याचा काळ वेगवेगळा असू शकतो. त्याचप्रमाणे त्यांचे आयुष्य एवढे कमी असते की काही काही फुलझाडांचे फुलणे अगदी २/४ दिवसात संपून जाते आणि मग थेट पुढच्या वर्षापर्यंत त्यांची वाट बघावी लागते. जंगलातील फुलांपेक्षा डोंगरावर, पठारांवर फुले येतात ती मोठ्या संख्येने येतात. एकाच ठिकाणी शेकडो झुडपे एकाच वेळेस फुलतात. <span class="">चक्क<a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVscAIrQmEI/AAAAAAAAAH4/92KcFUS-GgM/s1600-h/Tiny+Flowers+02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285849376303913026" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 213px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVscAIrQmEI/AAAAAAAAAH4/92KcFUS-GgM/s320/Tiny+Flowers+02.jpg" border="0" /></a></span> एकाच विशिष्ट्य फुलांचा, विशिष्ट्य रंगाचा गालिचाच तिथे फुललेला दिसतो. अर्थात त्यांचेही आयुष्य कमी असल्याने खात्रीने ती नेमकी त्याच महिन्यात किंवा जास्त दिवस दिसतीलच असे नाही.<br />ह्या चिमुकल्या फुलांचे छायाचित्रण मात्र इतर किटक, फुलपाखरे, पक्षी यांच्यापेक्षा नक्कीच सोपे असते कारण एकदा का तुम्ही ती फुललेल्या जागेवर पोहोचलात की ती फुले तिथेच असल्यामुळे त्यांच्या मागेमागे जास्त फिरावे लागत नाही किंवा ती उडून गेली असेही होत नाही. असे असले तरी काही काही जातीची फुले ही अतिशय लहान आकाराची असतात आणि थोडा वारासुद्धा त्यांना गदागदा हलवतो. त्यामुळे त्यांचे छायाचित्रण फुरसतीत करावे लागते. बऱ्याच वेळेला पावसामुळे, वाऱ्यामुळे किंवा किटकांमुळे फुलांच्या पाकळ्या खराब झालेल्या असतात त्यामुळे जास्तीत जास्त चांगले फुल छायाचित्रणासाठी निवडावे लागते.<br />महाराष्ट्रातील जवळपास सगळे गड किल्ले, माथेरान, महाबळेश्वर किंवा कास ही या चिमुकल्या वन्य फुलांसाठी अतिशय योग्य ठिकाणे. <span class="">या<a href="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVscAgtBS9I/AAAAAAAAAIA/BCQ-htDbXzk/s1600-h/Tiny+Flowers+04.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285849382753749970" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 226px" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVscAgtBS9I/AAAAAAAAAIA/BCQ-htDbXzk/s320/Tiny+Flowers+04.jpg" border="0" /></a></span> ठिकाणी पावसाळ्यातील दर महिन्यात एखादी चक्कर मारली तर दर वेळेस तुम्हाला ३०/४० जातीची फुले हमखास दिसतात. उत्तराखंडातील "व्हॅली ऑफ फ्लॉवर्स"ला जाणे जमले नाही तर महाराष्ट्रातील कासच्या पुष्पपठारावर आपण सहज जाउ शकतो. एकतर अतिशय जवळ आणि मोठ्या संख्येने इथे फुले सहज बघायला मिळू शकतात. आतापर्यंत गेली कित्येक वर्षे मी जुलै ते सप्टेंबर या वेगवेगळ्या महिन्यात इथे बऱ्याच फेऱ्या मारल्या आहेत. दरवर्षी नवनविन जाती आणि छायाचित्रे कायम मिळत गेली आहेत. पावसाच्या हल्लीच्या लहरी स्वभावार जरी इथल्या फुलांचे फुलणे अवलंबून असले तरी आतापर्यंत माझी खेप कधीच फुकट गेलेली नाही. आतासुद्धा यावर्षी २०/२१ सप्टेंबर २००८ ला खास फुलांच्या छायाचित्रणासाठी जाण्यासाठी आयोजन सुरू आहे आणि आता यावर्षी नविन काय बघायला मिळणार याचीच उत्सुकता लागली आहे.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-7763566761458562537?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-44009416624630255832008-12-31T12:26:00.006+05:302008-12-31T12:56:59.620+05:30<div align="justify"><strong><span style="font-size:130%;"><span style="color:#6600cc;">उडणारे "पान".</span></span></strong> </div><div align="justify">नैसर्गिक समरूपता हा बऱ्याचशा किटकांनी अवलंबलेला बचावाचा पवित्रा आहे. हे किटक त्यांच्या ह्या रंगामुळे आणि <span class="">आकारामुळे<a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVsYlMOIi6I/AAAAAAAAAHQ/UyCZrAC1WNA/s1600-h/Oakleaf+01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285845614864141218" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 235px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVsYlMOIi6I/AAAAAAAAAHQ/UyCZrAC1WNA/s320/Oakleaf+01.jpg" border="0" /></a>सुद्धा</span> आजूबाजूच्या वातावरणात एवढे तंतोतंत मिसळून जातात की त्यांच्या भक्षकांना त्यांना वेगळे ओळखणे शक्य होत नाही. ह्याच कारणासाठी आख्ख्या जगात प्रसिद्ध आहे ते "ऑरेंज ओकलीफ" अथवा "डेड लीफ" ही फुलपाखराची जात. ही जात भारतात पुर्वेकडे आणि दक्षिणेतील काही जंगलात आढळते. महाराष्ट्रात आणि मध्य भारतात जरी ही जात दिसत नसली तरी त्यांचेच चुलत भावंड असणारे "ब्लू ओकलीफ" आपल्याकडे आढळते. "कॅलीमा" हे या फुलपाखराचे शास्त्रीय नाव आहे. या ग्रीक शब्दाचा अर्थ आहे ’अतिशय सुंदर दिसणारे’, अर्थातच हे नाव या फुलपाखराला योग्य असेच आहे.<br />या फुलपाख्रराच्या पंखांचा आकार, त्यांच्या पंखाखालचा रंग आणि नक्षी त्यांना अगदी सुक्या, वाळक्या पानाचा अविर्भाव देतात. बऱ्याचशा जातीमधे या फुलपाखराच्या पंखांची खालची टोके अथवा शेपट्या ह्या थोड्याशा बाहेर आलेल्या, बोथट आणि वळलेल्या असतात. जेंव्हा ते विश्रांती घेताना झाडाच्या खोडावर किंवा फांदीवर बसतात तेंव्हा उलटे बसतात. यावेळेस ह्या शेपट्या <a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVsYlDU0XcI/AAAAAAAAAHY/4knSg3FfYbQ/s1600-h/Oakleaf+02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285845612476259778" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 257px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVsYlDU0XcI/AAAAAAAAAHY/4knSg3FfYbQ/s320/Oakleaf+02.jpg" border="0" /></a>त्या फांदीला अथवा खोडाला अगदी पानाच्या देठासारख्या चिकटवतात आणि या सगळ्याचा एकंदर परिणाम म्हणजे एखादे वाळके पानच झाडावर आहे असा आभास निर्माण होतो. या सगळ्यावर वरताण म्हणून सुकलेल्या पानावर जशा शिरा, डाग, ठिपके अथवा बुरशी आलेली असते तसे सर्व काही या फुलपाखरावर असते. या फुलपाखरामदे उन्हाळ्यात आणि पावसाळ्यात वेगवेगळी रंगसंगती बघायला मिळते. फुलांच्या आसपास हे फुलपाखरू दिसायची शक्यता जरा कमीच असते. या उलट सडलेली, अतिपक्व फळे, झाडांचा रस, चीक, डिंक, प्राण्यांची विष्ठा यावरच ही जास्त आकर्षित झालेली आढळतात.<br />माझे ब्लू ओकलीफ हे आवडते <a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVsYlQAvfSI/AAAAAAAAAHg/De67hjyb9Uc/s1600-h/Oakleaf+03.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285845615881714978" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 246px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVsYlQAvfSI/AAAAAAAAAHg/De67hjyb9Uc/s320/Oakleaf+03.jpg" border="0" /></a>फुलपाखरू असल्यामुळे महाराष्ट्रातील अनेक जंगलांमधे मी याचे छायाचित्रण केले आहे. अगदी उन्हाळ्यातील याचा फिकट निळा रंग असू दे किंवा पावसाळ्यातील गडद निळ्या रंगाच्या छटा असू देत, ते कायमच आकर्षक दिसते. मात्र काहीसे उंच रहात असल्यामुळे किंवा वरतीच बसायच्या याच्या सवयीमुळे दरवेळेस ते दिसले तरी त्याचे छायाचित्रण होतेच असे नाही. अरूणाचल प्रदेशात खास फुलपाखरांच्या छायाचित्रणासाठी गेलो असताना तीथे ऑरेंज ओकलीफ दिसेल अशी आशा होतीच. त्याप्रमाणे सकाळी ते मला उंच झाडावर बसलेले आढळले. नेहेमीच्या सवयीप्रमाणे "रेकॉर्ड शॉट" घेतला आणि ते लगेचच तिथून उडले. यामुळे त्याची काही व्यवस्थीत छायाचित्रे मिळाली नाहीत. दुसऱ्या दिवशी थोड्या कमी उंचीवर ते फुलपाखरू आढळले, थोडे जवळ गेल्यावर ते लगेचच उडले पण त्याच्या पंखांवरचा झळाळता भगवा रंग दिसला. आपल्याइकडच्या ब्लू ओकलीफपेक्षा कितीतरी वेगळे आणि आकर्षक रंग त्याचे होते. अर्थात फक्त बाहेरूनच त्याचे छायाचित्र मिळाल्यामुळे मला सारखी हळहळ लागून राहिली होती.<br />नंतर नाम्दाफाच्या जंगलातून परत येताना एका छोट्या पायवाटेवर याच जातीची दोन फुलपाखरे अगदी खाली बसलेली दिसली. <span class="">अग<a href="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVsYltPsVZI/AAAAAAAAAHo/RQgEBU5bEDE/s1600-h/Oakleaf+04.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285845623729051026" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 224px" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVsYltPsVZI/AAAAAAAAAHo/RQgEBU5bEDE/s320/Oakleaf+04.jpg" border="0" /></a>दी</span> जपून, सावकाश पावली टाकत त्यांच्याकडे गेलो असताना दोन्ही फुलपाखरे विरूद्ध वेगवेगळ्या दिशांना अगदी आत दाट जंगलात उडून गेली. शेवटचा दिवस असल्यामुळे निराश होऊन तिथेच रस्त्यात बसकण मारली असताना अलगद एक फुलपाखरू अगदी समोरच्या झुडपावर येऊन बसले आणी त्याने हळूहळू पंख उघडायला सुरवाते केली. चक्क माझे नशीबच उघडले म्हणायचे. कॅमेरा धडधडू लागला, पण सोबतच्या मित्रांनासुद्धा छायाचित्रण करता यावे म्हणून मी त्यांना पुढे यायची संधी दिली आणि अलगद मागे सरकलो, अर्थात कॅमेरामधे २/४ उघडलेल्या स्थितीतील छायाचित्रे घेउनच आणि माझ्या फळफळलेल्या नशिबाचा विचार करतच.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-4400941662463025583?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-64826376434792463242008-12-30T20:30:00.001+05:302008-12-30T21:09:17.032+05:30<div><p align="justify"><span style="font-size:130%;color:#6600cc;"><strong>जहरीले विंचू.</strong></span><br />शक्तीशाली दोन नांग्या आणि जहाल विषारी डंख मारणारी शेपटी असलेला विंचू म्हणजे आपल्याला कायम भितीदायकच वाटतो. पण प्रत्यक्षात मात्र हे विंचू अतिशय शांत आणि बऱ्याच वेळेला निरूपद्रवी असतात. अष्टपाद वर्गातील विंचवाच्या जगभरात सुमारे ८०० जाती आढळतात. विंचवाच्या वैशिष्ट्यपूर्ण शरीररचनेमुळे त्यांची वर्गवारी "स्कॉर्पिओनिडा" या खास वर्गात केली जाते. तुकड्या तुकड्यांनी बनलेले त्यांचे शरीर टोकाकडे <span class="">निमुळ<a href="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVo-cQ5rC0I/AAAAAAAAAG4/BeuQw2ZSnGo/s1600-h/Scorpion+01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285605767966821186" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 202px" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVo-cQ5rC0I/AAAAAAAAAG4/BeuQw2ZSnGo/s320/Scorpion+01.jpg" border="0" /></a>ते</span> होऊन शेपटीचा आकार घेते. याच शेपटीच्या टोकाला विंचवाची सुप्रसीद्ध दंश करणारी नांगी असते. तर भक्ष्य पकडण्यासाठी शरीराच्या पुढील भागात दोन चिमट्याप्रमाणे नांग्या असतात. या बळकट हातांनी विंचू आपले भक्ष्य पकडतात, फाडतात आणि त्याचा जीवनरस शोषून घेतात. आकाराने सर्वात मोठे असलेले विंचू आफ्रिकेत आणि भारतात सापडतात आणि ते सहज एक फुटापर्यंत वाढतात.<br />विंचू त्याचे भक्ष्य पकडण्यासाठी जमिनीच्या स्पंदनांचा आणि वाऱ्याच्या दिशेचा वापर करतो. ही वाऱ्याची दिशा जाणवण्यासाठी त्यांच्या शरीरावर केस असतात. या केसांच्या सहाय्याने विंचवाला भक्ष्याच्या हालचालीने होणाऱ्या वाऱ्याची जाणीव होते. भक्ष्य पकडण्यासाठी विंचू आपल्या पुढच्या नांग्यांचा वापर करतो आणि आपल्या शेपटीत असलेल्या विषारी काट्यने त्याला डंख करून बेशुद्ध करतो. काही मोठ्या जातीचे विंचू मात्र त्यांच्या शक्तीशाली नांगीनेच त्यांची शिकार पकडतात आणि फाडून खातात. त्यांना बऱ्यचशा वेळेस त्यांचे विष वापरायची गरजच पडत नाही. हे विंचू फक्त द्रव पदार्थच घेऊ शकत असल्यामुळे ते त्यांनी शिकार केलेल्या प्राण्याच्या शरीराला त्यांच्या नांगीने फाडतात आणि त्यांचे लाळेसारखे द्रव भक्ष्याच्या शरीरात सोडतात. यामुळे त्या प्राण्याच्या <span class="">शरीरा<a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVo-cZ_4jpI/AAAAAAAAAHA/QU8fM_t7dF8/s1600-h/Scorpion+02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285605770408791698" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 226px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVo-cZ_4jpI/AAAAAAAAAHA/QU8fM_t7dF8/s320/Scorpion+02.jpg" border="0" /></a>तील</span> अवयव त्या लाळेमुळे विरघळतात आणि यांना ते जीवनरष शोषून पिता येतात.<br />हे विंचू अतिशय प्रतिकूल परिस्थीतीतसुद्धा अनेक दिवस अन्नाशिवाय राहू शकतात. मात्र ज्या वेळेस त्यांना शिकार मिळते तेंव्हा ते मोठ्या प्रमाणावर अन्न खाउन घेतात. पुढे कित्येक दिवस त्यांनी अन्न मिळाले नाही तरी चालते आणि त्यांना त्यांच्या जगण्यासाठी अतिशय कमी उर्जा लागते. त्यांची पाण्याची गरजसुद्धा अशीच कमी असते आणि त्यांना त्यांच्या खाण्याच्या वेळेस मिळालेल्या द्रवावरच ते राहू शकतात. हे विंचू जसजसे वाढत जातात तेंव्हा ते इतर किटक किंवा साप यांच्याप्रमाणेच कात टाकतात. ही कात टाकण्याची प्रत्येक वेळ त्यांच्याकरता अतिशय महत्वाची आणि कठीण असते. या वेळेस त्यांचे शरीर इतके नाजूक असते की त्यांना ती कात व्यवस्थीत काढता आली नाही तर तिथेच त्यांचा मृत्यु ओढवतो किंवा या काळात त्यांना इतर प्राण्याचे भक्ष्य बनावे लागते.<br />हे विंचू अतिशत लाजरे बुजरे असल्यामुळे सहसा त्यांची आपली भेट होत नाही. त्यातून बरेचसे विंचू निशाचर असल्यामुळे त्यांचा जास्तीत जास्त वावर रात्रीच असतो. दिवसा मात्र जर आपण दगडांच्या कपारी किंवा छोट्या मोठ्या दगडांखाली बघितले तर आपल्याला बरेच वेगवेगळे विंचू <span class="">दि<a href="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVo-dZPXx3I/AAAAAAAAAHI/bzxyGrBMbUY/s1600-h/Scorpion+04.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285605787385186162" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 219px; CURSOR: hand; HEIGHT: 320px" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVo-dZPXx3I/AAAAAAAAAHI/bzxyGrBMbUY/s320/Scorpion+04.jpg" border="0" /></a>सू</span> शकतात. हल्ली शहरांमधे या विंचवांचे दिसणे होतच नाही पण गावात अजूनही पावसाच्या काळात हे विंचू घराच्या, शेताच्या आसपास दिसतात. यांच्या छायाचित्रणासाठी एकतर आपल्याला रात्री फिरावे लागते किंवा दिवसा ते सापडण्याच्या संभाव्य जागा शोधत बसावे लागते. अतिशय चपळ असणारे हे विंचू पटकन दगडाखाली, बिळात किंवा फटीत जाउन बसल्यामुळे दरवेळेस त्यांचे छायाचित्रण शक्य होतेच असे नाही. मी आतापर्यंत कान्हा, कॉर्बेट इथे मोठे ९/१० ईंचाचे काळे विंचू बघितले आहेत. पण सर्वात जास्त आणि वेगवेगळ्या जातीचे विंचू बघितले ते कर्नाटकातील दांडेलीच्या जंगालात. या जंगलात रात्री बाहेर पडलो आणि एक दोन विंचू बघितले नाहीत असे कधी झालेच नाही. फणसाडच्या किंवा येऊरच्या जंगालात सुद्धा दगडांचे उलथापालथ केल्यावर अनेक विंचू आढळले, अगदी नुकते कात टाकलेले नाजूक आणि मऊ शरीराच्या विंचवांचेसुद्धा छायाचित्रण केले. आतामात्र "विंचवाचे बिर्हाड पाठीवर" या म्हणीप्रमाणे विंचवाची मादी आणि तिच्या पाठीवर तीची छोटी छोटी पिल्ले असे छायाचित्र कधी मिळेल याचीच वाट बघतोय.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a><br /></p></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-6482637643479246324?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-8764368382852988752008-12-30T20:27:00.000+05:302008-12-30T20:58:46.563+05:30<p align="justify"><span style="font-size:130%;color:#6600cc;"><strong>हूडेड ग्रासहॉपर.</strong></span><br />नाकतोडे तसे आपल्याला अगदी लहानपणापासूनच माहित असतात कारण ते आपल्याला अगदी घरात, बागेत सहज आढळतात. यांचे हे नाव विचित्र असले तरी ते का पडले हा उलगडा अजून झालेला नाही. इंग्रजीमधे मात्र यांना ग्रासहॉपर या नावाने ओळखले जाते जे त्यांच्या उडी मारण्याच्या सवयीशी अगदी उचीत आहे. हे नाकतोडे जवळपास सर्व जगभर सापडतात. जीथे जीथे त्यांना खायला भरपूर प्रमाणात पाने मिळतात तीथे तीथे त्यांचा वावर असतो. यांचे मागचे पाय यांना ओळखायची सोपी खुण आहे. हे पायच त्यांना इतर किटकांपेक्षा सहज वेगळे ओळखता येतात. हे पाय इतर पायांपेक्षा लांब, मोठे, दणकट आणि काटेरी असतात. ह्या पायानेच त्यांना लांब आणि उंच उड्या मारता येतात. किटकांची उत्क्रांती झाली तेंव्हा बऱ्याचशा किटकांना त्यांच्या बचावासाठी त्यांचे रंगच उपयोगी पडू लागले. ह्या बचाव करणाऱ्या रंगसंगतीमुळे <span class=""><a href="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVo79eyalGI/AAAAAAAAAGo/9uJ3PhJaP1c/s1600-h/Hooded+Grasshopper+03.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285603040095278178" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 223px" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVo79eyalGI/AAAAAAAAAGo/9uJ3PhJaP1c/s320/Hooded+Grasshopper+03.jpg" border="0" /></a>ते</span> आजूबाजूच्या वातावरणात इतके मिळूनमिसळून जातात की त्यांना तिथून वेगळे ओळ्खणे अगदी मुश्कील होऊन जाते. सहसा यांचे हे तंत्र इतके प्रभावी असते की त्यामुळे त्या किटकांना विष, तिक्ष्ण सुळे अथवा इतर बचावाच्या साधनांची काहीच गरज पडत नाही.<br />सोबतच्या छायाचित्रातील "हूडेड ग्रासहॉपर" हे असेच तंत्र स्वत:च्या बचावासाठी वापरतात. त्यांना रंगाचे ज्ञान इतके पक्के असते की सोबतच्या वातावरणाप्रमाणे, बदलत्या हवामनाप्रमाणे त्यांचे रंग ठरले जातात. आता त्यांना किंवा त्यांच्या पालकांना ह्या हवामानाचे किंवा वातावरणाचे ज्ञान कसे कसे होते हे एक मोठे नैसर्गिक कोडे आहे. अगदी सुरवातीच्या पावसाळ्याच्या महिन्यात जर का आपण ह्या प्रकारचा नाकतोडा बघितला तर तो अगदी हिरवागार पानासारखा असतो. अगदी पानावर शिरा असतात तश्याच शिरा त्यावरपण आढळतात. जसजसा पावसाळा ओसरत जातो तस तसे सप्टेंबर, ऑक्टोबर महिन्यात ह्यांचा रंग थोडा हिरवा, थोडा पिवळसर तपकिरी आढळतो. थंडीच्या महिन्यात हे फिकट तपकिरी रंगाचे किंवा राखाडी दिसतात. जर का हे आपल्याला उन्हाळ्यात पानगळीच्या वेळेस आढळले तर त्यांचा रंग एकदम शुष्क वाळक्या पानासारखाच <span class="">असतो<a href="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVo79CmVZ8I/AAAAAAAAAGg/RC33aj3bUQo/s1600-h/Hooded+Grasshopper+02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285603032528414658" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 245px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVo79CmVZ8I/AAAAAAAAAGg/RC33aj3bUQo/s320/Hooded+Grasshopper+02.jpg" border="0" /></a></span>.<br />या नाकतोड्याचे छायचित्रं म्हटले तर सोपे आहे म्हटले तर एकदम कठिण आहे. सोपे या करता कारण जर का तो तुम्हाला दिसला तर तो सहसा पळत, उडत नाही आणी मग तुम्ही त्याचे यथेच्छ छायाचित्रण करू शकता. त्याचे छायाचित्रण कठिण अशाकरता कारण तो निसर्गात दिसणे भयंकर कठिण काम आहे. इतर नाकतोडेसुद्धा निसर्गाच्या मिळत्याजुळत्या रंगाचे असतात पण ही जात एवढी बेमालूमपणे लपलेली असते की ती सापडणे महाकर्मकठीण. अतिश बेमालूम तर त्यांचे रंग असतातच पण त्यांच्या हालचालीही इतक्या मजेशीर असतात की एखादे हिरवे पान किंवा एखादे वाळके पानच वाऱ्याने हलत आहे असा भास आपल्याला होतो आणि आपण त्याकडे दुर्लक्ष करून पुढे जातो. आतापर्यंत मी ह्या प्रकारचे नाकतोडे अनेक जंगलात वेगवेगळ्या हंगामात बघीतले आहेत. जेंव्हा जेंव्हा मी त्यांचे छायाचित्रण करत <span class="">अस<a href="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVo79qoNvwI/AAAAAAAAAGw/eczIzsARf0k/s1600-h/Hooded+Grasshopper+04.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285603043273719554" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 226px" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVo79qoNvwI/AAAAAAAAAGw/eczIzsARf0k/s320/Hooded+Grasshopper+04.jpg" border="0" /></a>तो</span> तेंव्हा सगळ्या वेळेस माझ्या बरोबरच्या मित्रांना मी कोणाचे छायाचित्रण करत आहे हे कळतच नाही. माझा कॅमेरा आणि लेन्स त्यावर रोखलेले असते पण तरीसुद्धा त्यांना तो किटक तीथून वेगळा ओळखता येत नाही. या छायाचित्रात ते "क्लोज अप्स"मुळे एकदम वेगळे आणि उठून दिसत आहेत पण प्रत्यक्षात ते तसे अजीबात दिसत नाहीत. हल्ली तर मी हा किटक दिसल्यावर माझ्या बरोबरच्या मित्रांना एक काल्पनिक चौकट आखून त्यात कोणता प्राणी आहे ते ओळखायला सांगतो पण आजवर माझ्या अनुभवाप्रमाणे कोणीही तिथे हा हूडेड ग्रासहॉपर आहे हे ओळखलेले नाही. यावरून त्याचे हे बचावाच्या रंगसंगतीचे तंत्र किती जालीम आहे हे आपल्याला जाणवेल.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a></p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-876436838285298875?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-63859817996858893802008-12-30T20:23:00.000+05:302008-12-30T20:57:34.446+05:30<div><p align="justify"><span style="font-size:130%;color:#6600cc;"><strong>स्मॉल ग्रीन आऊलेट.</strong></span><br />स्किपर ही जात फुलपाखरांची असली तरी त्यांचा एकंदर अविर्भाव हा पतंगासारखा असतो. पतंगासारखेच त्यांचे शरीर जाडसर असते आणि त्यांचे रंग साधारणत: मातकट असतात. यांच्यातील काही जाती पतंगांसारख्याच पंख पसरवून बसतात तर काही जाती मात्र फुलपाखरांसारख्या पंख मिटून बसतात. आज जगात सुमारे ३५०० या जातीची <a href="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVo5OtUcFsI/AAAAAAAAAGQ/UIzytl2CmU8/s1600-h/Small+Green+Awlet+02.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285600037518972610" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 277px; CURSOR: hand; HEIGHT: 320px" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVo5OtUcFsI/AAAAAAAAAGQ/UIzytl2CmU8/s320/Small+Green+Awlet+02.jpg" border="0" /></a>फुलपाखरे आहेत आणि त्यातील ३२१ जातींची फुलपाखरे आपल्याकडे भारतात आढळतात. यांचा वावरसुद्धा भल्या पहाटे किंवा संध्याकाळी उशीरा असतो. काही काही जाती मात्र दिवसासुद्धा उडताना दिसतात. यांचा एकंदर मातकट, मळखाउ रंग, जलद उडण्याची पद्धत आणि अंधाऱ्या वेळी उडण्याच्या सवयीमुळे ही सहसा आढळून येत नाहीत. पण यातील काही काही जाती अगदी सहज दिसतात तर काही काही जाती शोधूनही सापडत नाहीत.<br />२००६ साली आम्ही "बटरफ्लाय मीट"ला जयरामपूर, अरूणाचल प्रदेश इथे गेलो होतो. पाच दिवसाच्या यशस्वी सभेनंतर आमचे आम्ही जवळच्या नाम्दाफाच्या जंगलात जायला निघालो होतो. मधल्या नदीच्या पाण्याला पावसामुळे जोर होता आणि त्यात आमची जीप सतत दोनदा अडकल्यामुळे आम्ही पुढे जाउ शकत नव्हतो. मुंबईपासून एवढ्या लांब आलो होतो, परत इथे कधी येऊ हे सांगता येत नव्हते, समोर घनदाट जंगल दिसत असून जाता येत नाही याचे राहून राहून वाईट वाटत होते. खिन्न मनाने आम्ही परत येत असताना नदीच्या काठावर एक भलामोठा फुलपाखरांचा थवा चिखलपान करताना आढळला आणि आम्ही आमचे दुख: विसरून छायाचित्रणाला लागलो. यात दुपारची संध्याकाळ कधी झाली हेच कळले नाही. आम्ही आता मात्र प्रसन्न चित्ताने परत निघालो ते दुसऱ्या दिवशी <span class="">पर<a href="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVo5PJqITVI/AAAAAAAAAGY/IFnZbbPFIFE/s1600-h/Small+Green+Awlet+03.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285600045126143314" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 213px" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVo5PJqITVI/AAAAAAAAAGY/IFnZbbPFIFE/s320/Small+Green+Awlet+03.jpg" border="0" /></a>त</span> त्याच ठिकाणी भेट देण्याचे नक्की करूनच.<br />दुसऱ्या दिवशी आम्ही सकळी लवकर उठून त्याच ठिकाणी निघालो. मात्र आदल्या दिवशी एवढी फुलपाखरे काही त्या दिवशी नव्हती. तरीसुद्धा काही वेगळ्या जातीची फुलपाखरे, पक्षी दिसले त्यांचे छायाचित्रण करत करत आम्ही पुढे गेलो. दिवसभर असे छायाचित्रण करून संध्याकाळी आम्ही परत फिरलो. बरोबरच्या काही मित्रांना गाडी मिळाल्याने ते पुढे गेले आणि आम्ही दोघे तिघेच मागून चालत येत होतो. सूर्य अस्ताला टेकला होता मात्र अजुनही त्याचा प्रकाश जाणवत होता. एका ठिकाणी अगदी सहज दिसणारी दोन पिवळी फुलपाखरे उड्ताना दिसली, त्यांच्याकडे बघताना जाणवले की त्यांच्या बाजूला काहीतरी वेगळीच हालचाल आहे. मी जवळ जाउन बघितले तेव्हा एक वेगळीच फुलपाखरांची जोडी दिसली. आतापर्यंत अशी फुलपाखरे कधी बघीतलीच नव्हती. त्यांच्या एकंदर अविर्भावावरून कळले की ती स्किपर जातीतली आहेत पण नक्की कोणती जात हे काही ओळखता आले नाही. यामुळे नक्कीच ती जात दुर्मिळ होती. अंधारून आल्यामुळे बॅगेत गेलेले आमचे कॅमेरे फटाफट बाहेर आले आणि <span class="">आ<a href="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVo5OQ-rWcI/AAAAAAAAAGI/zbQIfHZ3pLw/s1600-h/Small+Green+Awlet+01.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5285600029911505346" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 320px; CURSOR: hand; HEIGHT: 228px" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_7a9M8YJIERY/SVo5OQ-rWcI/AAAAAAAAAGI/zbQIfHZ3pLw/s320/Small+Green+Awlet+01.jpg" border="0" /></a>म्ही</span> त्यांचे छायाचित्रण सुरू केले. ती अगदी जमीनीवर असल्यामुळे आम्हाला चक्क रस्त्यात लोळण घेउन त्यांचे छायाचित्रण करावे लागत होते. त्यातले एक फुलपाखरू लगेचच उडून वर उंच फांदीवर जाऊन बसले मात्र दुसऱ्याने व्यवस्थीत छायाचित्रण करून दिले. सहसा न आढळणाऱ्या या रंगीत चमकदार फुलपाखराचे नंतर नाव शोधून काढले ते म्हणजे "स्मॉल ग्रीन आऊलेट". संध्याकाळी उशीरा उडण्याच्या यांच्या सवयीमुळे आणि फक्त काही मोजक्या अरूणाचल प्रदेश, सिक्कीम या भागातच आढळणाऱ्या यांच्या सवयीमुळे याचे छायाचित्रण फारसे झाले नव्हते आणि म्हणूनच हे छायाचित्र नुकत्याच प्रसीद्ध झालेल्या श्री. आयझॅक किहीमकर यांच्या "द बुक ऑफ इंडियन बटरफ्लाईज" या संदर्भ ग्रंथात स्किपर या वर्गाच्या प्रमुख पानावर प्रकाशीत झाले आहे.<br />युवराज गुर्जर.मोबाईल नं. ९८९२१-३८३३८<br /><a href="http://www.yuwarajgurjar.com/">http://www.yuwarajgurjar.com/</a></p></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/156769434198601731-6385981799685889380?l=ygurjar.blogspot.com' alt='' /></div>Yuwaraj Gurjarhttp://www.blogger.com/profile/13670118550392331266noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-156769434198601731.post-91266178102223658762008-12-30T17:35:00.000+05:302008-12-30T19:35:16.325+05:30<p align="justify"><span style="font-size:130%;"><span style="color:#6600cc;"><strong>मिलनाचा जुगार.</strong></span></span><br />कोळ्यांमधे नर हे सहसा मादी पेक्षा आकाराने लहान असतात. आज जगभरात आपल्या भारतात सापडणारे जायंट वूड स्पायडर (नेफिला जाती) आणि हेरेनिया जातीच्या नर मादीतील आकाराची भिन्नता अतिशय प्रसिद्ध आहे. नरांच्या या लहानश्या आकारामुळे मादी बऱ्याचदा त्यांना भक्ष्य म्हणूनच खाउन टाकते. यासाठी मिलनाकरता मादीजवळ जाणे हे कित्येक वेळा त्यांच्या नराकरता अतिशय धोक्याचे आणि जिवघेणे ठरते. अर्थात नरसुद्धा त्यांच्या मादीपासून बचावासाठी योग्य ती काळजी घेतातच. मादी ज्या वेळा तिची शिकार खाण्यात गुंगलेली असते त्यावेळी तिच्याजवळ जाउन मिलन करणे आणि लगेचच तिथून पळ काढणे असे काहे प्रयोग त्यांच्या सोयीच�